Câu chuyện của chúng tôi (4)

Bóng đá và âm nhạc là sở thích và cũng là nhu cầu của thể chất và tinh thần. Đó là những điều mà với mỗi người có ảnh hưởng khác nhau. Tuy nhiên, yêu thích thể thao ntn ko phải ai cũng như ai. Và âm nhạc cũng vậy, cùng với thời gian dành cho sự yêu thích của mình là khả năng thể hiện của bản thân. Có người được Trời phú tài năng nổi bật hơn người, còn đa số chỉ ca hát và ra sân cho vui, cho khỏe. Riêng tôi thì đá bóng rất nhiều. Nếu tôi sinh ra vào thời buổi này, tôi rất thích được đào tạo một các bài bản từ nhỏ. Dù ko phải để trở thành cầu thủ chuyên nghiệp, thì cũng mang bản chất của 1 cầu thủ, cả trên sân bóng và trong cuộc sống hàng ngày.

Ko như bóng đá hay âm nhạc, Budapest đã hầu như chinh phục tất cả chúng tôi với vẻ đẹp diễm lệ của dòng Duna giữa những lâu đài thành quách uy nghi của Buda và Pest, rất duyên dáng và thanh lịch.  

Thủ đô của nước Hung đã để lại ấn tượng vô cùng sâu đậm trong ký ức của tôi. Budapest làm tôi phải sững sờ trước vẻ đẹp hài hòa của những kiến trúc cũ và mới xen kẽ lẫn nhau. Ngay từ những ngày đầu thành phố là điều vô cùng hấp dẫn với tất cả chúng tôi. Nhìn thành phố từ trên cao, tôi vẫn thường tự hỏi: "Đã có bao nhiêu con người tài hoa chạm tay vào từng góc nhỏ của Budapest trong hơn 1000 năm qua để làm nên một thành phố như ta đang thấy?". Thành phố này đã làm bao nhiêu người phải đặt những câu hỏi như thế từ những lối đi lát đá, những vòm cây um tùm và những bãi cỏ xanh mượt đến những bậc thang ngoài trời hun hút lên thành Vár, từ những quảng trường đến những đại lộ sầm uất và duyên dáng với những tiệm café, nhà hàng hấp dẫn, từ những công trình văn hóa tuyệt đẹp mang những phong cách khác nhau đến Parlament huy hoàng tráng lệ... Budapest như một hòn ngọc bên dòng Duna, lấp lánh thơ mộng đầy mê hoặc như hiện ra từ những câu chuyện cổ tích đẹp man mác và huyền ảo vô cùng. 

   Tôi ngỡ ngàng nhìn không chán mắt những đường phố và con người xung quanh tôi, còn TV, báo chí và phim ảnh thì thật lôi cuốn và tạo được vô số ấn tượng với những quảng cáo đủ loại... Tất cả đều thú vị và lạ lẫm... Riêng HTB vốn rất lãng mạn, thích khám phá và "ham vui" hơn tôi đã có lý khi cho rằng tàu điện là một "đặc sản" của Budapest và rất thích thú khi trốn học/du ngoạn thành phố bằng phương tiện này.

Ko riêng gì HTB, cũng có nhiều người coi tàu điện Budapest là điều đáng nhớ nhất của tp này. TS. Vũ Hà Văn, dân nhảy tàu HN, học chuyên toán và Hà Nội - Amsterdam, sang Hung sau chúng tôi 15 năm với cảm nhận về Budapest: "cái gì cũng khác, cũng mới, từ đường phố, cửa hàng, thức ăn, cho đến phim ảnh và màu mắt của các cô gái. Quê hương nhất, chính là anh tàu điện. Tàu điện ở Budapest cũng màu vàng, và cũng leng keng, y hệt như tàu điện Bờ Hồ, có điều nó có cửa nghiêm chỉnh và phải mua vé. Ba mươi năm trước dáng nó bè bè béo béo chứ không thanh thoát chân dài như bây giờ.

Tàu điện quen thuộc nhất với sinh viên Việt Nam phải là tàu số 4 và 6, vì hai tàu bắt đầu ở gần ký túc xá của Đại học Bách Khoa, nơi quá nửa học sinh Việt Nam theo học. Tàu chạy dọc đại lộ một thời mang tên Lenin, mà tên người luôn xuất hiện một cách bất ngờ nhất trong các tạp chí sinh viên lưu hành trong các ký túc xá, cho đến Quảng trường Mátxcơva. Quảng trường Mátxcơva nay đã trở lại cái tên cũ Széll Kálmán (vị Thủ tướng Hungary cuối thế kỷ 19), còn đại lộ Lenin, cũng không khác với số phận của thành phố cùng tên bên Nga, đã chuyển thành con đường mang tên Teréz và Erzsébet, hai bà hoàng của Đế quốc Áo - Hung ngày trước".

Về những nơi thân quen với LHS trước đây và thế hệ Du học sinh (DHS) sau này (tôi phân biệt như vậy cho 2 khoảng thời gian: thời chiến và thời bình), Vũ Hà Văn nhớ đến Vár và Budapest với những hình ảnh và cảm nhận rất đẹp: "Đây là địa điểm du lịch số một của Budapest, có nhà thờ vua Matyás và pháo đài Những người đánh cá (thật ra là chỗ thu thuế cá ngày xưa), hai điểm mà hầu như du khách nào cũng ghé qua. Cái hay là ở trong thành không phải chỗ nào cũng làm du lịch cả, mà còn nhiều nhà dân sinh sống trong các dẫy phố nho nhỏ, có cột đèn bằng sắt xen lẫn cây cổ thụ, lòng đường lát đá đen, và dọc phố lác đác vài ngôi mộ chí.

Thành Vár ở địa thế ở cao, có thể nhìn xuống toàn cảnh thành phố, sông Danube xanh và những cây cầu tuyệt vời của nó. Cây cầu đẹp nhất có lẽ là Cầu Xích (Lánchíd - Chain Bridge), một trong những cầu treo bằng sắt đầu tiên trên thế giới. Được xây từ nửa đầu thế kỷ 19, Cầu Xích là một thành tựu kỹ thuật đáng kể của thời đó. Ở hai đầu cầu, nhà kiến trúc tài ba đã cho đắp sừng sững một đôi sư tử nhe nanh, như có ý nhắc nhở rằng sợ vợ không chỉ là đặc tính của đàn ông Châu Á. Dẫu vậy, người Hung thật xứng đáng là một dân tộc thông minh, cái gì cũng hơn người thường một chút, vì nếu nhìn gần, thì các bà sư tử này hình như không có lưỡi.

Budapest có những dãy phố cổ dọc theo bờ sông, phía Buda, tối mở cửa sổ có thể nhìn sang thành Vár và Nhà Quốc hội bên kia sông rực ánh đèn. Các khu cổ này một nhà to có nhiều căn hộ, có lẽ là chỗ ở cho các thị dân giàu có ngày xưa, cửa sổ cao và thoáng, mỗi nhà có một cái cổng đá xây rất phong cách, nhô ra đường để khi trời mưa khách vãng lai có thể vào trú được. Chiếc cổng đã che bao thế hệ thanh niên đi ngang qua nó. Ngày hôm nay là những cô cậu sinh viên của thế hệ iPad, 30 năm trước là thế hệ của tôi và bạn, 30 năm trước nữa là những sinh viên của năm 1956 đầy biến động, mà trong lòng họ không biết đất nước và bản thân sẽ đi về đâu…"

HTB thì kể lại ký ức về tàu điện nhiều hơn. Tên này còn nhớ rõ: "Ở Hungari thời đó, vé xe điện là 1Ft màu vàng, vé xe bus 1.5Ft màu xanh. Vé tháng xe điện là 20Ft đi được tất cả các xe điện, vé tháng bus giá 50 Ft đi được tất cả các phương tiện. Lên xe tự giác bấm. Thỉnh thoảng có người khám vé, nếu tóm được phạt bằng tiền vé tháng xe bus là 50Ft

Học bổng hàng tháng của chúng tôi là 500Ft, sau khi đã trừ phiếu ăn và ký túc xá, tiêu chừng 1 tuần thì hết. Vì vậy hiếm có tên nào đã từng là sinh viên mà không trốn vé xe. Cố nhiên 50Ft là một món tiền lớn, có thể vào tiệm ăn hạng 3 hai lần. Sau này khi tôi đã trở thành nghiên cứu viên, rồi giáo sư đại học, lương hàng tháng 12-16 nghìn FT (cố nhiên khi đó vé xe điện xe bus tăng gấp 2-3 gì đó) tôi vẫn trốn vé xe. Không phải vì tiền nhưng ngại đi mua vé và hay quên, lên xe rồi mới nhớ ra. Có lần trốn vé, thấy có cô soát vé rất xinh lên, tính lẩn, thì cô bám ngay lấy mình. Nhưng cô ấy không hỏi vé mà bắt chuyện lăng nhăng và khen mái tóc đen của mình. Cũng chém tích cực nên lờ được chuyện vé. Hú vía.

Ở Debrecen là tỉnh lẻ, mua vé tháng đi được có mỗi một cái tàu điện và khoảng 3 tuyến bus, nên cực kỳ lãng phí." HTB học Vật lý lý thuyết ở KLTE, Debrecen và từng có thời gian dạy ở đây nên mới có nhận xét như thế. Về tàu điện ở Budapest, tên này đã viết 1 bài với tâm trạng hoài cổ về cảnh đẹp của Budapest và những kỷ niệm của hắn trong bài "Budapesti villamosok - Những chiếc xe điện thành Budapest".

"Có lẽ đặc sản của Budapest là tàu điện. Kỷ niệm thời sinh viên là tàu điện. Khi buồn không biết làm gì lên tàu điện lang thang là thú vị nhất. 

Budapest có hàng chục tuyến tàu điện khác nhau, nhưng có một số tuyến tàu điện quen thuộc như 4, 6, 19, 18, 49, 47 mà ai cũng biết. Trong số các tuyến tàu điện tôi thích nhất và có kỷ niệm nhiều nhất với tàu số 2 và tàu số 19 chạy dọc hai bờ sông Duna bên Pest và bên Buda.

Đường tàu điện số 2, từ quảng trường Jászai Mari, ở đầu cầu Margit chạy đến Kozvágó híd, sát bến tàu Hév ra Csepel và Ráckeve. Có lẽ đây là tuyến đường đẹp nhất, chạy dọc bờ sông Duna bên Pest, chạy qua nhà quốc hội, Viện Hàn Lâm, khách sạn Duna, cầu Margit, cầu Xích (Lánc Híd), cầu Erzsébet, cầu Szabadság, cầu Petofi, chợ Szabadság, trường Kinh tế. Tàu điện số 2 tương đối đẹp đẽ và luôn được tân trang đàng hoàng hơn so với các tuyến tàu điện khác. (Hình như ngoài tàu điện số 2 còn có tàu điện số 18 cũng mới vì chạy đến bệnh viện János).

Có lẽ đây là tuyến tàu điện tôi có nhiều kỷ niệm nhất, vì tôi thường đi tàu điện số 2 để đón tàu Hév đi Ráckev đến nhà cô bạn là Magdi. Sau này, cô bạn lấy chồng, nhà lại ở sát cuối bên kia của bến tàu số 2 tại quảng trường Jásszai Mari, đi bộ chỉ mấy bước chân là về nhà hoặc ra đảo Margit đi dạo cũng rất gần.

Đường tàu 19, chạy từ ga Kelenfoldi đến quảng trường Batthány. Tôi cũng yêu tuyến tàu điện này, nhất là đoạn chạy dọc bờ sông bên Buda, có lối đi lên thành Vár, chạy qua cầu Lánc, cầu Erzsébet, cầu Szabadság, quảng trường tròn (Moricz Zsigmond Kortér), quảng trường Kosztolányi Dezso tér.

Hồi học ngoại ngữ , mỗi dịp trốn học đi chơi, tôi hay ngồi trên tàu điện 19 chạy dọc bờ sông. Hồi ở ký túc xá Budaors thì vì không muốn mua vé tháng xe bus, chúng tôi thường đi bộ ra đường Bartók Béla đón tàu 19, 49, 47 từ Kelenfold về. Sau này đi lên Vár chúng tôi vẫn thường đón tàu 19 và đi bộ lên Vár. Còn ga Batthány tér có chuyến xe bus (hình như số 16) mà bạn Nguyễn Cao Bình thường đón xe bus lên Óbuda có việc riêng. (Chuyện này tôi nghe láng máng, nhớ cũng loáng thoáng, phải đợi Cao Bình kể lại). Bến quảng trường Batthány đối diện với nhà Quốc hội và cũng là bến Metro nối vào tuyến từ quảng trường Moszkva (nay chắc đã đổi tên khác) đi đến Sugár và bến tàu Hév đi Godollo.

       Đối diện với bến Metro là một cái chợ rất lớn. Đi chợ ở Hungari cũng là một cái thú không thể quên và nếu bạn nào chưa có cái thú đó thì sẽ là một thiệt thòi vô cùng lớn, không thể bù đắp được. Khi nào rảnh sẽ nói thêm về chuyện này.

    Tôi nhớ tuyến xe điện 19 thường mở cửa, gió sông Duna thổi vào từ bốn phía mùa hè rất sướng, mùa đông hơi khổ một chút. Sau đoạn chạy qua cầu Lánc, chỗ có một con đường hầm xuyên qua núi Buda, là bến để chuyển qua xe bus hoặc đi bộ lên Vár nếu bụng không đói lắm. Đoạn này đặc biệt xóc, tàu rung lên xòng xọc, bánh xe xiết vào đường ray ken két, rất ồn. Bây giờ hình như đều đã thay bằng tàu điện mới hiện đại, nhưng chắc không có cái hương vị cổ điển như ngày xưa."

Tàu điện số 2 được coi là một trong những lựa chọn cho chương trình tham quan rẻ nhất ở Budapest. Vào thời của chúng tôi, đây là loại tàu điện đẹp nhất của Budapest (hoạt động cùng với những tuyến còn lại hầu hết là tàu loại cũ). Tuyến đường này uốn lượn dọc theo sông Duna từ Quảng trường Jászai Mari đến Nhà hát Quốc gia, đưa du khách đi giữa những công trình kiến ​​trúc mang tính biểu tượng của thành phố. Tất cả những cảnh quan vô cùng ấn tượng trên đoạn sông Duna nổi tiếng đẹp nhất này chỉ tốn một vé BKV (hoặc hai vé nếu bạn mua vé khứ hồi). Cần chú ý quan sát cả 2 bên trái và phải khi di chuyển theo cả hai chiều, vì tàu điện đi qua Tòa nhà Quốc hội, Cung điện Gresham, Cầu Lánchíd và dưới Cầu Erzsébet và nhiều địa điểm khác. Ở phía Buda, có thể nhìn thấy những ngọn đồi, Khu Lâu đài và Suối nước nóng Gellért. Và tất nhiên, cũng ko thể bỏ lỡ 2 trường ĐH Corvinus và BME, một ở bên Pest và một ở phía đối diện của Buda, cả 2 đều rất cuốn hút.

Đến nay tôi vẫn còn tiếc và vẫn tự trách mình vì đã ko có trải nghiệm thú vị như HTB về tàu điện Bp. Có lẽ do ham đá bóng quá? Nhẽ ra, tôi cũng phải khám phá ra điều có 1 ko 2 này mới phải. Ít ra, như vậy mới biết về Bp nhiều hơn, có nhiều chuyện để viết hơn! Nếu có dịp trở lại Hungary, nhất định tôi sẽ dành thời gian du ngoạn Budapest bằng tàu điện trong chương trình du hành của mình.

Budapest rất lôi cuốn với những cây cầu nối liền bờ Pest bằng phẳng với vùng đồi của Buda, mỗi cây cầu là một công trình nghệ thuật, trong đó nổi tiếng nhất là cầu Lánchíd - hoàn thành năm 1849. HTB đã dành cho cây cầu này những dòng đầy cảm xúc, và dù theo tiếng Hung tên đúng ra là Cầu Xích, nhưng theo ý hắn thì gọi là Cầu Sư Tử hay hơn.

"Đây là cây cầu đẹp nhất trong các cây cầu ở Budapest, mặc dù cầu Erzsébet và cầu Szabadság đều có những vẻ đẹp và duyên dáng riêng. 

Những con sư tử nằm làm bằng đá ở hai đầu cầu trông luôn luôn suy tư. Cầu Sư Tử có thể nhìn từ nhiều góc, nhưng tôi thích nhất là góc nhìn từ phía Buda, hơi chéo góc một chút về phía tòa nhà của Viện Hàn Lâm, nhưng đừng chéo quá để nhìn thấy nhà Quốc Hội. Thế mới biết, không phải nhiều cái đẹp ở bên cạnh nhau là hay. Bây giờ tôi mới hiểu tại sao tôi chán xem các cuộc thi hoa hậu đến thế. Tình cờ góc nhìn này lại đúng là góc nhìn trong phim Chủ Nhật Buồn (Szomorú Vasárnap).

Cầu Sư Tử trong đêm rất diễm lệ, do ánh sáng bố trí rất tuyệt vời, hòa hợp với hình khối cổ kính, hơi lỉnh kỉnh những xích sắt, cùng với đám sư tử đá, và không khí mát lạnh, hơi lung linh từ nước sông Duna phả lên. Vừa có vẻ trong một nhà bảo tàng, vừa có vẻ như trong một cửa hàng đồ cổ, mà người ngắm cảnh lại có cảm giác đang nhâm nhi nước đá từ một cái cốc pha lê, đá chạm vào thành cốc kêu lanh canh trong một quá khứ xa xôi nào đó.

Ban ngày Cầu Sư Tử lại có vẻ đẹp khác. Chúng ta  có thể đứng ở Pest nhìn về phía Buda để thấy Bảo tàng tranh Dân tộc ở hậu trường. Hoặc chúng ta nhìn thẳng vào đường hầm, hoặc nhìn chéo về phía thành cổ. Tôi chưa bao giờ có dịp đi bộ qua cầu, hoặc đứng trên thành cầu nhìn sông Duna, Pest và Buda cho thỏa thích. Chắc cảm giác đó phải tuyệt vời lắm. Đôi khi có những việc dễ dàng và thú vị, mà người ta ngu ngốc không làm, có khi lại chỉ vì sợ người khác cười mình là lẩn thẩn hoặc ngốc nghếch. Tôi chỉ nhớ nhất là hình ảnh của cầu Sư tử nhìn thẳng vào gầm cầu từ bến tàu điện số 19.

Tôi sẽ nhớ mãi những lần lái xe qua cầu từ trên Vár xuống, hoặc chạy xuyên qua hầm ngầm xuyên núi Buda, cảm giác thật mạnh mẽ và thú vị. Cũng may là  đến bây giờ tôi vẫn còn giữ lại được một số cảm giác và cảm xúc.

Dưới đây là cầu Sư tử trong đêm, không thể xác định được đây là góc nhìn từ Buda hay nhìn sang Buda. Tôi nghĩ là góc nhìn của phim Szomorú Vasárnap, từ Buda nhìn sang.

Nhìn sang Buda, trong ánh sáng đẹp và tinh khiết.

Nhìn về phía Nemzeti Galéria (Bảo tàng tranh dân tộc), có cảm giác như một chuỗi xà tích nạm ngọc quý.

Cầu Sư tử đẹp cả trong ánh sáng ban ngày, nhìn về phía Pest. Một thứ ánh sáng dịu dàng, xanh trong vắt đến xao lòng.

Ánh sáng chiếu trên cầu Sư tử. Đây chưa phải là khoảnh khắc đẹp nhất. Dường như là một buổi chiều muộn, cầu Sư tử đã lên đèn, và đang đợi những ngôi sao sớm thắp lên trên bầu trời đang ngả màu tím sẫm.

Tôi hay nhìn cầu Sư tử nhất là từ góc nhìn này, từ dưới chân cầu nhìn lên.

Tại sao mình không có một buổi chiều nào hay một sáng nào đứng tha thẩn một mình trên cầu như bóng người trong ảnh. Không phải mình không muốn điều đó, không phải vì điều đó không hay, không phải vì mình không có thời gian. Chỉ là ngại thôi và thói quen ngần ngại ngu ngốc. Con người ta hay xấu hổ vì cảm xúc. Đó là một mâu thuẫn vô lý của con người. Bây giờ tôi mới thấy biết ơn Magdi về những khoảng thời gian làm những việc ngốc nghếch vô tích sự, nhưng để lại những cảm xúc lâu dài suốt đời như thế."

Pest có một con đường nổi tiếng mà LHS chúng tôi ai cũng biết, đó là Népköztársaság útja, nay là Đại lộ Andrássy. Đại lộ này là một bảo tàng trưng bày các phong cách kiến ​​trúc của nửa cuối thế kỷ 19. Phong cách tân Phục Hưng chiếm ưu thế, nhưng chúng ta cũng tìm thấy các công trình kiến ​​trúc tân Baroque, Cổ điển, Art Nouveau và Lãng mạn. Đại lộ Andrássy là cầu nối giữa trung tâm thành phố năng động và không gian xanh của thành phố, Városliget. Nó bắt đầu với những tòa nhà chung cư, như một con đường chính rộng lớn ở trung tâm thành phố, sau đó dần dần mở rộng, xanh tươi hơn, trải dài thành một đại lộ rợp bóng cây với những biệt thự hai bên và kết thúc ở Quảng trường Anh hùng. Đại lộ này cũng rất nổi tiếng với Đường sắt ngầm Földalatti Vasút.

Đại lộ Andrássy hình thành bởi ý nguyện của bá tước Andrássy Gyula.Với chiều dài 2310m, đây là đại lộ "sugár útja" dài nhất của Budapest và là con đường đầy quyến rũ giữa thành phố, một con đường hoa lệ với nhiều công trình của các kiến trúc sư nổi tiếng nhất đương thời. Người ta phải phá bỏ rất nhiều ngôi nhà để xây dựng lại quy củ theo trường phái neo-Renaissan; trong số những tác phẩm tiêu biểu nhất phải kể đến nhà hát Opera/Magyar Állami Operaház (1884) do kiến trúc sư Ybl Miklós thiết kế mang phong cách mới của thời kỳ đó, rất độc đáo khi kết hợp với phong cách Baroque, đây là một kiệt tác của con đường nổi tiếng này và cũng là niềm hãnh diện của Budapest cũng như của người Hungary. 

Magyar Állami Operaház

HTB thì quen dùng tên cũ, Népköztársaság útja, vì nó gắn với nhiều kỷ niệm. Đường này chạy từ quảng trường Deák Ferenc, qua quảng trường Liszt Ferenc, sau đó đến quảng trường November 7, bây giờ gọi là quảng trường Bát giác (Oktogon), sau đó đến Kodály Körönd, rồi đến quảng trường Anh Hùng nổi tiếng. Đây là tuyến đường của xe bus số 1, chạy từ Kelenföld (phía trường Ngoại ngữ) lên. Đoạn từ quảng trường Deák Ferenc đến quảng trường November 7, có những hàng cây tán lá rất rợp, dường như nắng không bao giờ tới được mặt đường. Hai bên rất nhiều cửa hàng cửa hiệu. Đoạn từ quảng trường November 7 đến quảng trường tròn Kodály là những nhà sát mặt đường, kiến trúc rất đẹp. Đặc biệt có một nhà hàng sang trọng, cắm rất nhiều ô, và có một cửa vào trông rất bắt mắt mà hắn ta quên mất tên. Từ quảng trường tròn Kodály đến quảng trường Anh Hùng là các biệt thự rất đẹp.

Trên đường Népköztársaság có một địa điểm đáng nhớ vì nó gắn liền với kỷ niệm về những ngày đầu chúng ta đến Budapest. Đó là Divat Csarnok, nơi chúng ta đều đến đó mua những bộ quần áo đầu tiên khi đến Hungary. HTB còn nhớ ngày hôm đó như mới ngày hôm qua. Anh Quang Việt, dẫn nhóm HTB đi và đưa ra một số tư vấn. Hoàng tử đi với Khánh và Trung, dĩ nhiên là cả bọn bàn luận với nhau xem nên mua gì. Trước tiên là phải mua một cái áo bành tô (kabát) để chống lại cái lạnh của mùa đông. Cả nhóm đều nhất trí mua một cái áo to dày, lót lông, nhồi bông, có mũ. Hình như cái áo của HTB màu tím, Trung và Khánh chọn màu nâu. Sau đó đến áo kardigán, một loại áo thay áo len, có khuy mở ở phía trước, bằng một thứ sợi nhân tạo nào đó. Loại này chỉ có một màu duy nhất là xanh lá cây đậm. Vậy là cả ba đứa mua 3 cái giống hệt nhau. Sau đó đến quần, lẽ dĩ nhiên Hoàng tử chọn quần 2-3 loe. Được tự do lựa chọn phải hưởng thụ một cái. Các chú sứ đã cấm, càng nên chọn cho khoái. Hắn nhớ một chiếc kẻ sọc màu hơi hung hung bằng len. Một chiếc kia bằng sợi tổng hợp màu boóc đô. Khánh hình như cũng chọn giống HTB. Riêng Trung thì cứ băn khoăn mãi về quần loe, cứ săm soi tìm loại nào không loe. Nhưng cuối cùng hình như cũng phải theo HTB. Cái quần thứ hai của Khánh là màu xanh đậm.

      Áo sơ mi thì dễ hơn, HTB chọn một cái màu vàng, một cái màu hồng và một cái màu trắng. Khánh và Trung cũng chọn cái màu vàng và một cái trắng. Về màu hồng thì hình như cả hai cậu đều ngần ngừ, chọn một cái màu trứng sáo thì phải. Riêng Trung, Hoàng tử ép phải mua cái màu hồng như hắn, vì Khánh nhất định không chọn màu hồng, vì có vẻ táo bạo về màu sắc quá. Hoàng tử khoái màu hồng để đi kèm với màu boóc đô của cái quần. Đến phút cuối cùng hắn phát hiện ra một chiếc áo màu trắng bằng một thứ vải trong suốt như đăng ten có hoa loang lổ, hắn bèn đổi để khác biệt áo trắng đơn giản của Trung. Hoàng tử nhớ mang máng nhưng không chắc lắm là Khánh cũng tán thành ý tưởng này và cũng chọn một chiếc giống như vậy. Vậy là ba đứa cứ mỗi cặp lại có 2 cái áo giống nhau.

Từ Divat Csarnok đi vài bước nữa là quảng trường Liszt Ferenc, nơi có một trường trung học, ở đó có cô bạn của Hòng tử là Magdi dạy môn vẽ. Hồi sinh viên HTB ít khi có dịp qua lại ở quảng trường này, sau này mới có dịp qua quảng trường này mấy lần, hắn cũng đến thăm cô bạn cùng năm là Nguyễn Kim Bân (ELTE.M72), hình như nhà số 7, nhà ở tầng trệt trong một cái sân sạch sẽ nhưng cổ lỗ.

Từ quảng trường Liszt Ferenc đi thêm bước nữa là đến quảng trường November 7 (Cách mạng Tháng 10 Nga), ngày nay gọi là Oktogon. Đây vốn là giao lộ của đường Népköztársaság và Lenin körút (ngày nay gọi là Erzsébet körút) có các tàu điện số 4 và số 6 chạy qua.

 Dọc đại lộ Népköztársaság có tuyến đường tàu điện ngầm Földalatti số 1. Đây là tuyến đường nối tiệm bánh ngọt của HTB trên quảng trường Vorosmarti đến khu mà HTB quên mất tên mà vào những năm 1985 tôi đã đến thăm Trương Đăng Dung (ELTE, M72) và Magdi (hồi đó ở gần đó, đang chuẩn bị sinh con gái là Linda).

      Bây giờ, chúng ta quay trở lại quảng trường tròn Kodály. Chắc các bạn sẽ phải nhớ ra vì nó là chỗ đẹp nhất trên đường đến sứ quán. Nếu bạn đi xe bus số 1, sau quảng trường November 7, bạn sẽ thấy một vòng tròn lớn, có bãi cỏ, các tượng đồng, và nhiều ngôi nhà có kiến trúc tuyệt đẹp bao quanh. Đó chính là quảng trường tròn Kodály một thời đã được gọi là quảng trường Adolf Hitler.

(còn nữa)

Câu chuyện của chúng tôi (3)

(tiếp theo)

Ấn tượng Hungary bắt đầu đảo lộn giấc mơ Liên Xô từ khi tôi bước lên con tàu Hungary ở Moskva. Lần đầu tiên tôi bị Hungary chinh phục là khi cầm trên tay chai Coca Cola, thứ đồ uống của tư bản mà tôi chỉ đọc được trong sách ở Việt Nam, không thể kiếm được trên tàu Trung Quốc hay tàu Nga. Sau này tôi còn mê nó hơn khi uống cùng với szendvics trong những giờ giải lao ở NEI (Nemzetközi Előkészítő Intézet/Viện Dự bị Quốc tế), có lẽ đó là những lúc tôi thấy Coca Cola và szendvics dùng với nhau ngon không thể tả. 

Nếu ga Keleti là nơi đầu tiên tôi đặt chân lên đất Hung thì trường tiếng NEI ở số 73-75 Budaörsi út là nơi tôi bắt đầu cuộc sống của mình ở Hungary. Tôi rất yêu thích ngôi trường này, từ kiến trúc hiện đại của tòa nhà cho đến các thầy cô giáo và cuộc sống ở đó. Đây là lần đầu tiên tôi được học trong một lớp học chỉ có hơn mười trò nên tiếp thu rất tốt những gì được học. Những người Hung đầu tiên mà chúng tôi tiếp xúc là các giáo viên với phong cách sống rất thoải mái và phóng khoáng: bao giờ cũng rõ ràng trong mọi vấn đề, không "ấm ớ hội tề" như người Việt. Họ cũng là những người châu Âu đầu tiên mà tôi có dịp được gần gũi và học hỏi. Tôi cũng rất thích và hãnh diện với các bạn khác vì cô Mária, giáo viên chủ nhiệm dạy tiếng Hung của chúng tôi, là 1 phụ nữ trẻ đẹp và lôi cuốn nhất trường.

Tôi còn may mắn hơn khi được sống trong tòa nhà chính của trường, vì nó được thiết kế rất tiện lợi cho học sinh. Chúng tôi được ăn ở và học ngay trong tòa nhà này trong khi rất nhiều bạn phải ở chỗ khác và đến đây học. Tôi còn nhớ phòng của tôi số 517 (nằm ở lầu 5). Tôi vẫn nhớ cảnh tượng mà tôi nhìn thấy vào đêm đầu tiên ở ký túc xá. Khi kéo rèm che cửa sổ phòng của tôi để nhìn ra ngoài, Budapest hiện ra trước mắt tôi thật ấn tượng với vẻ đẹp từ những ánh đèn làm tôi ngây người sửng sốt vì chưa bao giờ được thấy một thành phố rực rỡ đến thế.

Các phòng của học sinh trường tiếng nằm ở các tầng trên các lớp học (bố trí ở lầu 1 và tầng Trệt). Mỗi phòng được thiết kế cho 2 học sinh, có tủ áo, bàn học, lavabo rửa mặt và giường đệm tươm tất. Toilet và chỗ tắm giặt ở 2 đầu hành lang. Mùa đông có hệ thống sưởi bằng hơi nước. Nhà ăn được bố trí ở tầng dưới cùng, nếu muốn tập tành thì xuống phòng gym (tornaterem). Tuy lúc đó chưa biết bóng bánh là gì nhưng mấy cái sân bóng thật cuốn hút, có điều, lúc đó tôi không biết rằng: chúng sẽ là một phần trong cuộc sống của tôi sau này.

Tôi vẫn còn giữ Thời khóa biểu của năm học đầu tiên @ NEI. Tôi thích trình bày những gì theo ý mình. Từ Việt Nam đến với Hungary xa cách nghìn trùng. Tôi học và cảm nhận được nhiều thứ, những cái lặt vặt như cái Thời khóa biểu này (lớp của tôi là lớp học được chuẩn bị cho những học sinh sẽ học theo chuyên ngành Mérnök szakirány), nếu không sang Hung thì chắc tôi chẳng bao giờ làm được, nó hấp thụ tinh thần hiện đại của châu Âu lúc bấy giờ.

Đây là cái Thời khóa biểu tôi tự làm, trên đó có thể nhận ra các môn học được ghi bằng chữ viết tắt, con số là số phòng học của từng môn:

X: Magyar nyelv; F: fizika; M: Matematika; K: Kémia; Á: Ábrázoló geometria

Trong những bài học tiếng Hung có một bài về cầu Erzsébet mà tôi rất thích. Cầu Erzsébet và Halászbástya là những hình ảnh đầu tiên của Hungary đã để lại ấn tượng mạnh với tôi khi còn học ở Hà Nội những năm phổ thông. Do đó, với riêng tôi nó mang một kỷ niệm đặc biệt hơn so với những cây cầu khác. Vì bây giờ không thể post được đúng bài học đó nên tôi sẽ ghi lại những nét chính và cảm nhận của mình về cây cầu tuyệt đẹp này; cây cầu màu trắng duyên dáng vô cùng ấn tượng mỗi lần tôi qua, nó đã mang lại cho tôi nhiều cảm xúc khác nhau với những khung cảnh có một không hai... để đến bây giờ vẫn còn nhớ mãi. 

Là một trong những cây cầu nổi tiếng nhất của Budapest, cầu Erzsébet nối quận V (Pest) và quận I (Buda) với nhau. Đây là cây cầu được nhìn thấy rõ nhất trong toàn cảnh (panorama) nổi tiếng của Budapest trên dòng Duna. Nó đã được dựng lại thay cho cây cầu cũ bị phá hủy trong chiến tranh thế giới thứ 2.

      Về cảm nhận, ấn tượng ban đầu của tôi khi xem cầu Erzsébet qua ảnh chụp so với ấn tượng nhìn từ đỉnh Gellért là một sự khác biệt rất lớn. Cầu Erzsébet nhẹ nhàng mảnh mai không che khuất cảnh quan phía sau. Hình ảnh cân đối của nó với những đường cong tuyệt mỹ trong toàn cảnh của Budapest không một bức ảnh chụp nào có thể sánh nổi vì chúng không thể hiện hết sự tuyệt vời của một khung cảnh được con người và thiên nhiên tạo ra, hòa quện với nhau thành một kiệt tác "nhạc không gian" mà không ngôn ngữ nào diễn tả hết được.

Erzsébet là cây cầu cuối cùng của Budapest được xây dựng lại. Nó đã gây nhiều tranh cãi vì nhiều người muốn khôi phục lại như cây cầu cũ và không muốn có một cây cầu mới theo phong cách hiện đại. Cuối cùng, cầu Erzsébet đã được thực hiện như chúng ta thấy; Sávoly Pál là người đã mang lại dáng vẻ cho cây cầu mới này. Mọi việc bắt đầu từ năm 1961 trên nền móng của cây cầu cũ còn lại. Để thực hiện được yêu cầu thiết kế về mặt kỹ thuật, các kỹ sư Hungary đã có nhiều sáng tạo vào thời đó khi chọn giải pháp cầu treo và hoàn thành vào năm 1964.

      Từ việc này, tôi nhận thấy được một vấn đề: đó là việc bảo tồn giá trị cũ và sáng tạo những giá trị mới đều cần thiết để phát triển.

Tại sao Budapest không chọn giải pháp khôi phục cây cầu cũ mà lại làm cầu treo hiện đại; trong khi vẫn khôi phục những cây cầu khác y như cũ?

       Ở cả Buda và Pest, chúng ta đều thấy những kiến trúc cũ và mới xen lẫn nhau nhưng không phá vỡ cảnh quan, chúng hài hòa với nhau trong một đô thị được quản lý tốt, có ý thức và trách nhiệm với di sản lịch sử trong việc xóa bỏ và đổi mới. Chính vì vậy, cầu Erzsébet hoặc Hilton Hotel (dù nằm sát Halászbástya và Mátyás-templom) vẫn rất đẹp trong tổng thể kiến trúc/cảnh quan của toàn khu vực. Chúng đều được xem xét và nghiên cứu rất kỹ lưỡng để mang lại những vẻ đẹp mới bên cạnh những vẻ đẹp cũ. Và người Hung đã thành công trong việc phát triển và giữ gìn vẻ đẹp của Budapest qua nhiều giai đoạn lịch sử với nhiều công trình mang những phong cách khác nhau. Họ tạo được sự phong phú cho bộ mặt kiến trúc của thành phố, một thành phố nổi tiếng về vẻ đẹp đa dạng của châu Âu chứ không phải là những tòa nhà chọc trời. Và tôi thấy rằng với óc thẩm mỹ của mình người Hung hoàn toàn có quyền tự hào về những thành quả của họ. Họ đã rất quyết đoán, có thể đã rất khó khăn và tiếc nuối khi dám xóa bỏ một công trình đẹp đẽ của thời trước để thay thế bằng một công trình tiêu biểu cho cái mới vì nếu không từ bỏ cái cũ thì cái mới không thể có được chỗ đứng xứng đáng với nó.

Năm đầu tiên, là năm ko chỉ tiếp thu kiến thức cho việc học tập, được coi là nghĩa vụ của chúng tôi (cũng như với thanh niên nam nữ trong nước lúc đó là nghĩa vụ quân sự), từ thế giới của bom đạn và chiến tranh, chúng tôi đến với thế giới của hòa bình, với riêng tôi, Hungary là "vùng trời tự do". Tôi đã học hỏi được rất nhiều, đã vỡ lẽ ra nhiều thứ mà ở VN tưởng rằng đó là chân lý.

Tiếng Hung làm tôi có nhận thức về một ngoại ngữ đặc biệt. Ngoài việc rất khó, tiếng Hung còn rất chặt chẽ và logic. Ngôn ngữ của họ cho thấy: dân tộc này “ăn nói” rất khoa học. Người ta xếp tiếng Hung vào một trong năm thứ tiếng khó học nhất thế giới. Tuy nhiên, tối rất tiếc vì đã ko tìm hiểu sâu về tiếng Hung nên ko nhận thấy sự tinh tế của nó. Bây giờ, tôi mới nhận ra rằng: mình học tiếng Hung không đến nơi đến chốn. Từ vựng của tiếng Hung vô cùng phong phú, một sắc thái tình cảm có rất nhiều từ để thể hiện, mỗi từ có một mức độ khác nhau, có lẽ chỉ người Hung mới hiểu hết. Giá được sống lại những ngày đẹp ấy - azok a szép napok - tôi cũng sẽ lựa chọn học tiếng Hung, nhưng với tư cách của một người muốn nói và dùng như người Hung, bởi chỉ như thế mới thấy hết cái hay, cái đẹp của tiếng Hung.

Người Việt ta có thể nói: Tôi muốn uống nước. Còn người Hung khi nói với một cô gái Hung thì phải nói: Szeretnék inni chứ đừng nói : Akarok inni. Giờ đây khi trở lại với tiếng Hung tôi nhận ra rằng: tiếng Hung là 1 ngôn ngữ tuyệt vời. 

Cuối năm học đầu tiên, nhà trường cho chúng tôi đi tham quan các vùng khác nhau (theo ngành học) để có cái nhìn thực tế về đất nước Hungary. Đó là những kỷ niệm khó quên với chúng tôi. Rời NEI, chúng tôi ko thể quên các thầy cô giáo đầu tiên của mình ở đây. Những bước đi đầu tiên của chúng tôi trên đất Hungary là từ đây. Chúng tôi rất biết ơn những người đã tạo cho chúng tôi có được cơ hội để trưởng thành hơn. Với riêng tôi, thời gian ở NEI giúp tôi bắt đầu mở rộng thế giới quan của mình. Con người và văn hóa Hungary đã giúp tôi nhận ra nhiều điều, đôi khi chỉ là những chuyện rất nhỏ, nhưng đều có ý nghĩa đối với cuộc sống trên đất nước vô cùng tươi đẹp này.

Qua những thành phố và những vùng thôn quê khác nhau của Hungary, chúng tôi được biết một nước Hungary rất giàu bản sắc. Những chuyến đi ô-tô đường trường, những buổi lao động vất vả nhưng vui vẻ giúp chúng tôi hiểu được vị trí của mình trong xã hội, về khả năng của chúng tôi trong những việc có thể làm được đồng thời thêm tự tin vào khả năng đóng góp trong việc thay đổi quê hương của mình sau này, dù chỉ là một phần rất nhỏ.

Cho đến bây giờ, các bạn của tôi vẫn cho rằng: những kiến thức cơ bản mà chúng tôi nhận được trên đất Hungary là những điều quý báu vô giá để vận dụng trong công việc và cuộc sống. Thời gian sống và học tập ở Hungary đã giúp chúng tôi mở nhiều cánh cửa và nhiều cơ hội hơn, nhiều người trong chúng tôi đã thành công. Bây giờ, khi nhìn lại, Hungary là nơi ko thể quên trong cuộc du hành vạn dặm của cuộc đời. Tôi nghĩ điều quan trọng nhất là “make the best of what you have” - luôn luôn cố gắng vươn tới dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào và thay đổi môi trường xung quanh chứ đừng chỉ để hoàn cảnh của mình quyết định số phận của bản thân.

Đó là tinh thần mà tôi đã được tiếp nhận từ những thầy cô giáo Hungary, những người đã có vai trò và ảnh hưởng rất quan trọng đối với chúng tôi về nhận thức và quan điểm từ học tập và cuộc sống.

Hungary thật sự cho tôi một cuộc sống vô tư/gondtalan, rất bình yên và thoải mái. Dân tộc này có rất nhiều giá trị văn hóa, từ đó tạo nên khí chất riêng và định hình lịch sử của họ. Đó là một chặng đường hình thành đất nước Hungary như chúng tôi thấy: rất tráng lệ và cũng rất bi hùng, như bản quốc ca của họ, hay trong thi ca mang tâm hồn Hung của Petőfi, József Attila, hoặc mang tính biểu tượng về nghệ thuật & kiến trúc như Parlament, Quảng trường Anh hùng, Szabadság szobor.

Hơn một ngàn năm dựng nước và giữ nước của Hungary là những trang sử oai hùng, nhưng cũng trải qua nhiều biến cố bi thảm, khi vương quốc này đại bại trước quân Mông Cổ và gần như bị san bằng (1241-1242), bị Đế quốc Otthoman cai trị một phần đáng kể đất nước trong 150 năm (1541-1699), và sau đó là hơn 150 năm dưới ách đô hộ của Đế quốc Áo. Phải đến thời kỳ nền "song quốc quân chủ" Áo - Hung (1867-1918), Hungary mới giành được độc lập và trải qua nửa thế kỷ hòa bình, hạnh phúc và phát triển vượt bậc.

Trong thế kỷ 20, Hungary đứng về "phe bại trận" trong cả hai cuộc thế chiến, và hậu quả là hai phần ba diện tích đất nước bị cắt qua các nước láng giềng, hai phần ba cư dân Hung chỉ trong chốc lát biến thành công dân "xứ lạ". Những nỗi đau trong quá khứ ấy đến bây giờ người Hung vẫn nhắc nhớ, nhưng luôn đi kèm với niềm tự hào của một dân tộc anh dũng, không chịu khuất phục, đầu hàng, với khí phách "Chết tự do không chịu sống tôi đòi - Không yên nghỉ khi tự do chưa có" như đại thi hào Petőfi Sándor từng ca ngợi.

Dân tộc này đã có những người con vĩ đại trong khoa học, khi giới khoa học thế giới gọi các nhà bác học Hungary di cư từ Hungary qua Mỹ là "người Hỏa tinh" vì những phát minh xuất chúng của họ. Bom nguyên tử, bom khinh khí, máy điện toán... là một vài trog số rất nhiều công trình mà thế giới phải cám ơn Hungary, với những tên tuổi như Neumann János, Szilárd Leó, Teller Ede... 

Khi đó, sống giữa một đất nước như thế, hòa nhập ntn với cuộc sống và xã hội Hungary là thời kỳ có nhiều vấn đề với chúng tôi. Tôi biết, có những người rất hòa hợp, nhưng đa số thì ko như thế. 

Còn tôi, vốn từ bé đã có tư tưởng "hướng ngoại". Những lần trở về Hà Nội từ nơi sơ tán là những dịp để tôi lân la tìm hiểu về thế giới ở ngoài những trang sách. Những nơi tôi hay đến là các Đại sứ quán nước ngoài hoặc cơ quan đại diện văn hóa của các tổ chức quốc tế và các nước chưa có quan hệ ngoại giao với Việt Nam. Tôi dán mũi vào mặt kính xem không biết chán hình ảnh các nước được giới thiệu trong những Bảng tin (được làm như những cái hộp với mặt kính lớn và lắp đèn ống bên trong) đặt trước các cơ quan đại diện này.

Tôi đọc say sưa những câu chuyện thần thoại, bị lôi cuốn vào những câu chuyện cổ tích rồi đọc thêm những cuốn sách, tiểu thuyết được dịch ra tiếng Việt của các tác giả Đông Âu và Tây phương, thích thú xem những bộ phim nước ngoài và cũng không bỏ qua các tạp chí, báo ảnh các nước hoặc bài viết của các tác giả Việt Nam về các nước mà tôi muốn tìm hiểu (riêng Trung Quốc thì bị "dội" vì tôi cho rằng không hơn gì Việt Nam, có khi còn "hủ lậu" hơn nữa là khác. Tôi giống HTB ở chỗ không ưa nổi cái bản mặt của Mao được tô vẽ hết mức với chứng "sùng bái cá nhân" đầy rẫy trên sách báo đỏ lòe về "đại cách mạng văn hóa" TQ). 

Vì vậy, sang Hung, tôi vẫn muốn "tu tỉnh" bản thân khi được tiếp xúc với những cơn gió lành, những điều mới mẻ đến từ những phương trời xa lạ.

Anh Đinh Hoàng Thắng, sang Hung năm 1966, học Văn học và Ngôn ngữ Hungary (ELTE) tự nhận mình là "một chàng ngố bước ra thế giới". Anh mô tả cuộc sống của LHS khi đó là "lạc lõng giữa Việt Nam với thế giới", "cảm giác là sốc và choáng". Người Hung quan hệ với nhau quá cởi mở so với người Việt do tự do cá nhân của họ được đề cao hơn. LHS thì bị bó buộc rất nhiếu thứ, cấm đi nhảy, ko được xem phim tư bản, ko được mặc quần "bò", nam ko được để tóc dài, nếu ăn mặc theo phong cách thoải mái của thanh niên ở các nước châu Âu lúc đó sẽ bị coi là đua đòi lố lăng.

Cuộc sống của LHS ở Hung trong sự quản lý chung thường là họp hành (họp chi đoàn, họp đơn vị) và sinh hoạt văn hóa thường xuyên là đọc báo Việt ... Các cán bộ đơn vị có trách nhiệm theo dõi và nhắc nhở mọi người chấp hành những quy định của BQL và Sứ quán. Nhìn chung thì thấy những hoạt động này có vẻ mang tính hình thức và nghèo nàn, trừ khi mang tính tự phát do ham thích (và ko bị cấm) như bóng đá, bóng chuyền hay bóng bàn (tùy đơn vị).

Ở trong nước tôi chỉ hay đá cầu, cũng thích đá bóng nhưng hầu như ko có điều kiện vì có muốn cũng ko được. Sang Hung thì khác, sân bãi và bạn chơi đều có, chỉ cần mua giày, tất và áo quần là có thể ra sân. Máu me đá bóng là một chuyện, còn những trận cuồng phong trên sân cỏ qua màn ảnh nhỏ cũng rất cuốn hút tôi. Thần tượng của tôi những ngày ấy (tới nay vẫn ít người vượt qua được) là Johan Cruyff.

Johan Cruyff là linh hồn của Cơn Lốc Màu Cam và là cầu thủ (thủ lĩnh trên sân cỏ) tạo nên cuộc cách mạng bóng đá mang tên “Bóng đá tổng lực" (Total football) từng làm mưa làm gió trên khắp các sân cỏ châu Âu trong thập kỷ 70 và ảnh hưởng rất lớn đến bóng đá hiện đại ...Với lối đá tổng lực này, bóng đá châu Âu đã đè bẹp lối đá hoa mỹ cùng các thần tượng Nam Mỹ @ World Cup 1974 mà đại diện gồm cả Brazil, Argentina, Urugoay ...đều bị cuốn trôi khỏi các ngôi vị cao nhất. (1. Đức, 2. Hà Lan, 3. Ba Lan). Đây là 1 trong những WC hay nhất mà tôi được xem từ trước đến nay. 

Tôi đã xem những trận đấu đầu tiên của Cruyff trên màn hình TV tại phòng khách nằm ở tầng trệt của NEI. Lúc đầu, tôi chưa biết ông là ai nhưng ông đã làm tôi chú ý trong trận đấu của đội tuyển Hà Lan bằng sự nổi bật trong chiếc áo số 14. Sau đó, khi biết ông đang là cầu thủ nổi tiếng nhất của châu Âu thì tôi đã không bỏ lỡ một trận đấu nào của Ajax và đội tuyển Hà Lan mà tôi biết. Cruyff được biết đến như một danh thủ toàn năng, chói sáng với kỹ thuật/khả năng xử lý bóng của phù thủy, tốc độ tuyệt vời, di chuyển ko bóng cực kỳ thông minh, nhạy bén trong mọi tình huống ghi bàn ...nhưng trên tất cả là tầm nhìn bao quát trận đấu và sự cảm nhận được từng vị trí của đồng đội để tổ chức và phối hợp thật ăn ý cả trong tấn công và phòng ngự.

Johan Cruyff  - Thần tượng của tôi

Xem trực tiếp các trận đấu của FIFA World Cup 1974 là 1 trải nghiệm ko thể quên của tôi. Đó là điều mà những người sống ở miền Bắc VN ko thể có được lúc đó. Giải đấu tuyệt vời này tôi đã xem cùng với những đàn anh học toán năm thứ 5 ở ký túc xá ELTE. Đây cũng là nơi tôi thường xuyên đá bóng, luyện tập cùng các tuyển thủ hay nhất của đội tuyển ELTE, 1 đội bóng mạnh của LHS ở Budapest. Lúc đó, tôi ở chung phòng với anh Hoàng Minh Chương trên tầng 11 nên mới có được "cái duyên" bóng bánh như thế, và nhờ thế mới "lên chân" sau thời gian đầu làm quen với trái bóng ở NEI.

Đây là những gương mặt của ELTE - 5 évesek csapata, trong đó có nhiều cầu thủ trụ cột của đội tuyển ELTE.

Hàng đứng (trái qua): (1) anh Thanh ?  (2) anh Phúc, cận nặng, rất ham bóng (3) anh Hoàng Minh Chương, là người cưu mang tôi, nhờ có anh mà tôi mới "cắm trại" được ở tầng 11, ký túc xá ELTE cả 1 năm trời. Hiếm khi được chơi bóng với anh vì anh ít khi ra sân, anh học rất chăm. Anh Chương là mẫu người đứng đắn và quy củ mà tôi rất nể (nhưng ko phục mấy) (4) anh Lượng, đá rất xông xáo (5) anh Nguyễn Quý Phương, sư phụ của tôi, nhờ anh mà tôi biết được nhiều điều, anh đọc và biết rất nhiều, rất uyên bác, đá bóng 'mồm' hay hơn 'đá trên sân'. Theo anh Chương, nếu chịu học thì anh Phương là người có triển vọng nhất về Toán trong số VIDI68 @ ELTE (6) Anh Tuyến (?)  (7) Anh Sỹ  (8) anh Hùng, cầu thủ nhanh nhẹn và có kỹ thuật khéo léo nhất, csapat kapitány của ELTE và là huấn luyện viên của tôi.

Hàng quỳ (trái qua): (1) "bu" Cừ, nhờ có anh mà tôi không bị đói, anh là tấm gương chí tình của tôi (2) ? (3) ?  (4) ? (5) anh Bùi Liêm, người hay pha trò và kể nhiều chuyện vui, bình luận viên bóng đá trứ danh của ELTE.

Tôi bắt đầu chú ý đến các ngôi sao Hà Lan thi đấu ở giải này. Nếu Johan Cruyff là cầu thủ không thể bị đánh bại ngay từ trận mở đầu với Uruguay thì Robbie Rensenbrink đã có màn trình diễn tuyệt vời khi Hà Lan xé toạc đội hình Bulgaria bằng chiến thắng 4:1. Johan Neeskens đã sớm mở tỷ số ngay ở phút thứ 5 với một quả phạt đền. Một phút trước khi hiệp một kết thúc, Rensenbrink phối hợp với Wim Jansen để tạo được cơ hội ghi bàn, Jansen bị đốn ngã và HL được hưởng quả phạt đền thứ hai. Neeskens ghi bàn một lần nữa, đưa bóng vào lưới để nâng tỉ số lên 2:0. Rep đã ghi bàn thắng thứ 3 của trận đấu (bàn thắng thứ 3 của anh trong giải đấu), bằng cú sút vô lê tung lưới Bulgaria sau khi họ không cản phá được quả đá phạt của Cruyff. 

World Cup 1974 là lần đầu tiên FIFA quyết định áp dụng thể thức chia nhóm để quyết định đội đi tiếp vào trận chung kết. Đứng đầu bảng 3, HL được xếp vào vòng hai bảng A. Cũng vượt qua vòng loại từ vòng bảng đầu tiên cùng với HL là; Đông Đức, Argentina và Brazil, đương kim vô địch World Cup. Bảng còn lại, B, là giải toàn châu Âu gồm Tây Đức, Thụy Điển, Ba Lan và Nam Tư.

Các cầu thủ HL tiến vào vòng tiếp theo đầy tự tin với bộ ba tấn công Cruyff-Rensenbrink-Rep. Họ bắt đầu với chiến thắng vùi dập Argentina với tỷ số 4:0. Hàng tiền vệ và hàng công của HL áp đảo hoàn toàn đội bóng của Roberto Perfumo ở Gelsenkirchen. Cruyff đã mở đầu những bàn thắng của mình tại giải đấu sau 11 phút bằng cách khống chế một đường chuyền đẹp mắt, vượt qua thủ môn Daniel Carnevali và ghi bàn. Ruud Krol đã ghi bàn thắng thứ hai khi anh ấy sút một quả từ rìa vòng cấm vào giữa hiệp một, trong khi Johnny Rep ghi bàn thắng thứ tư của giải đấu bằng một cú đánh đầu đẹp mắt từ quả tạt chính xác bên cánh trái của Cruyff. Cruyff đã tự mình quyết định trận đấu, bắt vô lê từ một góc hẹp sau khi cú sút của Wim van Hanegem bị cản phá.

Tiếp theo là đội bóng từ Đông Đức. Đội bóng đã gây chấn động làng bóng đá thế giới khi đánh bại chủ nhà Tây Đức với tỷ số 1-0 ở lượt trận cuối cùng của vòng bảng, qua đó giành ngôi đầu bảng 1. Cũng như trận gặp Argentina, HL bắt đầu thực sự mạnh mẽ và vượt lên dẫn trước từ đầu trận, Neeskens ghi bàn thắng thứ 3 của giải đấu (phút thứ 7) sau một pha hỗn chiến trong vòng cấm. Rensenbrink cuối cùng đã ghi bàn thắng đầu tiên của giải đấu bằng một cú sút chân trái đẹp mắt vào góc lưới, nâng tỷ số lên 2:0.

Chiến thắng trước Đông Đức tạo cơ hội quyết định vòng bảng trước Brazil, nhà đương kim vô địch cũng đã thắng hai trận mở màn vòng bảng, đánh bại Đông Đức 1:0 và đối thủ truyền kiếp Argentina 2:1. Trận đấu có tất cả các tác phẩm của một trận đấu kinh điển tuyệt đối. Brazil vẫn được nhớ đến với thứ bóng đá đẹp mắt của họ từ năm 1970, trước những đứa trẻ mới lớn - Bóng đá tổng lực của HL.

Tuy nhiên, thứ bóng đá đẹp mắt của Brazil ở Mexico năm 1970 dường như đã trở thành một ký ức xa vời, vì rõ ràng là họ đến với một trận chiến sức lực hơn là thể hiện kỹ năng. Brazil đã kết thúc hiệp 1 với tỷ số 0:0, nhưng 5 phút đầu hiệp hai, hai cầu thủ Johan, Cruyff và Neeskens, đã phối hợp tuyệt vời để đồng đội ghi bàn bằng một pha lốp bóng xuất sắc. Mười lăm phút sau, Rensenbrink kiến tạo cho Cruyff nâng tỷ số lên 2-0 với một nỗ lực bằng chân tuyệt vời. Thế là xong, trận đấu kết thúc, khi một Brazil ngày càng thất vọng dường như có ý định "đấu đá" với người HL hơn là cố gắng quay trở lại trận đấu. Và trận đấu đã kết thúc tồi tệ với Rensenbrink khi anh bị chấn thương phải nghỉ thi đấu ngay sau khi tạo cơ hội cho Cruyff ghi bàn.

Trước trận chung kết, HL chỉ có ba ngày để nghỉ ngơi. Ban huấn luyện và nhân viên y tế của HL đã làm việc cật lực để Rensenbrink có thể thi đấu với tình trạng tốt nhất. Michels biết bộ ba tấn công Cruyff, Rensenbrink và Rep đã thành công như thế nào. Đội ngũ y tế cuối cùng đã cho phép Rensenbrink thi đấu trận chung kết. Như thế, Michels có thể bố trí đội hình đã đánh bại Brazil để đối đầu với Tây Đức ở trận đấu cuối cùng.

Khúc bi tráng của những chiến binh ''da cam''

Trận chung kết diễn ra vào ngày 7 tháng 7 tại Olympiastadion, Munich. Ngoài lợi thế sân nhà, Tây Đức (TĐ) còn có rất nhiều ngôi sao: Thủ môn Sepp Maier là một trong những thủ môn xuất sắc nhất thế giới, Hoàng đế Franz Beckenbauer đã điều khiển hàng thủ một cách xuất sắc, trong khi tuyến trên của họ không ai nguy hiểm hơn Gerd Müller về khả năng ghi bàn.

Tuy nhiên, HL là những người được yêu thích hơn. Ngay phút đầu tiên, họ lập tức thực hiện 15 đường chuyền từ quả phát bóng và giành được một quả phạt đền - Uli Hoeness kết thúc pha solo tuyệt vời của Cruyff bằng cách hạ gục thủ lĩnh HL trong vòng cấm. Neeskens đã sút quả phạt đền ghi bàn nâng tỉ số lên 1:0. Các cầu thủ TĐ vẫn chưa chạm bóng!

HL tiếp tục làm chủ thế trận, họ gần như đùa giỡn với người Đức trong 20 phút tiếp theo. Trong những năm sau đó, đây là điều làm họ phải nhận nhiều lời chỉ trích, vì họ quá chú ý đến việc làm bẽ mặt các cầu thủ TĐ bằng cách chơi giữ bóng hơn là tận dụng lợi thế của mình và ghi ít nhất một bàn thắng khác. Đó là một trận đấu nguy hiểm, và như người ta thường thấy trong bóng đá, họ đã bị trừng phạt. Vào nửa đầu Hiệp 1, người Đức có được bàn gỡ hoà từ chấm phạt đền với một pha dâng cao đẹp mắt của cầu thủ chạy cánh trái Bernd Hölzenbein đã bị cản phá bởi một pha phạm lỗi vụng về của Wim Jansen. Đây là một quyết định gây tranh cãi của trọng tài người Anh Jack Taylor và các cầu thủ HL với lập luận gay gắt rằng ko có va chạm giữa Jansen và Hölzenbein. Nhưng Taylor ko thay đổi quyết định. Jongbloed hầu như bất động khi Paul Breitner thực hiện quả phạt đền ở bên trái. Người Đức đã lấy lại thế trận cân bằng, các cầu thủ HL dường như choáng váng trước quyết định của trọng tài.

Hậu vệ phải Berti Vogts luôn cố gắng ngăn chặn Cruyff và đã tỏ ra rất hiệu quả, đặc biệt là khi anh ta đã nhận một thẻ vàng. HL cầm cự chặt chẽ trước những đợt tấn công của Tây Đức và đáp trả bằng một pha đột phá nguy hiểm với cú sút của Rep bị Maier cản phá.

Chỉ còn hai phút nữa là đến giờ nghỉ giữa hiệp, tưởng chừng như HL sẽ tận dụng cơ hội trong khoảng thời gian bù giờ nhưng TĐ đã vượt lên dẫn trước. Gerd Müller vĩ đại đã ghi một bàn thắng chứng tỏ khả năng săn bàn đáng kinh ngạc của mình. Một pha xuyên phá tuyệt vời và một kỹ năng khéo léo bên cánh phải của Rainer Bonhof đã chuyền bóng chính xác cho Müller. Quay lưng về phía khung thành, Müller xoay người theo đường chuyền của trái bóng và ngay lập tức đưa bóng vào lưới.

Các cầu thủ HL quay vào phòng thay đồ trong tâm trạng nặng nề với tỷ số 2:1. Khi họ rời sân, Cruyff bị thẻ vàng vì tiếp tục phàn nàn với Jack Taylor về quả phạt đền.

HL cần phải ngẩng cao đầu và kiểm soát trận đấu một lần nữa. Rensenbrink ko thể thi đấu đúng sức của mình và được thay thế bởi René van de Kerkhof. Giờ nghỉ giải lao chính là điều người HL cần, và họ bước vào Hiệp 2 với những gì mà họ có thể làm được.

Đầu tiên, Breitner phải đánh đầu phá bóng cận thành từ một quả phạt góc, sau đó Rep và Van Hanegem đã áp sát rất khó chịu. Tuy nhiên, khi các nỗ lực của HL nhắm vào khung thành, Sepp Maier đã ngăn chặn mọi thứ nhắm vào mình. Johnny Rep lại áp sát, ở khoảng cách tối đa, Rep đã nỗ lực hết sức trong gang tấc, trong khi Neeskens thực hiện một cú sút từ rìa vòng cấm nhưng bóng lại đi chệch cột dọc. Và đó là nỗ lực cuối cùng thực sự gây khó khăn cho khung thành Maier. TĐ dưới sự chỉ đạo của Helmut Schön, đã chơi một trận đấu tuyệt vời, đặc biệt là sau bàn thua sớm, và đã tìm cách vô hiệu hóa thứ bóng đá thực sự tự do mà chúng ta đã thấy của Cruyff và HL trong phần còn lại của giải đấu.

Quả là một kết thúc đáng thất vọng cho HL, thậm chí còn tồi tệ hơn khi đối đầu với đối thủ lớn nhất của họ. Johan Cruyff có tên trong đội hình tiêu biểu của giải đấu, cùng với các đồng đội Rob Rensenbrink, Johan Neeskens và Ruud Krol.

Dù ko vô địch World Cup, đội tuyển HL năm 1974 vẫn là một trong những đội bóng được yêu thích nhất mọi thời đại của nhiều người hâm mộ bóng đá, với một di sản và tình yêu thực sự của bóng đá.

HL ko chỉ là một trong những đội bóng vĩ đại nhất chưa bao giờ vô địch World Cup, mà còn là một trong những đội bóng vĩ đại nhất thế giới từ trước đến nay.

Bức ảnh dưới đây là 1 trong những tấm hình trong cuốn tạp chí Bóng đá của Pháp (Futbol Mundial) phát hành ngay sau WC-74 với những tấm hình in màu rất đẹp (nguyên khổ giấy) của các cầu thủ nổi bật nhất ở giải này mà tôi rất thích. Riêng hình của đội tuyển HL được in 2 mặt (trang giữa) là hình lớn nhất (ko phải hình của đội Tây Đức). Tôi vẫn nhớ giá của nó là 50Ft với trang bìa là hình của "Gerd" Müller 2 tay giơ cao khẩu đại pháo (1 biểu tượng của Müller lúc đó). Tôi đã mua nó ở Quảng trường Tròn và cắt hình của các cầu thủ treo lên tường trong phòng của mình (ktx @ Pécs). Chừng này cũng là một món tiền kha khá đối với những LHS khốn khổ như chúng tôi lúc đó (tương đương với 1 cái vé xe buýt mỗi tháng).

Đội tuyển màu cam

Hàng đứng (từ trái qua): 1. Jongbloed, 2. Rijsbergen, 3. Haan, 4. Neeskens, 5. Krol, 6. Suurbier

Hàng ngồi (từ trái qua): 1. Rep, 2. Cruyff, 3. Rensenbrink, 4. Jansen, 5. Van Hanegem

Với những cầu thủ tiêu biểu cho sức mạnh của bóng đá tổng lực, đội HL được giới hâm mộ kỳ vọng sẽ chứng tỏ được vị thế số 1 của mình trước những đại diện mạnh nhất của thế giới: là ứng cử viên lớn nhất cho ngôi vị vô địch tại sân đấu WC ở Tây Đức năm 1974.

Tuy vậy, tại WC-1974 HL ko thi đấu với đội hình mạnh nhất của mình. Hàng thủ của HL bị yếu đi do sự vắng mặt của Barry Hulshoff (libero của Ajax, bị chấn thương đầu gối). Một cầu thủ khác, tiền vệ Gerrie Muhren cũng ko thể thi đấu. Đây cũng là 1 mất mát của HL vì Muhren là cầu thủ quan trọng trong lối chơi tổng lực của Rinus Michels.

Thủ môn Jan van Beveren của PSV Eindhoven từng là sự lựa chọn số một trong suốt vòng loại WC nhưng cũng đã dính chấn thương nên Rinus Michels buộc phải chọn Jongbloed thay thế.

Michels đã tìm cách thay đổi hệ thống với hàng tấn công ba người. Cruyff đóng vai trò trung phong linh hoạt, Rob Rensenbrink của Anderlecht ở bên trái và ngôi sao 22 tuổi của Ajax, Johnny Rep ở bên phải.

''Đội tuyển Hà Lan giữa những năm 1970 là một trong những đội bóng đáng nhớ nhất trong lịch sử bóng đá. Cuộc cách mạng của Bóng đá tổng lực, bộ đồ adidas màu cam mang tính biểu tượng cùng đội hình của những cầu thủ với đẳng cấp thế giới, tất cả kết hợp lại để biến họ trở thành một trong những đội bóng vĩ đại nhất từ trước đến nay của môn thể thao này."

Trích từ 'THE STORY OF THE NETHERLANDS AT THE 1974 WORLD CUP' (C.F. CLASSICS)

Hungary còn là nơi mà các ban nhạc, ca sĩ và cầu thủ nổi tiếng được biết đến nhiều hơn các vị lãnh đạo nhà nước. Hình tượng lãnh tụ, cờ quạt, khẩu hiệu, bích chương cổ động và ca tụng chế độ...không nhiều như ở Việt Nam và những nước chúng tôi đã đi qua cũng là điều đáng ghi nhận của đất nước này. Ở Budapest, thay cho tượng đài hùng vĩ của cách mạng thường thấy ở các nước khác, biểu tượng của Tự do được đặt ở nơi cao nhất của thành phố là một phát hiện làm tôi càng tôn trọng hơn dân tộc này.

Đến với Hungary là đến với nhiều con đường mới. Trong đó, phải kế đến âm nhạc. Ko chỉ là thú vui, với tôi, nó là 1 phần ko thể thiếu của cuộc sống. Năm học đầu tiên, cũng là năm tràn ngập âm thanh của tôi với nhạc Hung và nhạc nước ngoài. Ở khu nội trú của Viện Dự bị Quốc tế, tôi hay qua phòng của anh Nguyễn QuangViệt để nghe nhạc vì anh ấy vốn tốt bụng, rất thoải mái và không bao giờ phiền hà gì.

Khi còn ở VN, tôi thường nghe nhạc nước ngoài qua radio. Riêng nhạc Nga thì tôi hay lên mấy tầng trên nghe ké đĩa nhạc của những nhà có con du học từ Liên Xô về. Tôi nghe nhiều nhất trong một nhà ở tầng 2 vì nhà này có cái radio "Rigonda" nghe đĩa rất đã. Hành trang nhạc nước ngoài theo tôi sang Hung chỉ có vậy.

Khi mới sang Hungari, trong số các bạn VN cùng khóa 1972, tôi cũng hay qua phòng của Khánh vì đều là dân Hà Nội và cùng ở 1 tầng @ NEI (ban đầu, tôi và Bình "to" không nhập bọn với nhóm 3 tên 'Khánh-Việt-Trung' vì thời gian đầu ở NEI tôi hay đi chơi và chụp hình với hội miền Nam, còn Bình "to" thì hình như gắn bó với những tên "Đức văn" hơn do đi theo đoàn từ Đại Từ, Thái Nguyên). Tôi còn nhớ khi đó tôi không ưa HTB vì mặc mấy cái áo màu mè quá, trong đó tôi ghét nhất cái áo màu hồng như đồ đàn bà con gái...  còn Bình "to" thì khệnh khạng mồm miệng oang oang rất ngứa mắt, nhức tai... 

Riêng Khánh thì gần như tökéletes vì ngoài tính cách "ăn ở" hết sức quy củ, không chê chỗ nào được rất riêng của mình, tôi mến Khánh ở chỗ tên này có vốn nhạc hơn hẳn tôi, Khánh biết chơi guitar rất bài bản và hiểu biết nhiều về nhạc cổ điển. Từ Khánh mà tôi thích Tchaikovsky vì ở VN thì tôi chỉ nghe nhạc cổ điển cho biết chứ không để tâm vào một nhạc sĩ nào dù có những bản nhạc mà tôi nhận thấy nhiều đoạn đáng chú ý. Về sau, Khánh còn chỉ tôi đánh đàn, rất tiếc là tôi mới học được từ Khánh có 2 bài, bài đầu tiên là bài "Ngôi sao ban chiều" còn bài kia có tiết tấu nhanh hơn thì tôi quên mất tên. Nếu chuyên chú và chăm chỉ hơn thì tôi cũng có thể có ngón đàn tàm tạm gọi là khả năng âm nhạc ko chuyên. 

Năm học ngoại ngữ, tôi chỉ nghe nhạc từ băng và đĩa. Về sau, vào ngày nghỉ hay những lúc rảnh rỗi, tôi thích theo dõi chương trình nhạc ưa thích trên TV và radio của Hung (FM). Vì rất mê những chương trình nhạc chọn lọc này nên tôi thường xem báo RTV (Részletes Rádióműsor, Tv műsor) để biết giờ phát và đánh dấu những bài mình đã biết đồng thời tìm hiểu thêm về những bài mới. Tôi hầu như không thể bỏ qua những chương trình này, trừ khi lao ra sân đá bóng (dù rất tiếc) nhưng không thể có được cả hai nên phải chọn điều mà không phải chỉ mình muốn là được (vì vậy mà tôi rất ghét mấy thằng máu gái bỏ bê bóng đá, thậm chí tôi còn xếp bọn này vào loại "chết vì gái". Bây giờ nghĩ lại thấy mình tức cười quá :)). Tôi thích cả nhạc nước ngoài và nhạc Hung, dĩ nhiên là nhạc nước ngoài thường được đánh giá cao hơn, kể cả nhạc hòa tấu gồm những bài hát nổi tiếng của các nước.

Về nhạc hòa tấu, Paul Mauriat là dàn nhạc rất quen thuộc ngay từ thời NEI, về sau tôi nghe nhiều hơn từ đĩa và radio. 

Tôi có ý tưởng này khi đọc lại những bài viết của HTB trong mục "Từ phương trời ấy". Với trí nhớ của cậu ta, tất cả hiện ra thật sinh động như những đoạn phim, rất rõ nét, chân thực và đầy cảm xúc. HTB là một cây bút tuyệt vời khi đã dành nhiều thời gian để dồn tâm trí của mình vào những dòng chữ ghi lại những ngày đẹp ấy. Phải nói rằng, tất cả đều là những bài viết hay nhất, đáng đọc nhất, thể hiện đúng tính chất và nội dung của blog này mà chính cậu ấy đã bộc bạch ở "Mục đích thành lập Blog VIDI 72-73".

Tôi đã nói đến những mảnh ghép của chúng ta, tôi cảm ơn HTB và cũng nghĩ như HTB khi góp ý về blog này gần đây. Cần chăm chút như người làm vườn với cây cỏ/hoa trái trên mảnh vườn chung này, nơi góp nhặt/lưu lại những gì làm chúng ta nhớ nhất/nhớ mãi về tuổi trẻ, về đất nước và con người Hungary, kể cả những ảo vọng và vấp ngã dại khờ của một thời ngu ngơ... vì thế mà chẳng chỉ là hoa thơm trái ngọt, kể cả quả cay trái đắng cũng là những thứ không thể thiếu, nào có hề gì vì đời là thế.

Và như thế, những cảm nhận Từ phương trời ấy là chuyên mục dành cho chúng ta, là tập hợp của những cảm xúc khi nhớ lại và suy nghĩ để chia sẻ với nhau những gì chất chứa trong lòng mà đến bây giờ chẳng còn của riêng ai vì cũng như của cải/vật chất rồi cũng tan theo năm tháng.

Mong mỏi của tôi là chân thật, hy vọng nó không rơi vào hư vô và tan biến vào nó.

(còn nữa)

Câu chuyện của chúng tôi (2)

Tàu chạy ròng rã mấy ngày. Hứng thú xuống ga và nhìn qua cửa sổ quan sát đời sống Trung Quốc bắt đầu nhạt dần. Viết nhật ký làm Hoàng tử nhớ bố, nhưng cái bóng của ông trùm xuống mỗi trang viết làm hắn có cảm giác khó khăn và gò bó mỗi khi muốn viết. Mãi về sau này khi bắt đầu ghi chép các sự kiện trên một cuốn lịch, Hoàng tử mới thấy tự do khi viết. Chúng tôi bắt đầu tán phét sôi nổi đủ các thứ chuyện, trừ chuyện học hành.

Phải vài ngày, Hoàng tử mới để ý: có một cậu bạn mới, nhỏ bé, mắt sáng, nụ cười rất tươi, tán thưởng, khuyến khích những ý tưởng của mình. Nụ cười đó, cho đến bây giờ, hơn 40 năm sau, vẫn không hề thay đổi. Mỗi lần gặp nhau, Hoàng tử đều nhìn thấy nụ cười đó từ xa khi cậu ta bước đến chỗ hẹn. Đó là Ngô Tiến Nhân (ELTE.M72).

Hoàng tử biết tên của Nhân nhờ một hôm, hết đề tài chém gió, chúng tôi chuyển sang bình luận về các bạn nữ. Đúng ra là chuyện "gái gú" theo ngôn ngữ hiện đại, luôn là đề tài không bao giờ sợ nhàm chán đối với lứa tuổi chúng tôi thời đó. Sau này khi nghe con trai và bạn bè nói chuyện, Hoàng tử mới nghĩ ra: cụ Nguyễn Phi Khanh, Trần Quốc Tuấn hồi 17-18 chắc hẳn cũng nói chuyện gái gú nhiệt tình, chẳng kém chúng tôi. Để né Khánh và Trung khai thác chuyện cô bạn cùng lớp và Bình Dương, Hoàng tử bèn nhớ đến "em áo da bò" mà cậu bạn nối khố tên Đỗ Như Lâm phát hiện ra, mê tít, cứ ríu rít suốt ngày lúc ở Đại Từ. Đó là bạn Nguyễn Thanh Bình (VÁR.M72), sau này trở thành hoa khôi của M72. 

Thực ra, trước đó Hoàng tử cũng không biết "da bò" là màu thế nào. Hôm Lâm chỉ cho biết thì hắn thấy một bạn nữ, ấn tượng nhất là cặp mắt đen, phong cách toát ra vẻ gì đó như đài các, mặc cái áo màu như mắm tôm đỏ pha nhiều chanh tươi. Nhưng khi đó, Bình đang tất bật chuyện giấy tờ gì đó, mồ hôi mồ kê nhễ nhại, nên việc ca tụng của Lâm không thực sự thuyết phục lắm, vì chiều bạn và cũng không có tuyển cử viên nào khác nên Hoàng tử cứ cho là "hay". Nhưng ca tụng hộ ông bạn vàng thì phải thêm mắm thêm muối, vẽ vời rồng rắn mới có sức thuyết phục. Đoạn này là nghề của chàng nên hắn cứ mô tả sống động như quan sát của mình. Đại thể vắt óc cố nhớ các luận điểm của Lâm, vừa pha đoạn Nguyễn Du tả Thúy Vân, Thúy Kiều mà chém thật hăng. Giữa lúc đó, có thằng, hình như Trung "đồ gốm" thì thào vào tai Hoàng tử:

- Thằng Khánh bảo thằng Nhân là người yêu cái Bình đấy.

Hoàng tử ngớ ra:

- Nhân là thằng nào mà bọn mày hãi thế?

Té ra đó chính là cậu bạn nhỏ nhắn, mắt sáng, đáng yêu có nụ cười tươi đang ngồi ở đầu giường của HTB, rất chủ nhân ông. Hai tên này về sau có với nhau kỷ niệm trốn học lịch sử. Nhưng theo Hoàng tử, có lẽ hắn thân với Nhân vì có lần Nhân nói với hắn "Làm người lớn sướng lắm", hoàn toàn đúng tâm trạng của HTB. Cả hai cũng nhớ nhà, nhưng thoát khỏi việc bị các bậc trưởng thượng đánh giá ngoan hư, chăm lười, giỏi dốt là một thứ tự do vô giá mà hắn và Nhân đều thấy sung sướng, hưởng thụ như khí lành. Hai tên không nói dài về chuyện đó, nhưng đồng cảm và hiểu nhau, khá lâu dài cho đến bây giờ, nói nửa câu là hiểu nhau.

Một lần, đi ăn với Khánh và Trung về, Hoàng tử vẫn còn đói. Hai tên này cao to hơn, nhưng ăn yếu. Hoàng tử bèn quyết định trở lại toa ăn, thì gặp ba tên học sinh miền Nam đi đến. Đi đầu là một tên mắt xếch, trông có vẻ đại ca, miệng cười rất tươi, nhưng mắt không cười. Đi thứ hai, là một tên trông có vẻ thâm, từng trải, hơi bợm bãi, có vẻ tà, hay cười khẩy. Tên thứ ba cao to, mặt vuông, thần thái chính trực, mắt luôn luôn cười, tính cách mạnh mẽ. Hoàng tử gia nhập luôn thành một mâm. 

Tên mắt xếch là Lương Bá Thắng, nghe cứ như là Lương Sơn Bá, nên nhớ lâu. Tên này có tính cách thủ lĩnh và cũng có hấp lực, kể chuyện có duyên, rất hiếu thắng, không chịu thua ai, thích lấn át người khác. Khi nóng giận, mắt xếch quắc lên, chắc cũng có thể chấn nhiếp những tên có bản lĩnh trung bình trở xuống. Đặc biệt miệng rất dẻo, kể chuyện có duyên. Tên này đóng vai Thiên Vương Triều Cái thì được.

Đại khái, HTB nhớ mấy chuyện, trong đó có đường chạy Tẩy của bọn Thắng ở Hà Nội là từ chợ Mơ đến tận Quần Ngựa. Rồi chuyện rình đàn anh tình tự với gái, ăn trộm quần áo treo lên cây. Tên cười khẩy tên là Vinh, Hoàng tử không nhớ họ, sau này cũng có mấy tình tiết liên quan. Tuy Hoàng tử không thích tên này lắm nhưng Thắng có vẻ rất thân và yêu quý Vinh.

Tên mặt vuông cao to là Nguyễn Ngọc Hưng. Hoàng tử đặc biệt có thiện cảm với Hưng vì Hưng tính rất thật, đơn giản, mạnh mẽ, đặc biệt đá bóng hay vì có sức càn lướt, có thể sắm vai Võ Tòng. Sau này, khi về nước, Hưng hay đến chơi với HTB, cho đến một lần chào để đi Bình Thuận nhận công tác. Hoàng tử nhớ Hưng nói "Tính cách tao không ở miền Bắc được đâu". Về sau nghe nói Hưng đi Campuchia rồi theo đường quan chức, lấy em họ của cô bạn thân của HTB là Dư Loan. Nhưng từ đó hai tên chưa gặp lại, chỉ nghe điện thoại một hai lần.

Trong bữa cơm, hầu như chỉ có Hoàng tử với Thắng chém gió là chính, Hưng và Vinh chỉ cười phụ họa. Nhưng bốn thằng ăn nhiều đến mức, phục vụ trố mắt ngạc nhiên. Chỉ biết lần gọi cơm cuối cùng, anh phục vụ mặt mũi hầm hầm, đặt âu cơm xuống bàn rất mạnh tay. Cả bọn phá lên cười. Thắng khoát tay:

- Thôi hôm nay tạm nghỉ. Mai giữ nguyên đội hình này ăn cơm. 

Từ hôm đó, bộ tứ bốn tên bắt đầu đi ăn với nhau.

Chuyến tàu của chúng tôi chạy lên hướng Zabaikal thuộc vùng Viễn Đông của Liên Xô nên không chạy qua Bắc Kinh, vì vậy không biết thủ đô Trung Quốc thế nào. Phải đến 6 năm sau, Hoàng tử trên đường về mới có dịp ghé lại, phải ở quá lâu đến phát ngán. Trước khi qua ga Zabaikal, tàu chạy tới Mãn Châu Lý, đây là vùng thuộc khu tự trị Nội Mông, giáp với Liên Xô và Mông Cổ. Khi chuẩn bị rời đất Trung Quốc, các chú phục vụ chia tay chúng tôi rất tình cảm. Cũng phải nhắc thêm là mấy ông này phục vụ rất tốt, chu đáo, rất có kỷ luật và nhiệt tình thực sự. Có những hôm, chú lau sàn vừa lau xong thì bọn LHS chạy qua, đạp bẩn, ổng cầm một cái giẻ lớn, có người đi qua lại lau lại. Có hàng trăm lượt như vậy nhưng ổng cứ đứng lau và lau.

Ở Mãn Châu Lý, chúng tôi được xem một buổi biểu diễn văn nghệ chia tay. Nhiều tiết mục mang bản sắc của đồng bào Nội Mông, nhưng tôi nhớ nhất những cặp mắt và gương mặt hồn nhiên, trong sáng của các em thiếu nhi khi múa hát. Rất xúc động. Hoàng tử không đến xem vì giống tính bố, rất ghét các loại văn nghệ Trung Quốc. Hắn cũng thấy có bạn tham dự buổi văn nghệ về cảm động khóc lóc, mắt đỏ hoe. Chẳng bù 6 năm sau, trên đường về, lũ LHS bị tẩy não, suốt ngày chửi Mao và Trung Quốc, đến mức phía Trung Quốc phải gửi công văn phản đối đến Bộ Đại học ta về việc quản lý LHS Đông Âu và Liên Xô thế nào khi đi thì yêu Tàu mà về đứa nào cũng ghét Tàu thế.

Bố của Hoàng tử mê Khrutchev cũng chỉ vì ghét Mao và chủ nghĩa nông dân. Hoàng tử cũng ghét Mao như bố, nhưng có lý do về mỹ thuật. Cái mặt tay này nhừa nhựa, nhờn nhờn, trông thật phát tởm. Hắn khẳng định chưa bao giờ yêu quý Mao Chủ tịch cho dù tuyên truyền thế nào. Thiện cảm của tên này cũng chỉ thuần túy dựa trên đẹp xấu mà thôi. Bạn Bình Dương đáng yêu thì thích, Mao Chủ tịch xấu xí thì ghét. 

Kể ra, nếu theo thuật Nhân tướng học, "tướng tự tâm sinh" thì yêu ghét như vậy cũng có lý. Hoàng tử thì nói thêm, sau này đọc hồi ký của bác sĩ Lý hắn mới thấy mình có lý. Còn bạn Bình Dương do không có điều kiện biết thêm, nhưng hắn một lòng mong bạn thành người tốt và hạnh phúc. Với những người trong gia đình của mình, cô bạn học cùng lớp và bạn bè thân thì hoàn toàn ở một thế giới khác của riêng hắn, không bao giờ đưa ra xếp hạng, đánh giá hay đong đếm so đo, mấy chục năm qua không hề thay đổi.

Chuyển sang tàu Liên Xô ở biên giới, chúng tôi được lệnh phải mặc đồ âu và chấm dứt cảnh diện pijama, dép lê bệ rạc xuống sân ga. Chúng tôi mặc complet bác Bửu phát, đi giày cẩn thận, xách va-li "công vụ" mà ai đi nước ngoài cũng được phát giống nhau, đứng đợi ở sân ga đầu tiên trên đất Nga. Hoàng tử còn nhớ: bộ complet của hắn và Trung cùng màu cổ vịt. Bộ complet của Khánh màu lông chuột. Gió tháng 9 thổi lạnh buốt. Phải đợi khá lâu tàu mới đến. Cảm giác đầu tiên, phải xa không gian tràn đầy nắng của Hoa lục để bắt đầu tới nước Nga lạnh lẽo, xám xịt về mùa đông, thật là buồn chán.

Hoàng tử, Khánh và Trung vẫn đứng gần nhau. Cạnh đó là nhóm các anh thương binh đi học. Một anh tên là Vũ, trưởng đoàn và một số anh khác. Lệnh đầu tiên đưa ra là các bạn nữ được ưu tiên lên toa có buồng riêng (coupé), còn bọn con trai được lệnh lên toa "lợn", hầu như không có sưởi nên rất lạnh. Trung "đồ gốm" tự nhiên hoạt bát, nhanh nhảu đột xuất vác va-li chen lên trước mặc Hoàng tử quát tháo la hét thế nào cũng không được. Chen lấn lên đến cửa, hắn còn quay lại vẫy rối rít:

- Ê, Việt Khánh lên đi, tao giữ chỗ cho bọn mày. "Con c. cần đ. gì mày chiếm chỗ" Hoàng tử hét lên:

- Xuống ngay, quay lại! 

Nhưng Trung "đồ gốm" không nghe. Hoàng tử tức lắm.

Khánh vẫn đứng bên HTB một cách điềm đạm, không hỏi nguyên nhân. Thực ra, Hoàng tử đã suy đoán thế này: toa "lợn" thì chỗ nào chẳng là toa "lợn". Vì chỉ có một toa nên chẳng vội làm gì, mấy thằng đi sau có khi được xếp vào toa coupé ấm áp cũng nên. Vả lại, mấy ông thương binh đáng lẽ phải ưu tiên lên trước, được lệnh của trưởng đoàn Vũ đứng lại chắc phải có lý do. Cứ bám lấy mấy ông lãnh đạo, chắc bao giờ cũng không sơ thiệt.

Y như rằng,toa "lợn" chẳng mấy chốc chật kín không còn một chỗ, thế là Hoàng tử và Khánh được xếp vào một coupé bốn người, rất ấm áp, tiện nghi. Khánh nằm tầng trên, Hoàng tử nằm tầng dưới. Bây giờ, Hoàng tử không còn nhớ hai người kia là ai. Toa này có hẳn một cô gái Nga phục vụ, nhỏ nhắn, má hồng, tên là Raia. Nếu cần uống trà nóng với đường, chỉ cần trả 5 kô-pếch gì đó, là có một cốc to đặt trong một cái đế bằng bạc có tay cầm, thìa bằng inox, hình như cũng pha bạc nặng trĩu.

Hoàng tử nằm xuống chiếc giường sạch sẽ, drap trắng muốt, ấm sực. Nghĩ mà cáu thằng Trung "đồ gốm" hậu đậu không thể tả, phen này cho mày lạnh chết luôn. Nghĩ đến hắn thì hắn đến, Trung ta sầm sập chạy vào, người lạnh toát kêu ca rầm rĩ:

- Dưới kia lạnh lắm, sao bọn mày không bảo tao.

Hoàng tử bảo:

- Ai bảo tao gọi không nghe. Biến!

Trung cười khì khì một cách đáng ghét và đòi ngủ lại chung với Hoàng tử cho ấm. Không biết sau này vợ hắn có ý kiến gì khác không, chứ ngủ chung với Trung "đồ gốm" quả là một cực hình. Vừa xương xẩu, vừa co quắp, thúc đầu gối vào lưng bụng mình, lại còn ôm gác tùm lum, nặng chình chịch. Có lẽ cảm hứng nhìn thấy hồ Bai Can nổi tiếng bị giảm bớt hư hại nhiều, chính vì phải chịu đựng tên "chủ nhiệm hợp tác xã đồ gốm" hành hạ mỗi đêm.

Cố nhiên, ngủ chung với bọn con trai không phải là một cái gì đó tuyệt vời sung sướng, nhưng sau này ngủ chung với Khánh, Bình "to", Ánh, ... HTB không có cảm giác kinh khủng như ngủ chung với Trung "đồ gốm". Sau này, khi hắn về học ở Máy, ký túc xá đẹp, cũng nói HTB ngủ lại, nhưng HTB đều trốn về Vár hoặc ELTE, sau khi ăn xong. Ăn thì Hoàng tử không từ chối bao giờ, mặc dù không nhớ Trung ta có năng lực đặc biệt gì về nấu nướng.

Hôm sau, bọn Thắng, Vinh, Hưng cũng ghé qua chỗ của Hoàng tử và Khánh ngồi chơi cho ấm, kêu ca dưới toa "lợn" gió lạnh, bọn học Đức văn lấc cấc, xổ tiếng Đức nghe nhức đầu. Thế mới biết trò xổ ngoại ngữ hay bị người ta ghét, không có gì tốt lành. Trong khi tụi tôi tán phét, đã thấy Hưng ta lẻn ra ngoài ăn mảnh gì đó. Hoàng tử đi ra theo xem sao thì thấy anh chàng Võ Tòng đã khoa chân múa tay với Raia ở đầu toa, gần như ép cô nàng vào thành toa. Chuyện trò rất sôi nổi, mặc dù Hưng ta không biết tí tiếng Nga nào.

Cũng phải nói, tên này mặt mũi thật thà, nhưng mò và tán gái thuộc hàng siêu đẳng. Cho nó đóng Võ Tòng, không khéo lại đè Phan Kim Liên ra phang luôn bất cần kịch bản. Không biết học ai, Hưng đã có thủ đoạn  nói chuyện với gái Tây bằng siêu ngôn ngữ. Đại khái cầm tay bắt Raia nói "tay", sờ tóc bắt nói "tóc". Chuyện trò kiểu này có nói hằng tháng cũng không hết chuyện, chỉ càng ngày càng hồi hộp ly kỳ trở lên khi duyệt qua hết các bộ phận lộ thiên. Nhưng hôm đó, cuối cùng có chuyện tức cười xảy ra làm tôi nhớ mãi. Chuyện này chỉ Hoàng tử và Hưng biết, chắc chắn có kể lại cho Khánh nghe, nhưng không biết hắn có để tâm nhớ những chuyện vớ vẩn này không.

Lại nói tiếp về chuyện của tên Hưng với Raia. Sau khi chỉ vào đủ các bộ phận mà tính lịch sự và tình hữu nghị Việt - Xô còn cho phép, Hưng ta đột ngột chỉ vào cúc áo và nói to:

- Đây là cái khuy. "Khuy", "Khuy", "Khuy" nói đi "Khuy"! (ĐM. thật may là hắn không chỉ vào cúc quần).

Mặt Raia tái dại. Sau đó lại đỏ lên, hơi cười cười, ra chiều thông cảm, nhưng lắc đầu quầy quậy, không chịu nói theo anh Hưng mà lại nói:

- Nhẹt nhẹt.

Hưng tưởng con bé này bướng lại càng ép nói "Khuy" tợn. Hoàng tử chợt nghĩ ra, cười bảo với Hưng:

- Mày phải dạy nó nói là cái cúc.

Hưng rất ngoan cố:

- Cúc đ. gì, con c., Khuy.

Hoàng tử bảo Hưng:

- Khuy tiếng Nga là con c. đấy.

Mặt Hưng ta đỏ rực, vẫn ngoan cố chống chế:

- Mày nói bịa, đừng tưởng tao không biết.

Thực ra tiếng Nga phát âm đúng con c. phải đọc là "Khui". Nhưng với tai người Nga thì Cộng ta đọc là "Khui" và "Khuy" cũng như nhau. Chẳng qua "y dài" đọc ngắn hơn "i ngắn" chút ít. Vả lại từ đã nhạy cảm bao giờ hấp lực cũng lớn, đọc hơi na ná lập tức hiểu ngay. 

Sau này, về chuyện từ nhạy cảm, Hoàng tử cũng kể một chuyện thật 100%. Có mấy bác sang Hung nói có mấy cô đứng ở sảnh khách sạn Budapest cứ cười cười cứ vẫy các bác mà nói gì đó các bác không hiểu chỉ nhớ "ni ni gì đó". Anh Hoàng Minh Chương giải nghĩa ngay ra là "megbaszni". Tiếng Hung thì có rất nhiều "ni". Ra được kết quả nhanh như thế có nghĩa là trong đầu của anh Chương phải có một số loại "ni" nhất định có sức hút mạnh hơn các loại "ni" còn lại. Và tuy thán phục ông anh lanh trí, nhưng đến bây giờ Hoàng tử cũng không tưởng tượng mấy cô gái kia cho là gái làng chơi cả gan táo tợn mò vào khách sạn kiếm khách, nói câu ấy bằng tiếng Hung như thế nào cho hợp lý với chữ "megbaszni".

Hành trình bằng tàu hỏa của chúng tôi trên đất Nga là chặng đường rất nổi tiếng nằm trên tuyến đường sắt xuyên Siberia. Tôi thật sự choáng ngợp với những cảnh tượng được chứng kiến lần lượt hiện ra trước mắt mình. Một trong số đó là hồ Bai Can, được mệnh danh là "hòn ngọc xanh của Siberia", hồ nước ngọt sâu nhất và cổ xưa nhất trên thế giới.

HTB cũng ghi lại những dòng đầy cảm xúc khi tàu chạy qua hồ Bai Can, hắn viết: "Hồ Bai Can rộng mênh mông. Tàu chạy liền hai ngày vẫn thấy tàu còn chạy ở bên bờ hồ. Bên hồ là những khoảng rừng tai-ga dày thăm thẳm, nhìn vào như một dải hàng rào tối thui, nhưng cùng với hồ Bai Can tạo thành một quang cảnh hòa hợp đẹp tuyệt vời". Dĩ nhiên, bức tranh này luôn thay đổi màu sắc theo thời gian trong ngày. Chắc chúng tôi  không bao giờ còn cơ hội đi lại chặng đường đó.

Trên đoạn đường này, HTB nhớ cả những cơn gió lạnh buốt "và có hôm chúng tôi cũng nhìn thấy tuyết đầu mùa rơi. Khi đó, ghé vào chỗ Raia làm một cốc nước chè đường nóng thì thật tuyệt. Thời đó, tuổi đó, bọn chúng tôi thằng nào cũng thích ngọt. Đồ ăn trên tàu Nga không ngon bằng trên tàu Trung Quốc, chúng tôi bắt đầu làm quen với bánh mì đen chua chua, sữa tươi, súp xa-li-an-ka trên đổ chút váng sữa. Sữa tươi thì đóng trong chai, đun nóng, trên có một lớp váng đặc đóng thành màng, vị ngậy hơn tất cả các loại sữa sau này tôi đã từng được uống."

Cũng vào dịp này, tôi và HTB mới biết nhau. Tôi đi theo đoàn học sinh miền Nam, nên hay ghé lại chỗ bọn Khánh, Việt, Trung mỗi khi đi ăn hoặc ngồi chơi tán dóc cho vui. HTB nhớ lúc đó trông tôi "rất nhóc" và còn có "ấn tượng là thằng này vẫn cần có người lớn chăm sóc vì cứ quanh quẩn xung quanh anh Dũng "răng vàng" như một con mèo". Anh Dũng là cán bộ từ miền Nam ra Bắc theo đường mòn HCM, học bổ túc Công Nông và được cử đi học nước ngoài. Anh coi tôi như em trai, sau này tôi và anh Dũng còn ở chung phòng 517 ở trường tiếng trên đường Budaörsi út (NEI) trong năm học đầu tiên trên đất Hung.

HTB đã ghi lại câu chuyện của chúng tôi như một kỷ niệm đáng nhớ, nó đã để lại ấn tượng đầu tiên cho lần gặp gỡ của chúng tôi trên chuyến tàu liên vận năm ấy. Đó là câu chuyện "Móng vuốt của mèo con".

"Số là, toa ăn của Nga, ngay gần toa của các bạn nữ cùng đoàn. Thường chúng tôi phải đợi rất lâu ở hành lang trước coupé của các bạn nữ, khi toa ăn chưa có bàn trống. Gió từ hồ Bai Can thổi lên vù vù, lạnh căm căm. Một hôm, chúng tôi đợi lâu quá, thấy vừa lạnh vừa đói, bèn rủ nhau kiếm một cái coupé, chui vào ngồi nhờ, tránh gió. May quá,  có một coupe, các bạn nữ chắc đi ăn hết, nên trống không. Chúng tôi chui vào ngồi tự nhiên và tán chuyện lung tung cho đỡ đói."

Hôm đó, HTB viết: "hình như có Thắng, Hưng, Vinh, tôi, Bình "con" và Dũng "răng vàng". Đang đấu láo thì chị em đi ăn về. Tất nhiên các bạn nữ này còn giữ phong cách dân tộc, ý tứ không dám vào phòng đuổi cổ lũ chúng tôi đi. Chúng tôi cũng chưa biết phải làm thế nào. Chỉ thấy Lương Bá Thắng cười cười nói đổng ra một câu:

- Ngồi nhờ một chút nhé. 

Rồi thản nhiên ngồi nói chuyện tiếp. Tên này công nhận giỏi, biến chuyện nặng nề thành không có gì. Nhưng tôi và Bình "con" ngồi gần cửa đã kịp nghe thấy một câu búa tạ của một bạn nữ nào đó xóc vào óc:

- Mấy thằng hám hơi gái.

Tôi hoàn toàn tê cứng với tình huống kiểu này, thì đã thấy Bình "con" xổ luôn một câu đáp trả ác liệt, cho đến bây giờ vẫn không quên nổi:

- Làm gì có hơi gái. Chỉ có mùi mấy tuần không tắm thôi.

Công nhận tên này chua ngoa, đánh một phát vào chủ đề chính yếu ngay. Không những hắn có tài ứng đối mà phải có kinh nghiệm lịch duyệt qua chiến trận mới phát được câu đó. Ai dè cái giọng kia đốp lại ngay:

- Thế mà vẫn lại hám cái mùi ấy đấy.

Tôi máy Bình "con":

- Ra xem thử con nào nói.

Bình "con" chạy ra, rồi chạy vào nói:

- Xong. Nhớ mặt rồi. Phải cho nó một trận.

Sau đó, Bình "con" chỉ cho tôi một bạn nữ, sau này mới biết tên là Nguyệt, học sinh miền Nam, cùng nhóm với Lê Lan Hương và Liên sau này thành người yêu (sau nữa lại thành vợ) của anh Dũng "răng vàng"."

Nhân vật Nguyệt này cho đến nay vẫn chưa biết có đúng là đối tượng phang búa tạ hay không. HTB đã kể lại cho nhiều người về câu chuyện này và chỉ ghi nhận được kết quả: không phải Nguyệt là người đã nói như thế (có thể do những người biết rõ muốn bênh vực đồng hương, hoặc về phe với Nguyệt do liên quan đến chuyện tình cảm riêng tư). Cũng không loại trừ khả năng khi tôi ra xem ai đã nói như vậy thì đối tượng đã biến mất, chỉ còn Nguyệt đứng đó ngắm hồ Bai Can nên bị tôi nhận lầm. Cũng nói thêm là năm đó có hai cô Nguyệt, một cô khác tóc tai luôn rũ rượi, yêu một bạn tên là Diên, sau này ở cùng phòng với HTB, mà HTB gọi là "Ngụy Diên".

Lại nói về chúng tôi, HTB viết: "Bình "con" sau này sẽ trở thành một trong những người bạn chia sẻ với tôi nhiều kỷ niệm nhất. Nói cho đúng thì hắn biết gần hết mọi chuyện của tôi. Khánh tuy rất thân, nhưng nhiều chuyện lếu láo quá tôi không dám nói, vì ngại cái kiểu nhướng mày, sau lại nửa cười cười, nửa quàu quạu của hắn. Ánh thì cũng là một tên vốn thích đồng lõa với những điều lếu láo, nhưng không thích những u uẩn rắc rối của tâm hồn. Nhất là sau khi hắn làm Bí thư Chi đoàn của ELTE, sở thích, ý nghĩ đều khác đi nhiều, chia sẻ với hắn có cảm giác mất thân nhiệt như đái lên tuyết. Ngô Việt, tuy ở gần, có nhiều điểm tương đồng, nhưng hắn quen nhiều bạn gái, lỡ hắn mềm lòng hay vui chuyện, kể lung tung thì gay go to."

HTB còn nhớ: "hồi năm thứ nhất, khi bố Bình "con", bác Huy sang Budapest cùng với bác Chương, bạn của bố mẹ tôi, bác đã thu âm của bố mẹ tôi mang sang và thu âm của tôi mang về cho cha mẹ. Sau này mẹ tôi còn kể mãi, chuyện dặn tôi đừng nhìn mặt trời lặn nhiều mà buồn, phải nhìn mặt trời lên vào lúc bình minh. Tôi còn nhớ hai bác sang Hung là để tiếp xúc mật với ông nghị Ngô Công Đức của chính quyền Sài Gòn, tại khách sạn tròn Budapest ở Óbuda. 

Khách sạn tròn Budapest, như HTB viết, là nơi ghi lại kỷ niệm của tôi với cha mình trong thời gian ông sang Hungary công tác (từ 10 đến 22/7/1973). Tôi đã đến đây gặp ông, ăn tối và ngủ lại 1 đêm, phần ông thì muốn biết thật nhiều về tôi, nhất là những gì làm ông phải lo lắng... còn tôi thì cũng muốn nếm mùi ở hotel như thế nào và dĩ nhiên là mừng vì được gặp lại cha tôi sau hơn 1 năm xa cách, được nhận nhiều thư và quà cũng như nghe ông kể nhiều chuyện về mẹ và mấy chị em gái ở nhà... Bây giờ khi đã làm cha thì tôi hiểu ông hơn, còn sau lần gặp ấy tôi nhận thấy càng ngày giữa tôi và cha mình càng có nhiều khác biệt.

Tôi và HTB thân với nhau hơn từ khi ba tôi sang công tác lần đó. Trước khi lên Đại Từ tập trung. Ba tôi nói với tôi là tôi sẽ học Luật (Công pháp quốc tế), không biết từ đâu mà ông có được thông tin này. Sau khi sang Hungary thì tôi bị đổi ngành học và phải học cao đẳng, vụ này cũng làm tôi rất nản và ghét bộ phận QL lưu học sinh lúc đó. Còn HTB thì không thích sự lựa chọn của tôi, trong thời gian học ở NEI, tên này nói với tôi là:"Tao không hiểu nổi tại sao mày lại thi vào khối C". Vụ này thì cũng lỗi tại tôi thật, vì lúc ghi nguyện vọng thi ĐH thì tôi ghi 3 ĐH/ngành: 1. Ngoại ngữ, 2. Kiến trúc và 3. (hình như là) Báo chí. Tôi không nhớ là ghi nguyện vọng như vậy để thi khối C cho chắc ăn hay thế nào nữa. Nếu có thi khối khác (A) thì với trình độ 'dốt' Toán vì 'chơi nhiều-học ít' chắc gì tôi đã 'góp mặt' được cùng bạn bè ở Hungary vào năm 1972.

Nhưng tôi vẫn nhớ những lúc HTB lên 'giây cót' tinh thần cho tôi, rằng cũng phải cố gắng thay đổi tình thế chứ không thể chấp nhận sự 'sa sút' được. Tôi nhớ nhiều lần HTB hứng chí nói rất nhiều. Tuy bộ nhớ/memory của tôi thuộc loại vứt đi, nhưng may là ký ức "hình ảnh & âm thanh" thì không đến nỗi nào nên cũng vớt vát được đôi chút những gì còn sót lại... tôi vẫn nhớ bộ dạng của hắn lúc đó và cả tinh thần và bản chất của tên này dù không thể nhớ được nội dung, không biết bây giờ HTB còn giữ thói quen này không nhưng khi đó, nếu đã nói đến đoạn 'cao trào' thì cậu chàng rất hay 'khoắng tay-ngoáy mũi' liên tục. Và bản tính đó cho tôi thấy tên này rất chân thành. Tiếc là chúng tôi đã không phải là bạn của nhau sớm hơn, nếu là bạn thân từ bé thì biết đâu tôi lại chẳng học hành khác hơn 1 chút vì... nể bạn :)

Vì chơi thân với nhau, nên HTB đã viết về tôi như thế này ở phần Tàu liên vận (3): 

Bình "con" thực ra là rất lắm tài. Vẽ hay, lắm sáng kiến, đá bóng chút chút, nhưng tinh tế, tai nghe nhạc thẩm âm rất khá (đoạn này hơn đứt Ngô Việt). Đặc biệt, mỏ khá nhọn, ăn nói châm chích chua ngoa. Năm ngoại ngữ, tôi và Bình "con" được phâôn công độc tấu hài bình phẩm hai sắc đẹp, để ghi âm, về sau anh em nghe đi nghe lại cười bò. Nhưng đoạn vừa tả, vừa văng đ.m. đệm điếc tiếng dân tộc một cách duyên dáng, tôi phải tự nhận là thua đứt Bình "con".

Bình "con" sau này có chung với tôi một kỷ niệm ở Debrecen. Số là anh Vinh "còi" (M71) có  một cô em "nuôi" tên là Marika, mặt khá hiền và xinh, như Đức Mẹ. Nàng nói với anh Vinh "còi" từ năm thứ nhất là thích tôi. Khi nào tôi đá bóng là nàng và một cô bạn lại chạy ra sân cổ vũ. Nàng chăm ra sân xem tôi đá bóng, cố nhiên không phải vì tôi đá hay. Thực ra có thể nói là trái lại, tôi đá dở, chỉ trâu bò, và không ngại va chạm dù đối phương có cao to cỡ nào. Đặc biệt tôi luôn mặc cái quần bơi hoa mà có lần chị Nhơn (DEBRECEN.M70) nửa đùa nửa thật nói là trông rất sexy. Tôi có phần nhát gan, có phần ngại vì một số lý do khác, không bắt chuyện với em Marika, suốt gần 2 năm trời. Đến năm Bình "con" xuống dự Tết với chúng tôi, Marika lại thích luôn Bình "con". Chắc hẳn tôi với Bình "con" cùng có điểm tương đồng nằm trong sở thích của em này. Đến giờ, tôi không biết Bình "con" có làm ăn được gì không, chỉ nhớ hắn kể cảm giác ôm em nhảy thế nào với vài comment hơi "phòn thực" không tiện kể lại ở đây.

Cao Bình có tính tò mò, ham hiểu biết, luôn hăng hái với ý tưởng mới, gần như tôn sùng với văn học, triết lý (tuy chẳng bao giờ bỏ công đọc cái gì cho ra đầu đũa). Tôi thích Cao Bình nhất ở cách nhìn đời với cặp mắt bao giờ cũng trẻ trung, trong sáng, nếu đúng môi trường phát triển, đi đúng hướng có thể là một nhân tài về nghệ thuật. Tên này ham chơi, lười học nhưng rất sùng bái kiến thức sách vở, chịu khó nghe các anh lớn và tôi chém gió về mấy chuyện này, và hắn đặc biệt giống tôi ở việc dị ứng với những gì củ chuối hay xấu xí, châm chọc chua ngoa. Năm 1976 và 1978, khi tôi vào TP.HCM, Bình "con" luôn là người đón tôi ở TP.HCM, đi chơi,nói chuyện với nhau đủ mọi chuyện, thậm chí đèo cả Thanh, sau này là vợ theo, đạp xe hàng tiếng đồng hồ trên mọi nẻo đường, kể cho nhau nghe những chuyện không bao giờ kể với ai. Tôi thích triết lý sống của Cao Bình, đơn giản, phân minh, rất chung thủy với bạn bè nhưng cũng rất độc lập, bướng bỉnh."

Cho đến bây giờ Hoàng tử vẫn không thể nào quên được cảm xúc trên chuyến tàu liên vận đó. "Chia tay tuổi thơ có một cảm giác bùi ngùi. Xa gia đình có cảm giác bơ vơ, nhớ phòng khách ấm cúng, bàn viết của cha, với những quầng khói thuốc. Xa những tối thứ bảy hồi hộp bồn chồn, đạp xe dưới những hàng sao đường Lò Đúc ra ngoại ô. Hà Nội thời đó thiếu ánh điện, nhưng bù lại, những đêm trăng, ánh trăng bạc, trắng lóa chiếu xiên qua tán cây, đẹp mê hồn. Không biết bao giờ mới trở lại. Nhớ cô bạn gái cùng lớp cắn đuôi tóc thề trong miệng để dấu nụ cười. Nhưng bên cạnh đó là cảm giác hạnh phúc của tự do, được khám phá mới mẻ của thế giới rộng lớn." 

Hòang tử đâu biết, cuộc đời hắn rồi sẽ là chuỗi chia tay những kỷ niệm thân thương, để vào một hành trình vô tận tìm cái mới mẻ và tìm chính bản thân mình.

Tàu chạy qua những địa danh quen thuộc trong sách vở: Irkusk, Novosimbirsk,...Những sân ga cuối cùng của Siberia, để vào đất Nga. Tàu dừng lại ga Novosimbirsk rất lâu. Hoàng tử vẫn nhớ: sân ga rộng mênh mông, gió thổi hun hút, giọng phát thanh viên như chạy lướt trên sân ga. Các đoàn tàu đứng bên cạnh nhau, phả hơi nước trắng xóa trong bầu không khí lạnh buốt. Mùi khói tàu trong không khí lạnh, không thể quên. Sân ga buổi đêm trông thật buồn, bóng người lang thang trên sân ga, trông thật nhỏ bé cô đơn và phiêu bạt. 

Sau này đọc Dr.Zhivago, đoạn Dr. Zhivago tìm Lara trên sân ga là Hoàng tử lại nhớ tới cảnh đêm ở Novosimbirsk. Những đêm như vậy, hắn thường ra hành lang đứng một mình, Trung và Khánh đều ngủ cả. Có lúc hắn chợt nghĩ Bình Dương có thể chưa ngủ, giá có thể đến toa của nàng để cùng ngắm ánh đèn sân ga thì hay biết mấy. Nhưng chỉ nghĩ vậy thôi, 1-2g sáng gõ cửa toa tàu của người  mới biết không quen, khéo lại thành scandal lớn.

Chúng tôi cùng được thấy tuyết rơi lần đầu. Tuyết nhỏ, chưa thành bông, đậu lại trên tay rồi tan ngay, cảm giác như có ai châm nhẹ vào tay. Nhớ chuyện Pautovski, với tiếng chuông kêu lanh canh, nến nổ tý tách, lò sưởi thơm mùi gỗ sồi ấm sực và những câu chuyện tình người ấm áp.

Cuối cùng, tàu cũng đến Moskva. Cả đoàn được đưa vào Khách sạn Bông Lúa Vàng. Lệnh cho nghỉ 2 ngày đợi tàu đi Đông Âu. Hoàng tử thấp thỏm đợi Đỗ Như Lâm đi chuyến sau, nghe nói sẽ đến Moskva sau chúng tôi 2 ngày. Khách sạn Bông Lúa Vàng, khá đơn giản, nhưng đối với chúng tôi hồi bấy giờ là tốt lắm rồi. Khách sạn ở bên cạnh một khu đất rộng mênh mông, hình như chỗ để triển lãm gì đó hình như là Triển lãm Kinh Tế Quốc dân gì đó.

Trong một lần đứng trước Khách sạn Bông Lúa Vàng, Hoàng tử gặp Bình To. Bình To đi với nhóm học sinh học Đức văn, tức là tốt nghiệp phổ thông trên chúng tôi một lớp, đã học tiếng Đức một năm. Nhóm này đệm tiếng Đức rất kinh, lại túm tụm với nhau, nên mọi người có vẻ xì xào khó chịu. Riêng Hoàng tử thì tuyệt đối không để ý. 

Không nhớ có một việc gì mà chúng tôi đứng túm tụm để xem, thì Hoàng tử bỗng thấy có một tên huých vào mạng sườn rất thô lỗ. Tất nhiên, Hoàng tử huých lại "một cách tế nhị", thì tên kia càng huých dữ. Hoàng tử cau có quay sang, thấy một anh chàng, mặt mũi sáng sủa, trắng trẻo, mũi cao, có thể nói là đẹp trai, hơi lấc cấc, hoàn toàn không để ý đến hắn, chân tay khuyềnh khoàng huých đẩy tứ phía rất thô lỗ, giọng thì oang oang, rất chối tai. 

Chính đó là Bình To sau này sẽ trở thành chiến hữu của chúng tôi. Tên này có giọng trời cho, nói bình thường có thể làm bạn gái lộng óc đi bệnh viện cấp cứu, nhưng rất để ý chăm sóc các bạn gái liễu yếu đào tơ. Biết thế nên sau này sợ công phu "Sư tử hống" gây ra tai nạn, hắn cố công nói thật nhẹ, lại biến thành khàn khàn như vịt, đặc biệt khi nói chuyện với phụ nữ nghe rất tức cười. Những lúc đó Hoàng tử chỉ ước Bình To nói giọng thật hết volume để coi mấy cô gái kia bạt vía thế nào. 

Trái với bề ngoài lấc cấc, Bình To là một tên rất hiền lành, thẳng thắn, cư xử với tên này rất thoải mái vì hắn dễ tính. Năm 1980, Hoàng tử vào TP HCM, gọi Bình To đến chơi. Hắn vừa mò tới, không hiểu sao bỗng nhiên Hoàng tử cảm thấy buồn ngủ. Hoàng tử bảo Bình To cởi áo ngoài. Hắn trố mắt. Hoàng tử chỉ nói: 

- Tao buồn ngủ. 

Hai thằng lăn ra ngủ một trận đến tối, như thời ở Hung rồi chia tay. Sau này hắn cũng chỉ kể lại đúng một lần chuyện này: "Tao đến thăm thằng Việt ở Hà Nội vào, nó lại mời tao đi ngủ."

Nhớ lại chuyện này Hoàng tử nghĩ: "Phải tay hắn có lẽ thành chuyện cười nhiều tập."

Trở lại lần gặp đầu tiên với Bình To, với Hoàng tử thì hoàn toàn không vui vẻ như gặp mấy tên khác. Hoàng tử nhớ có nói lại với Bình Con về nhân vật huých đẩy mới gặp này. Chỉ thấy Bình Con nói bọn Đức văn nói chung là lấc cấc có lẽ hôm nào phải gọi đám học sinh miền Nam đánh nhau một trận. HTB không có thời gian để ý tới những chuyện như thế.

Có lẽ mỗi người mỗi tính, nhưng hồi đó, chúng tôi rất máu me "hiếu chiến". Hễ ngứa mắt (trái tai gai mắt) là ngứa cả tay chân.

Bây giờ thấy lũ trẻ lưu manh tụ tập manh động hỗn chiến lại nhớ cái thời"ngựa non háu đá" của chúng tôi.

Chỉ khác nhau ở thời chiến và thời bình.

Ko biết nếu sinh ra thời buổi Gen Z, tôi sẽ là ai? Có tốt hơn, hay tệ hơn ngày xưa, bởi "con người là sản phẩm của xã hội". Mà nay thì kẻ gian ngang ngược, ngông nghênh lắm (là chuyện cái nước mình nó thế, ko phải như ở các nước mà xã hội phát triển theo trật tự hình thành và chuyển biến theo chiều hướng tốt hơn).

Hoàng tử bàn với Khánh và Trung phải tranh thủ đi thăm lăng Lê Nin và Moskva. Lý do thăm lăng Lê Nin là vì chỉ biết về Moskva có thế và có một câu chuyện đọc trong sách lớp 4, về Hồ Chí Minh đến Moskva đội trời tuyết đi viếng Lê Nin. Vậy thì chúng tôi cũng làm như thế. Hoàng tử chẳng có thần tượng lãnh tụ nào từ bé, thăm Lê Nin cũng chẳng vì lý do Đoàn Đội nào. Chỉ muốn thế thôi. 

Khánh có chị gái là chị Hương đang học ở Moskva, ra tận ga đón. Chị Hương dáng cao lớn, ăn mặc như các cô gái Âu, trắng trẻo, cười có răng khểnh rất xinh, đặc biệt là tính đôn hậu, dễ mến. Chi Hương đưa chúng tôi đi GUM, XUM gì đó và đến Quảng Trường Đỏ. Hình như vẫn có một số ảnh, chị Hương chụp cho chúng tôi và Khánh ở Quảng Trường Đỏ. Hình như tên Trung đồ gốm không đi vì sợ lạnh. Hoàng tử nhớ loáng thoáng là đám đi theo chị Hương khá đông, nhưng chỉ hắn và Khánh là quyết tâm vào lăng Lê Nin.

Khánh như thường lệ vẫn ủng hộ các ý tưởng của Hoàng tử đến cùng. Hàng dài vô cùng, gió cuối tháng 10 ở Moskva lạnh buốt. Đợi rất lâu, nên răng đánh vào nhau lập cập. Thực ra Quảng Trường Đỏ và tường điện Kremlin khá đẹp, nhưng đúng là lạnh tối tăm mặt mũi, không còn thiết ngắm cảnh. Cuối cùng thì cũng vào được bên trong, ấm áp và đỡ gió hơn, thấy một ông đầu hói, trắng toát, nằm đó, ánh đèn tim tím chiếu sáng, trông hiền lành, không giống Lê Nin trong các ảnh hay trên sách báo. 

Hoàng tử cũng ngạc nhiên là không thấy cảm xúc gì mấy, nhưng cũng hài lòng và tự hào là thực hiện xong một dự định. Kế cũng đáng tự hào vì phải kiên gan đợi hơn 2 tiếng ngoài gió lạnh. Có cớ để chém gió với bọn Bình Con, Thắng, Hưng,... Trung "đồ gốm" thì không kể vì chắc hắn không coi quyết tâm cao là một cái gì có giá trị trong cuộc sống.

Quảng trường Đỏ, Moskva - 1972: (Từ trái qua) 1. Phan Nguyễn Khánh, 2. Anh Dũng "răng vàng", 3. HTB, 4. Nguyễn Văn Bảy, 5. Bình Con, 6. Ngô Tiến Nhân, 7. Vinh "thâm", 8. Nguyễn Ngọc Hưng, 9. Nguyễn Lanh

Từ Moskva chúng tôi lên đoàn tàu của Hung để đến Budapest. Chúng tôi dừng lại ở ga Csop để làm thủ tục nhập cảnh trước khi đoàn tàu đi tiếp vào đất Hung. Ở ga biên giới, toàn bộ đoàn tàu được nâng lên để ráp vào hệ thống đường ray của Hungary. Đặt chân đến Hungary vào một ngày tháng 9 năm 1972 là một sự kiện trọng đại trong cuộc đời tôi. Kể từ lúc ấy, tôi bắt đầu trở thành một người khác hẳn với cậu bé ngây ngô và dại khờ của 17 năm về trước.

Cho đến ngày rời Hà Nội lên Đại Từ tập trung để đi nước ngoài, mong mỏi của tôi là được đi Liên Xô, vì thời đó hình ảnh của Liên bang Xô-viết ở VN đã gieo vào tâm trí của nhiều người rằng: Liên Xô mới thật sự là thiên đường XHCN. Qua sách vở và truyền thông đại chúng, tôi biết rất ít về Hungary. Đối với tôi khi ấy, Liên Xô là đất nước vĩ đại với nhiều cái nhất. Các nước khác trong phe XHCN đều bé nhỏ về mọi mặt so với "quê hương của Cách mạng XHCN tháng 10". Tôi mơ ước được đến những xứ sở khi ấy với tôi như thuộc về một thế giới khác, hoàn toàn cách biệt tưởng chừng không thể chạm tới được, những thiên đường của con người so với Việt Nam. Vì vậy, tôi đã sung sướng vô cùng khi biết mình sẽ được đi nước ngoài, tuy rằng, khi nhận quyết định sẽ học ở Hungary tôi nghĩ là mình không may mắn so với những ai được đi Liên Xô.

Và bây giờ, kể từ hành trình xuất ngoại đầu tiên ấy, tôi lại viết về nơi mà tôi không bao giờ quên, một nơi rất gần gũi với nhiều người trong chúng ta, về một thời tuổi trẻ đầy sức sống và những ước muốn bay cao... về một đất nước tươi đẹp của nhiều kỷ niệm. Dân gian có câu: "Đi một ngày đàng học một sàng khôn". Với những cô cậu học sinh còn non choẹt như chúng tôi lúc ấy, Hungary có quá nhiều điều mới lạ và hấp dẫn. Như lời của một bài ca mà Koncz Zsusza đã hát, những cặp mắt háo hức của chúng tôi lúc ấy giống những cái cửa sổ chỉ muốn mở thật lớn để thu hết cả thế giới vào...

Hungary đã là một giấc mơ có thật của tôi. Cho đến nay, những ngày sống ở Hungary, với tôi vẫn chỉ như mơ trong cảnh thật ở VN lúc này... Khi đó Việt Nam phải chiến đấu gần 3 năm nữa thì chiến tranh mới kết thúc. Còn với Hungary thì chiến tranh đã trôi qua gần 30 năm. Nước Hung chào đón chúng tôi thật rộng lòng và đầy thông cảm. Thế nhưng cả lũ chúng tôi còn ngờ nghệch lắm, ko cảm nhận được hết tất cả những điều đó...

(còn nữa)