Phương Tây đã hết thời?

Có lần, đi trên phố tới văn phòng, mình thấy một cô gái có vẻ đẹp Á Đông, chân dài, dáng đi nhún nhẩy, tựa catwalk biểu diễn trên phố. Bên cạnh là vài chị da đen, da trắng, béo ục ịch, trông thấy ngán tận cổ. Nàng gốc Á đã đẹp lại càng đẹp giữa phố phường trời tây. Người ta bảo, phương Đông đang trỗi dậy, có lẽ đúng thật.

Mới rồi, được nghe ông Niall Ferguson, người Anh, giáo sư Sử học của Harvard, nói chuyện về cuốn sách của ông dưới tiêu đề “Civilization: The West and the Rest – Nền văn minh: Phương Tây và phần còn lại của thế giới”.

Như đã hứa là có chuyện hay, Tổng Cua tóm tắt cho các bạn tham khảo.

Văn minh nhân loại trải qua 10.000 năm với các thời kỳ Cổ đại, Trung cổ,  Cận đại và nay là Hiện đại. Các quốc gia hay những miền địa lý có lịch sử hoán đổi nền văn minh như một chu kỳ, từ đông sang tây, từ bắc xuống nam hay ngược lại.

Thế giới dự đoán, nền văn minh nhân loại đã đi vòng quanh thế giới, và hiện có vẻ muốn trở về phía Đông. Câu hỏi đặt ra là phương Tây đang ngắc ngoải và thì liệu rằng phương Đông liệu có thể thay thế?

Sáu ý tưởng từng giúp phương Tây dẫn đầu nền văn minh

Niall viết rằng, từ năm 1500, các nước lớn ở Tây Âu Tây đã phát triển 6 ý tưởng: (1) Competition, (2) The Scientific Revolution, (3) Property Rights, (4) Modern Medicine, (5) The Consumer Society and (6) The Work Ethic.  (Cạnh tranh, Cách mạng khoa học, Quyền sở hữu tài sản, Y tế hiện đại, Xã hội tiêu dùng, Đạo đức trong công việc).

Trong tin học có khái niệm ứng dụng (phần mềm) sát thủ “killer apps – ứng dụng tin học”, nghĩa là khi nó ra đời thì giết các phần mềm khác cùng chức năng. Microsoft Office đã giết chết Lotus 1-2-3, Wordperfect và hàng trăm các ứng dụng khác.

Niall cho rằng 6 ý tưởng trên cũng là một Killer Apps có từ cách đây 600 năm và đã đưa phương Tây dẫn đầu nền văn minh hiện đại.

Gia tài toàn thế giới khoảng 195.000 tỷ đô la, được tạo ra sau năm 1800 hầu hết do người phương Tây (Châu Âu, Bắc Mỹ và Úc). Họ chỉ chiếm 19%  dân số nhưng có tới 2/3 của cải của cả nhân loại.

Vào thời điểm năm 1500, thu nhập trung bình của người Trung Quốc bậc trung lại cao hơn người Bắc Mỹ cùng bậc. Năm 1970, thu nhập của người Anh gấp 10 lần người Ấn, và xã hội tiêu dùng đã đưa người Mỹ có thu nhập gấp 20 lần người Trung Quốc.

Năm 1500, 10 đế chế phương Tây chỉ chiếm 5% diện tích toàn cầu, 16% dân số và 20% thu nhập của cả thế giới.

Thế mà tới năm 1913, 10 nước này cộng với Hoa Kỳ đã chiếm 58% lãnh thổ, và số phần trăm dân số không thay đổi (16%) mà chiếm tới ¾ của cải vật chất.

Đừng đổ lỗi cho chủ nghĩa tư bản, vì nhiều đế chế đã từng muốn làm bá chủ thế giới, nhưng thất bại.

Tại sao lại là người phương Tây đi xâm chiếm đất đai mà không phải là dân Phi. Tại sao đạo Hồi từng hùng mạnh cuối cùng bị đạo Thiên Chúa lật cờ.

Lấy lý do khí hậu hay vị trí địa lý lại càng sai. Cùng nằm trên nước Đức, cùng là người Đức, tại sao Đông Đức nghèo hơn Tây Đức. Xe Trabant so với Mec thì bạn nghĩ sao đây? Bán đảo Triều Tiên là một ví dụ khác. Nam Hàn và Bắc Triều Tiên, thực tế trả lời đã khá rõ.

Niall kết luận, Rule of Law (luật lệ) hợp lý của thể chế phương Tây làm nên sự thịnh vượng, kết hợp với ý tưởng và chế tài (ideas and institution) mang lại sự phồn vinh.

Sự trỗi dậy của phương Đông

Câu hỏi ông đặt ra, tại sao phương Tây, tác giả của 6 killer apps, đang bị đuối sức trong công cuộc toàn cầu hóa?

Đó là vì người Nhật đã học được và áp dụng thành công với kỷ luật và đạo đức của Samuraj. Tương tự, người Hàn Quốc cần cù, làm thêm hàng 1000 giờ mỗi năm, nhiều hơn cả người Đức, vốn nổi tiếng chăm chỉ.

Nói về giáo dục, học hành thông minh, có kết quả cao, thì dân Thượng Hải bỏ xa cả Anh quốc và Hoa Kỳ. Bằng sáng chế không còn độc quyền của phương Tây. Tại châu Á, Nhật vượt Mỹ, Trung Quốc đang có cơ hội vượt Đức.

Điều đó thật đơn giản. Giống như trong tin học, ứng dụng nguồn mở có thể được download từ mạng internet, người lập trình chỉ cần bỏ ra một thời gian ngắn có thể phát triển được hay hơn.

Người Ấn, người Hoa, người Nhật, người Brasil có thể áp dụng 6 killer apps này một cách dễ dàng. Vì thế phương Tây không còn làm bá chủ là phải thôi.

Thế kỷ 21 chứng kiến Trung Quốc đang đuổi kịp Mỹ. Thu nhập của Mỹ trước kia là 20 lần so với Trung Quốc, nay chỉ còn 5 lần, và chẳng bao lâu nữa sẽ là 2.5 lần. Tới năm 2016 thì sự thống trị kinh tế thế giới sẽ thuộc về Trung Hoa.

Áp dụng từng phần liệu có thành công?

Các quốc gia không cần phải phát triển thêm các ứng dụng (mô hình mới) mà chỉ cần ứng dụng mô hình 6 điểm này vào điều kiện cụ thể của quốc gia mình là đủ.

Niall đặt một câu hỏi, liệu 6 killer apps kia có thể nạp từng phần hay bắt buộc phải có cả bộ mới tạo ra nền văn minh?

Tự do là gốc rễ của quyền được sở hữu tài sản được sự bảo vệ của luật pháp và đó chính là cơ sở của các thể chế phương Tây.

Winston Churchill từng định nghĩa về văn minh, là xã hội được xây dựng trên ý kiến của nhân dân. Nghĩa là bạo lực, chuyên chế, độc tài, chiến tranh và nổi loạn được kiểm soát bởi quốc hội được bầu bởi lá phiếu của dân. Quốc hội là nơi sản sinh ra luật pháp và tòa án không phụ thuộc vào bất kỳ thế lực nào.

Khi cuộc sống của đa số người dân có chất lượng cao, bớt đi sự lo âu thì đó chính là mầm mống văn minh.

Nền văn minh hiện đại có thể bị sụp đổ bất kỳ lúc nào như mọi nền văn minh khác trong lịch sử nhân loại. Nhưng chắc chắn nó không sụp như người ta tưởng, cho dù phương Tây và Mỹ có nợ chồng chất, kinh tế thảm hại, đạo đức đi xuống.

Có người hỏi liệu Trung Quốc có thể lãnh đạo thế giới trong những thập kỷ tới, Niall không trả lời thẳng.

Nếu cả Mỹ và Trung Quốc cùng lãnh đạo thế giới cũng không thể. Sự khác biệt về văn hóa và thể chế cách biệt tới mức không thể ngồi cùng nhau trong một bữa tiệc, khi một kẻ đang cố học ăn bằng đũa và người khác lại tỏ vẻ muốn dùng dao dĩa, kiểu đồng sàng dị mộng.

Liệu quốc gia đông dân nhất có thể lãnh đạo toàn cầu nếu người cầm quyền không đếm xỉa tới quyền (số 3) là người dân được sở hữu tài sản.

Để đảm bảo quyền sở hữu cá nhân cần có luật lệ (rule of law), và đó chính là cơ sở cho chính phủ ổn định và quốc gia phát triển. Thiếu rule of law thì khó mà nói đến vai trò toàn cầu của bất kỳ một quốc gia nào.

Hội trường hoan hô ầm ầm, dù nhiều người không hoàn toàn nhất trí với diễn giả. Và như mọi cuộc nói chuyện, tác giả bán sách và ký tên. Tư bản bao giờ cũng thực tế, đến từ Harvard, giáo sư Niall Ferguson biết đánh vào thị hiếu của xã hội tiêu dùng. Lần này lão Cua không mua vì tiếc tiền.

Chiều đó mình trở về nhà. Thật ngạc nhiên, người đẹp Á châu đi trước mình vài bước, mông nàng căng nở, ngực núng nẩy theo nhịp bước. Nàng dừng lại cho một người vô gia cư da trắng vài đồng tiền lẻ.

Nếu phương Đông biết ứng dụng cả 6 ý tưởng có từ 600 năm trước một cách hoàn hảo, thì có lẽ quyền lực toàn cầu sẽ chuyển từ Tây sang Đông như một qui luật.

Còn thiếu nữ có vẻ đẹp Á Đông pha trộn văn hóa phương Tây lại trở thành giấc mơ của hàng tỷ người trên hành tinh.

(Hiệu Minh blog)

Văn minh Phương Tây và sự thất bại của những người có chữ nghĩa.

Hôm nay là ngày cuối năm dương lịch, tôi có dịp trao đổi với VTC về những dự định của năm mới, những suy nghĩ về trí thức, về sách vở, về chữ nghĩa.. Em Hằng xinh đẹp của VTC đặt ra các câu hỏi khó trả lời, khó có đáp án rõ ràng và chính xác, hay đúng hơn là tôi không đủ kiến thức để diễn giải các vấn đề này. Nói tóm tắt, tôi có vài suy nghĩ sơ sài như sau:

1. Quá trình hội nhập quốc tế và tiếp biến và hòa nhập với nền văn minh phương Tây là tất yếu và đang diễn ra trên khắp đất nước, cả về yếu tố địa lý lẫn cấu trúc xã hội.

2. Tuy nhiên, quá trình "văn minh hóa" này đang diễn ra theo cách thụ động và cục bộ, thường là bị cưỡng ép chứ không theo cách chủ động. Quá trình này chủ yếu diễn ra ở bề ngoài chứ chưa có những thay đổi sâu sắc bên trong xã hội, ví dụ tính cách, thói quen, thể chế, quy tắc..

3. Quá trình "văn minh hóa" này thụ động là do sự yếu kém của giới trí thức, của tầng lớp và nhóm dẫn dắt xã hội, thậm chí là do sự trốn tránh trách nhiệm và sự bạc nhược, do kiến thức nông cạn và hồ đồ của giới trí thức, học giả.. (Tôi tạm gọi như vậy). Các cơ hội đưa xã hội trở nên văn minh bị bỏ lỡ hoặc lệch lạc, sai lầm là do nhóm có chữ, có học chứ k phải do lỗi của tầng lớp lãnh đạo..

4. Các giá trị cũ đang dần dần mất đi, các giá trị mới đang được định hình nhưng nguyên tắc dân chủ trong gia đình, trong doanh nghiệp, trong các cơ quan, doanh nghiệp, trong các thiết chế đã cản trở và làm lệch lạc lộ trình này.

Túm lại, tôi nghĩ sự thất bại và bế tắc hiện nay là sự bế tắc của giới trí thức, của những người có chữ và do sự yếu kém của họ không giải đáp được những thách thức của thời cuộc nhưng lại né tránh và đổ vấy trách nhiệm cho những tầng lớp khác..

(Copy từ Wall/FB - Nguyễn Cảnh Bình)

Béla

Amerikai-magyar vállalat gyárába látogatóba érkezik az amerikai vezérigazgató. Nagy felhajtás, lógó nyelvek mindenfele, egyszer csak megszólal a nagyfőnök:

- Hát a Kovács Béla merre van?

Elkerekednek a szemek, szaladnak rögtön a gyártósorra a Béláért.

Mondja is neki a vezérigazgató:

- Hi Béla, jó látni Téged, este lesz egy kis muri náliunk, küldöm érted limuzint, te jönni el.

Másnap a Béla elkésik a munkahelyéről, jön az üzemvezető:

- Béla, te miért késtél?

- Hát tudod főnök, tegnap a vezérigazgatóval kicsit felöntöttünk a garatra, reggel nem bírtam felkelni.

Főnöke felméri az erőviszonyokat és inkább hallgat.

Két hét múlva az Államok elnöke érkezik gyárlátogatásra. Újból nagy a felhajtás, egyszer csak megszólal a president:

- Hát a Kovács Bélát merre találom?

Szemek újra elkerekednek és már szaladnak is a Béláért.

- Hi Bélám, hogy Te vagy? Este Bécsben tartok egy partyt, küldöm érted helikoptert, te jönni el.

Másnap a Béla megint elkésik. Főnöke dühöng, hogy a Béla tegnap az elnökkel itta le magát, de már nem bír magával és megkérdezi:

- Béla, te honnan ismersz ennyi befolyásos embert?

- Én még a Pápát is ismerem. - mondja Béla.

Főnöke lefehéredik, de nem hiszi el a történetet. Béla, hogy bizonyítsa állítását repülőre ülteti főnökét és elrepülnek egyenesen a Vatikánba. Megállnak a Szent Péter Bazilika előtt és azt mondja a Béla:

- Én most bemegyek és öt perc múlva a Pápával együtt fogok integetni Neked azon az ablakon. Eltelik öt perc, a főnök felnéz, és az ablakban tényleg ottvan a Béla a Pápával. Ott helyben összeesik és elájul. Jön egy japán turistacsoport és elkezdik élesztgetni a főnököt, aki nagy nehezen magához tér.

- Mi történt magával? - kérdezik a japánok.

A főnök erőtlenül mutogat az ablak felé:

- Látják... azt... ott fenn.

A japánok felnéznek és megszólal az egyik:

- Jééé.. ki az a fehér ruhás ember ott a Béla mellett?

Tổng giám đốc công ty liên doanh Mỹ-Hung đến thăm nhà máy. Lễ rình rang, lưỡi le khắp nơi, đột nhiên sếp lớn hỏi:

- Thế Béla đâu rồi ?

Các cặp mắt to tròn hết cỡ, vài người lao xuống dây chuyền sản xuất để tìm Béla.

Sếp lớn nói với Béla:

- Chào Béla, thật hay khi gặp anh, tối nay có bữa vui vẻ, tôi sẽ cho limuzin đến đón anh, anh đến nhé.

Hôm sau Béla đến nơi làm việc muộn, đốc công đến:

- Béla, sao mày đến muộn?

- Sếp ơi, hôm qua tổng giám đốc và tôi hơi ngà ngà say, nên sáng ra tôi dậy không nổi

Sếp Béla đo vị thế hai bên rồi im lặng không nói gì.

Hai tuần sau Tổng thống Mỹ sang và đến thăm nhà máy. Một lần nữa lễ đón tiếp hoành tráng, đột nhiên ngài Tổng thống hỏi:

- Béla đang ở đâu nhỉ ?

Các cặp mắt lại căng tròn lần nữa và nhiều người lại hối hả chạy tìm Béla.

- Ô Béla của tôi, anh thế nào? Tối nay tôi đãi tiệc ở Vienna (Áo), tôi sẽ gửi trực thăng đến đón anh nhé.

Hôm sau Béla lại đi làm muộn. Sếp cáu giận, vì Béla say xỉn với tổng thống, nhưng lần này giữ được bình tĩnh và hỏi:

- Béla, mày làm sao quen biết với chừng này người nổi tiếng ?

- À, tôi còn quen cả giáo hoàng nữa, Béla trả lời.

Sếp mặt trắng bệch, nhưng không tin. Béla, để chứng minh mình nói đúng bèn đưa sếp ra sân bay và bay thẳng đến Vatican.

Họ dừng lại trước nhà thờ mái vòm thánh Peter rồi Béla nói:

- Bây giờ tôi vào trong, năm phút nữa giáo hoàng và tôi sẽ cùng xuất hiện trên cửa sổ kia, tôi sẽ vẫy sếp từ trên đó.

Năm phúc trôi qua, sếp nhìn lên và quả thật Béla cùng với giáo hoàng xuất hiện tại khung cửa sổ. Sếp rụng rời, ngất xỉu tại chỗ. Một nhóm người Nhật đi du lịch chạy ùa tới, gắng làm hồi tỉnh, sau một lát sếp khá là khó khăn nhưng tỉnh lại.

- Chuyện gì xảy ra với anh vậy ? Mấy anh chàng Nhật hỏi

Sếp nhấc tay yếu ớt và chỉ về hướng cửa sổ:

- Các anh ... có thấy ... trên đó.

Du khách Nhật ngửng lên, một anh buột mồm:

- Ố ... cha mặc đồ trắng đứng kế bên Béla là ai dzậy?

(Copy từ Wall/FB của Đoàn Hồng Nghĩa, ELTE - VIDI90)

A vodka hatalma - Sức mạnh của vodka

Ez, gondolom, az egyik legjobb!  (Đoàn Hồng Nghĩa)


A új lelkész annyira lámpalázas volt amikor az első szentbeszédét tartotta, hogy alig tudott megszólalni. Második szentbeszédje előtt felkereste a feljebbvalóját, és megkérdezte, hogyan tudná leküzdeni idegességét. Azt a választ kapta, hogy tegyen egy kis vodkát a vízbe, és néhány korty után már mindjárt lazábban fogja tudni folytatni.
A következő vasárnap a lelkész gyakorlatba ültette a tanácsot, és úgy érezte, hogy még hatalmas égzengés közepette is tudna beszélni, egyáltalán, pompásan érezte magát. Amikor visszatért a plébániára, talált egy levelet a feljebbvalójától, amely a következőket tartalmazta:

Mục sư mới rất lo lắng khi lần đầu tiên thuyết pháp, do đó gần như không nói được gì. Trước bài thuyết pháp thứ hai anh tìm bề trên và hỏi làm sao có thể thắng được sự hồi hộp. Anh nhận được câu trả lời là cho một ít vodka vào nước và sau vài hớp có thể nhẹ nhàng để tiếp tục.

Ngày chủ nhật sau mục sư thực hành lời khuyên, anh cảm giác là có thể nói thậm chí ngay giữa cơn bão lớn, và nói cho cùng, cảm giác bản thân thật tuyệt vời. Khi quay về giáo phận, anh thấy một lá thư từ bề trên, bao gồm nội dung như sau:

"Kedves Testvérem!
1. Legközelebb kortyokat igyon, és ne döntse le egyben az egészet
2. Nem teszünk jégkockát és citromkarikát a misekehelybe
3. A misekönyv nem poháralátét
4. Az oltár terítőjét nem használjuk szalvétának
5. Tíz parancsolat van és nem tizenkettő
6. Tizenkét tanítvány volt és nem tíz
7. Nem utalunk a keresztre mint arra a "nagydarab T-betűre"
8. Nem konferáljuk be Jézust és tanítványait mint "DJ JC-t és bandáját"
9. Dávid Góliátot egy parittyával győzte le és nem "lőtte szitává a rohadt seggét egy Magnum 357-essel"
10. A kígyó tekergett az almafán nem pedig az "Isten fasza"
11. Nem utalunk Júdásra mint arra "a faszfej"-re
12. A Pápa szent, nincs kigolyózva és nem nevezzük "Keresztatyának"
13. Az Atya, a Fiú és a Szent Lélek nem a Fater, a Kiccsávó és a Kriptaszökevény
14. Júdás harminc ezüst pénzen adta el Jézust és nem két fillérért, az Olajfák hegyén és nem a kínai piacon.
És egyébként is, a bűnösök a pokolra mennek és nem a büdös picsába.

"Người anh em thân mến!

1. Lần tới nên uống từng ngụm, không dốc một lần cả cốc.

2. Chúng ta không cho đá viên và chanh lát vào ly làm lễ

3. Sách lễ không dùng để lót ly

4. Chúng ta không dùng tấm phủ bàn thờ thay cho khăn giấy

5. Mười điều răn chứ không phải là mười hai

6. Mười hai tông đồ chứ không phải mười

7. Không ám chỉ thập tự như "chữ T bự tổ chảng"

8. Không diễn nghĩa Jésu và các tông đồ là "DJ JC và băng của hắn"

9. David đánh bại Góliát bằng dây quay ném đá và không "bắn nát cái đít thối tha bằng một khẩu Magnum 357"

10. Con rắn quấn quanh cây táo chứ không phải chim của chúa

11. Không tham chiếu đến Juda như là "đầu buồi"

12. Giáo hoàng thánh thiện, không bị cắt bi và không gọi là "cha thập tự"

13. Cha, con và các thánh thần không phải là Ông già, Thằng chíp hôi và Bọn trốn mồ

14. Juda bán Jesu lấy ba mươi đồng bạc chứ không phải hai xu, bán ở núi Oliu chứ không phải chợ trời.

Và ngoài ra, những kẻ tội lỗi thì xuống địa ngục chứ không cút mẹ nó đi.

(Copy từ Wall/FB của Đoàn Hồng Nghĩa, ELTE - VIDI90)

Ngạn ngữ Nhật

"Hãy mừng vì trời mưa, vì nếu 
bạn không mừng thì trời vẫn mưa."

Melódia - koktél: Every Breath You Take

The Police - Every Breath You Take

                                Szeretettel barátaimnak

Các bạn nghe bài hát ở đây

Every breath you take
Every move you make
Every bond you break
Every step you take
I'll be watching you.

Every single day
Every word you say
Every game you play
Every night you stay
I'll be watching you.

Oh can't you see
You belong to me?
How my poor heart aches with every step you take.

Every move you make
Every vow you break
Every smile you fake
Every claim you stake
I'll be watching you.

Since you've gone I've been lost without a trace.
I dream at night, I can only see your face.
I look around but it's you I can't replace.
I feel so cold, and I long for your embrace.
I keep crying baby, baby please...

Every move you make
Every vow you break
Every smile you fake
Every claim you stake
I'll be watching you.

Every move you make
Every vow you break
Every smile you fake
Every claim you stake
I'll be watching you...

Gyors vacsora

Egyszer FBI ügynökök szálltak meg egy San Diego-i elmegyógyintézetet, mivel egy biztosítási csalás ügyében nyomoztak. Néhány óra múlva, miután átnéztek néhány ezer kartotékot, a néhány tucat ügynök megéhezett. A nyomozást vezető ügynök felhívott egy helybeli pizzafutár szolgálatot, hogy rendeljen egy gyors vacsorát az embereinek. A következő beszélgetést az FBI rögzítette, mivel biztonsági okokból lehallgatták a klinika telefonjait:

Có lần các nhân viên Cục Điều tra Liên bang (FBI) chiếm một bệnh viện tâm thần tại San Diego, do họ đang điều tra một vụ lừa đảo bảo hiểm. Sau vài giờ, khi đã xem qua vài nghìn hồ sơ, vài chục điều tra viên đói bụng. Điều tra viên phụ trách vụ việc gọi đến dịch vụ giao bánh pizza để đặt bữa ăn nhanh cho các đồng nghiệp. Cuộc nói chuyện sau được FBI ghi lại, vì các lý do đảm bảo an ninh nên nghe lén các cuộc gọi từ bệnh viện:

Ügynök: Üdvözlöm! Szeretnék rendelni 19 nagy pizzát és 3 karton üdítőt.
Pizzás: Igen, és hová kéri a szállítást?
Ügynök: Itt vagyunk az elmegyógyintézetben.
Pizzás: Az elmegyógyintézetben?
Ügynök: Igen. Én egy FBI ügynök vagyok.
Pizzás: Ön egy FBI ügynök?
Ügynök: Pontosan. Ugyanúgy, mint a többiek is idebent.
Pizzás: És mindannyian az elmegyógyintézetben vannak?
Ügynök: Pontosan. Még annyit szeretnék mondani, hogy a pizzákat nem tudják a főbejáraton behozni, mert az zárva van. Meg kell hogy kerüljék az épületet és a hátsó kapun jöjjenek be.
Pizzás: És azt mondja, mindannyian FBI ügynökök?
Ügynök: Természetesen. Mikorra tudják szállítani?
Pizzás: Tehát az elmegyógyintézetben mindenki FBI ügynök?
Ügynök: Igen. Itt vagyunk egész nap, aztán nagyon megéheztünk.
Pizzás: És hogy tudják kifizetni a számlát?
Ügynök: A többiekkel összedobtuk a pénzt.
Pizzás: És mindannyian FBI ügynökök?
Ügynök: Igen.
Pizzás: És van fegyverük is?
Ügynök: Persze. Akkor megjegyezte, hogy a hátsó kapun kell bejönniük? A főbejárat be van zárva.
Pizzás: Bazdmeg, arra aztán várhattok!

Điều tra viên: Xin chào! Tôi muốn đặt 19 cái pizza lớn và ba thùng nước uống.
Nhân viên (tiệm piazza): Vâng, và anh muốn đặt đến đâu ?
Điều tra viên: Chúng tôi đang ở bệnh viện tâm thần.
Nhân viên: Ở bệnh viện tâm thần ?
Điều tra viên: Vâng. Tôi là điều tra viên của FBI
Nhân viên: Anh là điều tra viên của FBI ?
Điều tra viên: Chính xác. Cũng như các anh em đang ở đây
Nhân viên: Và tất cả các anh đang ở trong bệnh viện tâm thần ?
Điều tra viên: Chính xác. Tôi muốn nói thêm là các anh không đem pizza vào cửa trước được đâu, vì bị khoá rồi. Các anh phải đi vòng qua toà nhà và vào bằng cửa sau.
Nhân viên: Anh nói là tất cả đều là nhân viên FBI ?
Điều tra viên: Dĩ nhiên rồi. Lúc nào các anh đem đến được ?
Nhân viên: Nghĩa là mọi người đang ở bệnh viên tâm thần đều là nhân viên FBI ?
Điều tra viên: Vâng. Chúng tôi ở đây cả ngày rồi, và vì thế đang đói lắm.
Nhân viên: Thế các anh trả tiền như thế nào ?
Điều tra viên: Chúng tôi gom lại mỗi người một ít
Nhân viên: Và mọi người đều là nhân viên FBI ?
Điều tra viên: Đúng
Nhân viên: Và các anh có cả súng nữa ?
Điều tra viên: Dĩ nhiên rồi. Anh có ghi lại là cần vào bằng cửa sau chưa ? Cổng chính khoá rồi nhé.
Nhân viên: Mẹ kiếp, bọn mày cứ ngồi đấy mà chờ!

(Đoàn Hồng Nghĩa dịch thay cho ông Google và Bing)

Con đường đưa Việt Nam đến văn minh

Con đường phát triển đi đến văn minh của dân tộc không cách nào khác. Chỉ có bước tới chứ đừng bước lui.

LTS: Góp phần bàn luận tiếp câu chuyện mà nhà văn Nguyễn Quang Thiều đã đặt ra dịp đầu năm mới “Con đường phát triển đi đến văn minh của dân tộc”, Tuần Việt Nam xin đăng bài viết của GS Cao Huy Thuần để bạn đọc cùng tham khảo. 

 
Lẫn lộn giữa “văn minh” và “văn hóa”

"Thế nào là một dân tộc văn minh?", muốn trả lời câu hỏi ấy phải trả lời câu hỏi: "Thế nào là văn minh? Văn minh là gì?". Riêng định nghĩa này thôi, bao nhiêu là phức tạp. Có ai đồng ý với ai đâu? Mỗi tác giả lớn có một giải đáp riêng, lắm khi trái ngược từ căn bản.
Điểm căn bản đầu tiên là sự dùng lẫn lộn giữa "văn minh" và "văn hóa" - "civilisation" và "culture" - mà "văn hóa" lại cũng gây bất đồng trong định nghĩa.
Lịch sử của hai từ "văn minh" và "văn hóa" rất dài, rất xưa ở Âu châu. Lúc đầu, "văn minh" bao hàm hai lĩnh vực: vật chất và tinh thần. Rồi từ "văn hóa" xuất hiện, và nhiều tác giả có khuynh hướng phân biệt, trao phần tinh thần cho văn hóa, phần vật chất cho văn minh.
Văn minh là gì? Có người nói: "đó là đường sá, hải cảng, bờ sông". Nhưng người khác bác bỏ: "văn minh là phải có một tối thiểu khoa học, nghệ thuật, trật tự, đạo đức..." Nghĩa là tất cả những gì mà con người thu thập được như vốn liếng đã tạo ra. Vậy điểm đầu tiên phải ghi là biên giới giữa tinh thần và vật chất không rõ ràng: văn minh là tinh thần hay vật chất, hay lẫn lộn cả hai?
Điểm thứ hai là việc sử dụng từ "văn minh" cho cá nhân hay tập thể. Ta có thể nói: "một người văn minh"? Hay chỉ nên dùng từ ấy cho một xã hội, một nước, một vùng?
Thông thường, ta vẫn nói: "Đừng nhổ nước miếng bừa bãi, hãy cư xử như một người văn minh". Ấy là nói về cá nhân. Và ta lại nói: "Văn minh Trung Hoa khác với văn minh Nhật Bản", "văn minh Tây phương không giống văn minh Đông phương".
Ấy là nói về tập thể. Bây giờ, từ "văn minh" hay dùng cho tập thể. Chẳng hạn quyển sách danh tiếng một thời và hứng chịu chỉ trích cũng lắm của Samuel Huntington mang nhan đề là "Va chạm giữa các nền văn minh". Câu hỏi đặt ra - một "dân tộc văn minh" - nằm trong nghĩa tập thể này.
Thế nhưng nó lại gợi ra một vấn đề lý thuyết sôi nổi, và đây là điểm phải ghi thứ ba: Nói rằng một "dân tộc văn minh", thế chẳng phải hàm ý rằng có những dân tộc không văn minh sao? Vậy thì thế nào là một dân tộc không văn minh? Lấy tiêu chuẩn gì chính xác để phân biệt? Nói như thế cũng hàm ý rằng có nấc thang giá trị để phê phán: dân tộc này văn minh cao hơn dân tộc kia. Thế nào là cao, thế nào là thấp, dựa trên tiêu chuẩn gì?
Tôi đọc ba tác giả được xem là bậc thầy, không phải chỉ ở Pháp mà cả trên quốc tế. Trước hết là nhà sử học Jacques Le Goff. Về thắc mắc thứ nhất, tinh thần hay vật chất, ông trả lời: "Cái đẹp, công lý, trật tự...". Nghĩa là những yếu tố tinh thần. Xin trích nguyên văn: "Văn minh dựa trên sự tìm tòi và thể hiện của một giá trị cao hơn, trái với văn hóa được xem như là toàn thể những tập tục và những thái độ. Văn hóa nói chuyện dưới đất, văn minh siêu việt trên cao. Cái đẹp, công lý, trật tự....Các nền văn minh được xây dựng trên những yếu tố đó. Ví dụ việc sử dụng đất: văn hóa sản xuất ra lợi ích, gạo, trong khi văn minh sản sinh ra cái đẹp bằng cách tạo vườn".
Ông nói: vườn Nhật khác với vườn Tàu, và cái khác ấy chịu ảnh hưởng của tôn giáo và tâm linh. Vườn Anh cũng khác với vườn Pháp. Một bên tôn trọng vẽ thiên nhiên, dễ gợi lên tình cảm lãng mạn, mơ mộng; một bên bài trí có hệ thống, ngay hàng thẳng lối, biểu lộ tinh thần duy lý của con cháu Descartes. "Văn hóa đặt ưu tiên cho ý nghĩ về thực dụng, về an ninh, về giàu có, khác với văn minh đặt giá trị trên tâm linh và thẩm mỹ" (Le Monde 23-1-2014).
Đặt văn minh trên tiêu chuẩn tinh thần như vậy, không thể nói văn minh nào cao hơn văn minh nào. Ai dám nói vườn Anh đẹp hơn vườn Pháp, vườn Tàu cao cấp hơn vườn Nhật? Thế nhưng phần đông định nghĩa ngày nay không đặt văn minh ở trên cao, văn hóa ở dưới thấp như vậy. Văn minh, theo phần đông, liên quan đến những yếu tố vật chất hơn là tinh thần, tuy rằng không phải gạt bỏ hoàn toàn yếu tố tinh thần. Chỉ định nghĩa như vậy mới bảo vệ được quan điểm cho rằng có văn minh cao, văn minh thấp.
Nhưng đó là nói về Âu châu từ thế kỷ 17, 18. Nếu đặt vấn đề tiến bộ trên bình diện lịch sử cả nhân loại thì tiến bộ là gì? Tôi tìm đến ông thầy thứ hai, Claude Lévi-Strauss. Nhà nhân chủng học này phân biệt hai loại xã hội: "xã hội lạnh" và "xã hội nóng". "Xã hội lạnh" hoạt động như đồng hồ, "xã hội nóng" hoạt động như động cơ hơi nước.
Các "xã hội lạnh" (xã hội tiền sử chẳng hạn) có văn hóa nhưng không có lịch sử vì chỉ lặp đi lặp lại y hệt, từ thế hệ này qua thế hệ khác, tránh mọi thay đổi về kỹ thuật, cách sống, thân tộc hay cách tổ chức quyền lực. Các "xã hội lạnh" có khuynh hướng sẽ biến mất, bị nuốt, bị phá hủy bởi các "xã hội nóng". Ngày nay, ai cũng biết "xã hội nóng" là các xã hội nào. Ai cũng biết xã hội nào năng động, sáng tạo trong mọi lĩnh vực khoa học, kỹ thuật, kinh tế, mỹ thuật, giáo dục, tổ chức xã hội... Và ai chắc cũng lo, không biết xã hội ta có đang nguội dần không? Hôm nay cái đồng hồ đều đặn gõ 12 tiếng, ngày mai cũng đều đặn leng keng 12 tiếng y hệt, và ngày kỉa, ngày kia, ngày kìa cũng vẫn 12 tiếng ấy, biết rồi khổ lắm nói mãi.
Làm tổng hợp trên các điều vừa nói - vật chất và tinh thần, cá nhân và tập thể, tiến bộ và trì trệ - tôi đi đến kết luận của một ông thầy thứ ba, nhà xã hội học Edgar Morin: "Văn hóa là toàn thể những niềm tin, những giá trị đặc thù của một tập thể riêng biệt. Văn minh là những gì có thể thuyên chuyển từ tập thể này qua tập thể khác: kỹ thuật, kiến thức, khoa học…Chẳng hạn văn minh Tây phương mà ngày nay đã lan ra toàn cầu hóa, là một văn minh được định nghĩa là toàn thể những phát triển về khoa học, về kỹ thuật, về kinh tế".
Nhưng ông nói thêm một điều quan trọng: "Và chính văn minh Tây phương ấy ngày nay đang mang đến nhiều hậu quả tiêu cực hơn là tích cực. Đây là điều cần phải cải tổ, nghĩa là cần phải có một chính sách văn minh".
Đoạn sau trùng ý với Lévi-Strauss. Nhà nhân chủng học này mượn từ "entropie" trong nhiệt động học để nói rằng văn minh có khuynh hướng tiến đến tình trạng xáo trộn của hệ thống: gia tốc dân số, tranh chấp xã hội, cạnh tranh kinh tế, đụng độ vũ trang, chạy đua khí giới, chiến tranh, vắt kiệt tài nguyên, phá hủy thiên nhiên, tiêu thụ phung phí... Làm sao chữa lại những hậu quả "tiêu cực" ấy? Lévi-Struss cậy đến văn hóa, và văn hóa theo ông là tâm linh, đạo đức, triết lý, nghệ thuật và chính trị.
Chính trị theo nghĩa nguyên thủy của Hy Lạp ngày xưa: là cách tổ chức nhà nước thế nào để đạt được phúc lợi chung. Ta thấy đó, ta trở lại với những gì ta nói từ đầu: sự lẫn lộn giữa văn hóa và văn minh.

Văn minh và dân chủ

Vậy thì tôi cũng đành lẫn lộn thôi. Suy nghĩ như một người Việt Nam trong bối cảnh hiện nay của Việt Nam, tôi trả lời rằng một dân tộc văn minh là một dân tộc có văn hóa cao, nghĩa là năng động, nghĩa là không trì trệ, trên mọi phương diện, vật chất cũng như tinh thần, đầu óc cá nhân cũng như tổ chức xã hội, quyền lực, tiến bộ cùng với xu hướng của thế giới, nhưng không quên rằng mỗi người đều là con cháu thừa tự.
Tôi xin cắt nghĩa mấy chữ sau cùng. Mỗi sáng tạo, hủy diệt, hay mỗi biến chuyển của một nền văn minh đòi hỏi phải có thời gian.
Vì vậy, trong lịch sử các văn minh, cũng như trong nếp suy nghĩ về văn minh, ý nghĩa thừa tự là căn bản. Một nền văn minh được xây dựng lần hồi, làn sóng này tiếp theo làn sóng khác, về giá trị, về tập tục, về niềm tin. Phải có thời gian để biến chuyển và để củng cố. Để thâu nhận từ bên ngoài và để bảo tồn tận bên trong. Hiện nay, cách mạng tin học và tình trạng toàn cầu hóa có khuynh hướng đồng hóa hết thảy mọi nền văn minh. Nếu chạy theo "văn minh kỹ nghệ", tiến bộ vật chất một cách mù quáng, không chừng ta thắp một cây hương cho tổ tiên nào không phải là của ta.
Riêng về mối tương quan giữa tập thể và cá nhân, phải nhấn mạnh rằng một tập thể không thể văn minh nếu con người trong đó không văn minh. Giáo dục, chính là để đào tạo nên những con người văn minh. Và thế nào là con người văn minh? Là biết yêu chân, thiện, mỹ. Yêu sự thật, yêu cái tốt, cái đẹp. Chỉ nói sự thật mà thôi, thế nào là yêu sự thật? Là ghét giả dối. Giáo dục là không dạy con trẻ đưa nói láo lên thành hệ thống cai trị.
Nhưng muốn có một nền giáo dục như vậy, tất nhiên phải đặt chính trị lên hàng đầu. Bởi vì chính trị chỉ huy giáo dục. Xưa nay nhà trường chỉ có hai loại: nhà trường dạy phán đoán và nhà trường không dạy phán đoán. Loại nhà trường sau là để minh họa.
Cho nên, cuối cùng, con đường phát triển đi đến văn minh của dân tộc không cách nào khác dân chủ. Bắt đầu bằng thực tâm muốn thực hiện dân chủ. Rồi có thể không vội. Dân chủ hóa lần hồi. Nhưng làm đừng khác nói. Và người dân cứ lấy sáng kiến mà làm. Bước tới chứ đừng bước lui.
Và thấy rằng xu hướng dân chủ là không tránh được, không trước thì sau thôi, bánh xe lịch sử sẽ nghiền nát mọi chướng ngại.

• GS. Cao Huy Thuần (từ Pháp)

Chuyện của Đoàn Hồng Nghĩa (ELTE,VIDI90): Đi thang máy

Sự xuất hiện của Đoàn Hồng Nghĩa trên blog này vào đầu năm 2015 như 1 cơn gió mới thổi vào cánh đồng đang khát gió. Anh chàng này có nhiều điểm rất đáng kể (nhất là điểm "ném đá" rất bạo tay), nếu kể ra hết phải rất dài dòng, không biết miên man đến khi nào mới dứt... Vì thế nếu chọn được cái gì, tôi sẽ quăng ngay lên đây để các bạn cùng xem cho biết thêm về anh em "đồng chí" với mình nó ra làm sao. Do đây là bản kể lại, nếu tự Nghĩa kể có thể sẽ khác đôi chút, nên có thể không tránh khỏi sai phạm nghiêm trọng so với "nguyên bản"; nhưng tôi cho là mình vẫn còn cơ hội để tránh chuyện "tam sao thất bản" vẫn thường xảy ra trong dân gian xưa nay vậy. 
   Nghĩa giúp anh hiệu đính nhé!

"Trong thang máy chen chúc vào lúc gần đến giờ làm việc có 2 anh Tây cứ oang oang nói chuyện với nhau như chỗ không người. Bỗng có người nói:
   - Các anh vui lòng nói chuyện nhỏ lại được không? (Could you please keep the voice down?)
   Hai tên đang cao hứng quay lại nhìn thì thấy 1 tên giống người Việt Nam, không cao, nhưng mặt rất ngầu, nhìn chúng không chớp mắt. Chúng phớt tỉnh nói chuyện tiếp.
   Cái giọng lúc nãy lại vang lên. Lần này có vẻ gây hấn thật sự.
   - Các anh có biết là người các anh rất nặng mùi không? Tôi nghĩ là các anh nên đi tắm! (Do you know that you are really smelly, should you go take a shower?)
   Mấy chàng Tây sửng sốt. Chúng điên tiết quay lại và lần này chúng thấy 1 kẻ với bộ mặt "đạn đã lên nòng". Cùng lúc đó, thang máy dừng lại, cửa mở ra, không ai bảo ai cả 2 tên Tây thối tha lập tức vọt ra khỏi cửa.
   Thang máy tiếp tục chạy lên lầu 5. Bỗng nhiên xung quanh anh chàng Việt Nam kia tiếng vỗ tay tán thưởng vang lên. Có nhiều người là nữ. Một cô nói với chàng trai:
   - Anh nói hay quá. Chúng em lâu rồi phải chịu đựng mà không dám nói vì 2 ông ấy là sếp của tụi em đấy!"

Iskolában... - Chuyện ở trường

Iskolában a gyerekek az uborkáról tanulnak. A tanárnő felrajzol egy uborkát a táblára mire az osztály elkezd hangosan röhögni. A tanárnő bepipul és rászól Mórickára:
- Szerinted mit rajzoltam a táblára?
- Egy faszt!
A tanárnő teljesen elképed és rohan az igazgatóhoz, hogy odahívja. Az igazgató bemegy az osztályba:
- Gyerekek mi ez a rendbontás és ki rajzolta ezt a faszt a táblára?

(Copy từ Wall/FB của Đoàn Hồng Nghĩa, ELTE - VIDI90)

Khuyết danh

"Con người ta không thể chỉ hài lòng
với việc biết điều gì tốt, điều gì xấu.
Còn phải cố gắng hành động theo đó."

Và 1 bài nữa cho thành chùm thơ Đoàn Hồng Nghĩa tặng ACE VIDI 72 - 73 nhân dịp năm mới 2015: Đất nước của tôi

Đất nước của tôi 
Của "niềm tin và hy vọng"
Của những quán bia tươi
Và những vỉa hè đầy rác rưởi

Đất nước của tôi  
Ngập tràn người bán vé
Canh bạc giữa nhà nước với người dân

Đất nước của tôi
Của những tờ A4 treo ngang và treo dọc
Những lý lẽ còn cao hơn con dấu đỏ
Của những kẻ đánh giày nhưng chẳng bóng con tim

Đất nước tôi tranh cãi mãi mấy ngàn năm lịch sử
Vẻ đẹp, vết sáng, nét rạng ngời
Nhưng vẫn còn nhem nhuốc nhơ trên má
Để những đứa con vẫn mãi giận hờn

Đất nước tôi "bốn mùa lam lũ"
Hạt nắng giọt mưa nghèo nhớ mãi độ xa quê
Hễ xa xứ cuộc đời thành khấm khá
Sự trung thành chỉ được mỗi mái tranh

Cái mái tranh xót xa đến cùng cực
Hai sào vườn ba thước ruộng đủ nuôi thân
Con gái trổ mã xa nhà khi mới lớn
Thằng bé con xuôi ngược giữa chợ đò

Đất nước tôi sao trí thức thầy bà
Câm lặng giữa những gì bất công ngang trái
Cảnh cướp giật chẳng còn là oan trái
Đã trở thành lệ phí của thời gian

Đất nước tôi khi người thành đạt
Lại trở thành sai vặt - quản gia
"Huyên hoang giữa chốn công đường
Đến khi lỡ vận ai mang luỵ này"

Đất nước tôi mảnh đất tự hào
Từ ngày gian nan còn tấm bé
"Dẫu đi bao xa vẫn còn quay lại"
Sao đến giờ tôi dứt bỏ ra đi!    

Thêm 1 bài "ướt át" của Đoàn Hồng Nghĩa, vẫn còn nóng hổi: Lần đầu tiên gặp ... Cún

Không thể quên lần đầu tiên gặp Cún
Thật hiền hoà, răng khểnh, thật dễ thương
Nhưng ánh mắt tại sao thật gai góc vô cùng
Những mũi gai như đâm vào tim nhói

Một buổi tối khi mình là khán giả
Chỉ nói với nhau, để cười và chỉ để nhìn nhau
Góc phố nhỏ quán cà phê rực sáng
Đốm lửa trong tim đã thắp sáng rồi

Chẳng thể nhớ những bài gì đã nghe được nữa
Chỉ biết trong biển nhạc tối hôm nay
Có ánh mắt tròn long lanh
Và mảnh áo trắng
Sáng cả một góc phố khi đêm đã tràn về

Anh đã yêu em từ dạo ấy
Từ dạo say mê ánh mắt của em
Từ dạo em nhận lời --- lời gì nhỉ, chỉ là ăn bún ốc
Từ dạo em nắm tay anh hôm trước lúc ra đi

Anh đã yêu em từ trước khi bài hát đầu tiên cất lên
Từ trước khi những gì anh có thể
Biến thành lời
Nói để yêu em

Cuộc đời thật là không phẳng lặng
Chẳng như chiếc gương nào cả
Vậy mà sao
Lúc này
Sau những thác ghềnh cuồn cuộn sóng
Mới thấy
Hạt ngọc của ánh mắt em
Vẫn sáng ngời
Soi vào tim anh
Như ngày xưa ấy

Sài gòn, thứ bảy 27/12/2014

Đoàn Hồng Nghĩa (ELTE,VIDI90): Nha Trang một mình

"Hôm nay trời ngược lên cao
Mây xanh, Tây trắng từng đoàn đi chơi

...

Chỉ có cốc bia là đắng
Chỉ có vị nắng là ngắn
Chỉ có những người xa lạ
Như vị bia thật là lạ
Bia Hà Nội, thật lạ lẫm giữa Sài Gòn

Một mình trong khoảng trời trống và nắng
Của hai mươi sáu độ C
Nha Trang
Thật là vắng
Chẳng có ai

Hay mình đang say màu của nắng, màu của những điểm trang cuối nhật
Thường kết thúc ở nhà hàng

Nhiều bạn quá
Nhiều việc quá
Và chẳng có gì để thật say mê

Như những ngày xưa ấy"

Nha Trang, 01/12/2011

Trăng sáng vườn chè - thơ Nguyễn Bính

Hôm nay mò vào trang FB của Đoàn Hồng Nghĩa (ELTE,VIDI90), vớ được bài thơ ngày nào từng nghêu ngao/trình diễn ở építő tábor. Đây là nguyên tác, còn hồi trước là "chế tác". Xin tặng các bạn của tôi và cảm ơn Đoàn Hồng Nghĩa rất nhiều!

"Sáng trăng sáng cả vườn chè

 Một gian nhà nhỏ đi về có nhau

 Vì tằm tôi phải chạy dâu

 Vì chồng tôi phải qua cầu đắng cay

 Chồng tôi thi đỗ khoa này

 Bỏ công kinh sử từ ngày lấy tôi

 Kẻo không rồi chúng bạn cười

 Rằng tôi nhan sắc cho người say sưa

 Tôi hằng khuyên sớm khuyên trưa:

 Anh chưa thi đỗ thì chưa động phòng.

 Một quan là sáu trăm đồng

 Chắt chiu tháng tháng

 Cho chồng đi thi

 Chồng tôi cỡi ngựa vinh quy

 Hai bên có lính hầu đi dẹp đường

 Tôi ra đứng tận góc làng

 Chồng tôi xuống ngựa cả làng ra xem

Ðêm nay mới thật là đêm

Ai đem trăng giải lên trên vườn chè."

Napirajz: Legyen jó éve! Mutatjuk, milyen jó!!!

Újévi köszöntő. Adjon Isten!

Napirajz az Indexen (các bạn click vào hình để xem rõ hơn)

Csodálatos képek: Válogatott épületek, szép házak, templomok, hidak... gyűjtemény képei

Meteora, Greece. (Các bạn nhấn vào hình để xem rõ hơn)

                                Szeretettel barátaimnak

Kim cương và những viên sỏi

"Đừng bao giờ hờ hững với người
quan tâm và thực sự yêu thương mình,
vì một ngày bạn sẽ nhận ra là bạn đã
để mất một viên kim cương trong khi
đi nhặt những viên sỏi."

See the most uplifting photos of 2014.

 Photo: Jianan Yu-Reuters

                                Szeretettel barátaimnak

(TIME)