Câu chuyện của chúng tôi (6)

 (tiếp theo)

Lányok là câu chuyện ko thể thiếu của bọn tôi thời ấy. Nhưng mà thanh niên miền Bắc thời này có tính chiến đấu với chủ nghĩa anh hùng cm rất cao, nên "chuyên đề" này phần do nghĩa vụ, phần do xh VN hình thành tính cách, nên nó rất méo mó, ko bình thường chút nào. Đọc lại những đoạn trên chặng đường của chúng tôi đến Hungary, trong đó những gì HTB ghi lại là những chi tiết rất sinh động và chân thực trong quan hệ nam nữ của chúng tôi ở giai đoạn mới lớn. Trong đề tài này, HTB là nhân vật trung thực và có vẻ bình thường/normalisan él hơn số đông, như tôi biết, vì hắn quan niệm và sống khác, hoặc cũng như nhau cả, nhưng nhiều người phải giấu diếm, phải dồn nén, thậm chí còn phải lên án những người đã sống thật với nhu cầu tình cảm bình thường của con người.

Để thấy HTB có cảm xúc ntn trong những ngày đầu sau khi đặt chân lên đất Hung, tôi giới thiệu bài viết của hắn trên net (FB-NEI) với tựa đề: "Csinos lányok NEI-ben".

Nekem emlékezetes benyomás volt NEI-ben, hogy nagyon csinosak voltak a lányok. 

      Legjobban szerettem egy boliviai-t, egy bolgar-t és egy mongol-t. Mindig kerestem õket a szünetben hogy bámulhattam õket csodálva. 

       A boliviai lány kicsi termetü volt, diszes ruhákban járt, táncolt és énekelt rengeteget (és jól is) egy dél amerikai diák csoportban. Öröm volt nézni (föleg a lányt) és hallgatni öket. A balatoni és egri kiránduláson folyton muzikáltak egy profi szinten. 

        A bolgár lány fekete szemü és hajú volt. Ugy nézett ki mint egy török eredetü. Nagyon szép és nagy szemei voltak.  Nagyon szerettem a szép szemeit. Sokat dohányzott és csendesen bámulta a felemelkedõ füstöt. Ugy viselkedett mintha nem törödött semmivel. De mindig ült a központban az éterem elött, így vonzhatott figyelmet mindenki-tõl. Nem csak én csodáltam õt, mert volt egy állandó társasság körülötte.

       A mongol lány egyszerüen és különösen bájos volt. Gyönyörü és sugárzó volt a mosolya. Nem unatkozhat senki a társaságában. Nagyon barátságos volt. Pinpongoztam vele néhányszor is.

       Legjobb barátnöm volt egy kubai lány. Azt hiszem Annamaria volt a neve. Õ is szép volt mint egy ókori görök sportoló szobora. Jó fizikumú és ízmos volt Szoktunk együtt futni esteként. Néha lusta voltam, a szobámba jött és kihivott. Emlékszem hogy néhányszor édességet is adott nekem. Jó szivű lány volt. Nagyon sajnáltam, hogy a második félévben nem futottam vele, mert feliratkoztam az algol nyelv tanfolyamra a városban. Õ is ment Debrecenbe tanulni Orvos Tudományi Egyetemen. Sokszor láttam õt szurkolni amikor fociztam. Hevesen kiabálta "Hajrá Viet, nagyon jól csináltál, te a legjobb vagy". Pedig nem fociztam olyan jól. 

      Nagyon jó lenne ha tudhatnék valamit a sorsaikról. Nagyon szép emlékek voltak.

Cùng học với HTB ở KLTE, có 1 anh cũng rất hay chơi với gái Tây. Anh này ít kể về chuyện của mình trên mxh, và đây là 1 bài hiếm hoi mà tôi đọc được:

"Hoi xua o ben Hungary, tai truong dai hoc tong hop Kossuth Lajos , thanh pho Debrecen , hang nam nguoi ta to chuc day tieng Hung cho sinh vien quoc te ( moi nam mot lan vao mua he , thoi gian khoang 1 thang ). Sinh vien quoc te an o trong Kollegium cua truong. Thuong thi ho qua vai ba lan. Mot so co bo hoac me la nguoi goc Hung nhung dinh cu o nuoc ngoai nen muon hoc tieng me de, hoac cha de. Hoc buoi sang, con buoi chieu thi da bong voi dam sinh vien Vietnam trong Kollegium, hoac ra bai co truoc Kollegium dan hat vui ve voi dan ban dia. Doi khi lai cung bon sinh vien Vietnam nau an cho nhau. Noi chung rat vui ve. Hoi do bon toi co quen than voi 4 sinh vien Phap : Dimitri ( bo Nga, me Phap nhung khong biet tai sao lai thich tieng Hung ), 3 co ban la Gracia, Lissett va Claudina ( Gracia va Lissett co me la Hung, bo Phap ). Khi ve lai ben Phap van lien lac voi nhau vi ho rat xinh dep va tot tinh. Tu Phap van gui Chocolete , dia nhac,.. Rat tiec khi ve VN thi mat hoan toan lien lac. Trong so dia hat nhan duoc co mot bai hat ma den bay gio van nho mai ( Hoi do con hat duoc vi ho day cho minh hat bang tieng Phap, con bay gio thi quen sach roi ). Vi hay nen van nho duoc ten bai ,va muon ban be chia se : LA MER EST IMMENSE . Nguoi ta cung dich ra tieng Anh voi ten : THE WATER IS WIDE. Moi cac ban tim nghe."

LHS VN ở Debrecen

Từ bức hình của LHS VN ở Debrecen có thể thấy 1 phần thực trạng về chúng tôi thời ấy. Cả nam và nữ, chúng tôi đều thay đổi, ko chỉ về ăn mặc, điểm có thể phân biệt rõ nhất ở bọn con trai là tóc tai. Có người tóc dài, có người tóc ngắn, nhìn đầu tóc là có thể biết ai dám sống cùng xu hướng chung ở châu Âu lúc đó với tinh thần tự do, phản kháng những khuôn khổ vốn là chuẩn mực của các thế hệ trước. Về ngoại hình, vh đại chúng được phản ánh qua hình tượng của các ban nhạc rock huyền thoại, các nghệ sĩ trình diễn nổi tiếng và những ngôi sao sân cỏ được giới trẻ coi là những biểu tượng của phong cách sống, vừa nghệ sĩ vừa phóng khoáng đã có sức thuyết phục rất mạnh đến giới trẻ, trong đó có chúng tôi. Dần dần, để tóc dài ko chỉ giới hạn ở giới nghệ sĩ và cầu thủ bóng đá hay phong cách của phong trào hippie, mà dần lan rộng ra các tầng lớp khác trong xh, tạo nên một bản sắc của thời đại, đa dạng và cởi mở hơn đối với ngoại hình phái nam.

Nghệ thuật Pop trong kỷ nguyên hippie

Sự chuyển đổi ko chỉ ở vẻ ngoài, những khát vọng thầm kín cũng trỗi dậy rất mạnh và bùng nổ như những trái bom nổ chậm. Có nhiều chuyện tình đã được ghi nhận giữa LHS VN với người Hung, như chuyện của bà "Mô" là mối tình của 1 cô giáo Hung với cậu học trò VN từng được truyền tụng 1 thời. Những câu chuyện mà tôi biết, thường được nghe lại như chuyện cười nhiều hơn chuyện tình. Còn riêng tôi, thì gọi những gì đã qua là chuyện tình cũng ko hẳn, vì mới chỉ ở dạng sơ khai, khó có thể nói đó là tình yêu do ko có sự tiến triển. Nếu tôi ko giữ khoảng cách, để cho tất cả diễn ra một cách bình thường, tự nhiên  thì câu chuyện sẽ đi xa hơn, có nhiều tình tiết hơn chứ ko bị ngắt quãng như thế.

Với HTB và những người khác mà tôi biết là những câu chuyện khác. Đó là những chuyện tình thật sự. Rất sâu đậm. Debrecen là nơi có những chuyện tình với gái Hung rất hay. Trong đó, cả 2 người mà tôi biết đều giữ mối tình của mình cho đến bây giờ, ko hề phai nhạt, chỉ là ko còn như hồi trai trẻ đẹp đẽ thôi. Nhân vật thứ 2 còn gọi cô bạn của mình là "első szerelem". Hồi ở Hung, HTB biết nhiều về cô bạn này hơn tôi, vì tôi chỉ gặp cô ấy sau này khi sang VN cùng chồng để tái ngộ với anh bạn năm xưa. Theo HTB thì cô này là một cô gái trẻ, sống tình cảm và chân thành. Sau khi 2 vợ chồng cô ấy sang VN vài năm, vào năm 2014, khi trở lại Hung, Hoàng tử cũng gặp lại nàng (sau gần 40 năm). Nàng có 2 con một trai một gái, đã có mấy cháu nội ngoại gì đó, rất thích chăm cháu. Riêng chuyến đi gặp Hoàng tử ở Budapest này, nàng nói là một chuyến đi bí mật, không thể cho chồng biết. Hoàng tử hỏi tại sao ko nói, nàng chỉ trả lời đơn giản "Em không thể" (Nem tudok).

Debrecen là 1 tp có cuộc sống rất đặc biệt nói riêng của LHS VN so với những nơi khác. HTB rất yêu ktx sinh viên của mình và gọi nó là "tổ ấm". Ở đây có những chàng trai để tóc dài nhất Hungary. Ở Debrecen có nhiều chuyện có thể gọi là giai thoại thuộc về thời kỳ "cấm đoán" khắc nghiệt của LHS chúng tôi. Trong đó, HTB đã viết về "các chú Sứ", về cách mà các chú ấy quản lý con người ntn qua câu chuyện vh "Muvészetnek is kell legalább egy alsó nadrágja - Nghệ thuật cũng phải có quần đùi".

"Người ta kể nhiều chuyện về các chú Sứ. Bây giờ nghĩ lại chắc có nhiều chuyện sáng tác. Nhưng chuyện sau đây là thật một trăm phần trăm.

Năm thứ nhất, tôi ở cùng phòng với Vinh Còi (Nguyễn Quang Vinh). Anh này là người của quân đội nên tóc tai gọn gàng, nhưng láu lỉnh, mồm mép. Anh không bao giờ tham gia vào vụ cãi nhau về phong cách sống, tóc tai, nhưng diện quần loe đỏ chóe, rất trêu ngươi mắt của các chú. Một hôm, anh Vinh Còi khuân về một bức tranh, giới thiệu là danh họa của Hà Lan hay Ý gì đó. Một bà rõ là đẫy đà ngồn ngộn, nằm tơ hơ, không có một tấc vải. Hồi đó phần lớn chúng tôi chưa có kinh nghiệm gì nên không biết thế nào mà phán. Tuy nhiên theo thẩm mĩ bây giờ nhớ lại thì bà này chắc lười tập thể dục nên hơi phì, đùi bụng nổi lên cả đống. Tuy nhiên, anh Vinh Còi giới thiệu là tranh nghệ thuật, nên bọn tôi đều kính cẩn treo giữa phòng.

    Hôm các chú Sứ xuống, tôi cũng thầm mong các chú vào phòng mình để mang nghệ thuật của nhân loại bẻ các chú một mẻ. Nếu các chú nhịn tinh hoa nhân loại thì khoái không thể tả, nếu các chú phản bác, thì mặc xác các chú đương đầu với nhân loại. Cầu được ước thấy, chú Định được các anh nghiên cứu sinh hoa tiêu xộc vào phòng. Sau khi hỏi han ân cần, chú Định vào phòng thấy ảnh khỏa thân hỏi "Ảnh này ai treo?". Anh Vinh Còi nhận "Cháu treo, nhưng đây là ảnh nghệ thuật.". Mấy anh nghiên cứu sinh ton ton "Bọn em đã nhắc rồi, nhưng bọn nó cứ chống đối đây là văn hóa nghệ thuật". Chú Định lừ mắt không nói gì nhưng chắc ức vì thấy bọn này có chuẩn bị. Ra đến cửa, chúng tôi chỉ nghe bình luận một câu không rõ là của chú Định hay anh nghiên cứu sinh, đầy bất mãn "Nghệ thuật gì thì ít ra cũng phải có quần đùi chứ".

Sau khi nghe tôi kể chuyện này, tên Ánh (Phạm Ngọc Ánh) có vẻ khoái chí. Từ đó mà thành một thành ngữ nổi tiếng "Lột nốt cái quần đùi của nghệ thuật" (ý nói ăn nói thô tục trắng trợn ba gai)."

Hình ảnh: HTB

Dòm ngó cuộc sống sinh viên là việc được giao cho những người có nhiệm vụ quản lý đời sống vật chất và tinh thần của LHS. Có nơi dễ chịu, có nơi hà khắc tùy người. Nhưng Debrecen là vùng xa, ở đây có những sinh viên VN hội tụ những tính cách nổi bật, do được chọn lọc về học lực từ trong nước, nhiều người từ các lớp chuyên toán và hầu hết đều là những học sinh xuất sắc nên chuyện học hành chỉ cần chuyên cần là ổn. Chuyện còn lại là việc ăn ở ntn, có hòa hợp và cân bằng với cuộc sống xung quanh, trong những mối quan hệ xh cởi mở và bình thường, ko phải là cuộc sống tách biệt và bó hẹp chỉ trong cộng đồng VN với nhau, rất lạc lõng.

Sự lạc lõng giữa lòng nước Hung nói riêng và với thế giới bên ngoài nói chung là 1 nhược điểm lớn, là mặt trái của thế hệ LHS chúng tôi. Cấm đoán và siết chặt kỷ luật tới từng đơn vị có sinh viên học tập là điều mà BQL muốn áp đặt chặt chẽ, nhưng cũng làm cho cái nhược điểm này lớn hơn, khiến cho cuộc sống sinh viên lẽ ra phải thoải mái hơn, tốt hơn, và bình thường hơn thì trái lại, càng kỳ cục hơn, nếu nhìn với con mắt của người Hung lúc đó. Tôi từng nghe mấy cô gái Hung nói thẳng với mấy cậu trai nhà ta ở építőtábor: "buták vagytok!'' khi định tán tỉnh đám nữ sinh này trong kỳ lao động mùa hè tình nguyện (nhìn các em rất hấp dẫn/ngon ăn vì ra đồng chỉ mặc bikini). Építőtábor là các trại hè do KISZ (Hiệp hội Thanh niên Cộng sản) tổ chức vào những năm 1960, 70 và 80, nơi học sinh trung học và sinh viên đại học tham gia các hoạt động cộng đồng (ví dụ: nông nghiệp, xây dựng, v.v.). Vào năm đầu tiên học trường tiếng, chúng tôi thường tham gia các trại hè này cùng các nữ sinh trung học Hungary. Tôi vẫn nhớ rất rõ về mùa hè đầu tiên này của mình!

Hoàng tử cũng ghi lại những kỷ niệm với người yêu của mình. Chuyện tình của HTB tôi đã biết từ khi còn ở bên Hung, nhưng phải đọc những gì tên này viết ra mới biết nhiều hơn sau những gì chỉ nghe hắn nói. Và "Kỷ niệm về rau muối Hungari- Emlékem a magyar libaparéjrol" là 1 trong những câu chuyện này.

"Rau muối là kỷ niệm một thời đi sơ tán của tôi. Vào khoảng từ lớp 4 đến lớp 7, tôi ở Hồng Châu (Hòn Ngọc Hồng), còn gọi là Bãi Tự Nhiên, một hòn đảo nhỏ giữa Sông Hồng nơi các cụ Chử Đồng Tử và Tiên Dung gặp nhau. Bãi Tự Nhiên đẹp tuyệt, mênh mông cát trắng và phù sa. Chúng tôi đi học trong làng bên kia sông, cách bãi một nhánh sông khô về mùa cạn, về mùa nước lại thành một con sông. Cho đến bây giờ, gần 50 năm trôi qua, tôi vẫn nằm mơ thấy mình trở về Bãi Tự Nhiên, mênh mông sóng nước và cát trắng. Trên bãi cát lẫn phù sa, có những vạt khoai lang, các bạn đã chỉ cho tôi những ngọn rau muối.

Một lần mẹ đi dạy về muộn. Đến bữa, tôi chạy ra đồng bãi hái những ngọn rau lang, và cũng hái được một ít rau muối. Tôi thử nấu một nồi canh, nếm thử thấy ngon tuyệt. Từ bữa đó, ở đâu thấy rau muối tôi cũng hái về. Rau muối, lá nhọn như mũi giáo, xanh nhạt, cuống rau có sắc tím, trên mặt lá có một lớp tinh thể trắng, long lanh như muối, có lẽ vì thế mà thành tên. Vì màu xanh nhạt và lá hình mũi giáo, rau muối rất dễ lẫn với rau khúc, một thứ rau, nhỏ thấp hơn, thường để làm bánh khúc, nhưng ăn như là rau thì không có vị gì. Rau muối khá hiếm, nên rất quý và phải mất công mới đủ một nồi rau.

    Tôi nhớ lần đầu tiên tôi đi dạo với Magdi vào lúc xâm xẩm tối. Mặt trời đỏ ối đang từ từ lặn, nền trời ngả màu tím sẫm. Không khí nguội dần và mát rượi, nhưng vẫn tràn đầy một hương vị gì đó rất ấm áp. Chiều mùa hè Hungari nồng nàn và đẹp tuyệt. Chúng tôi đi giữa đồng bao la. Thỉnh thoảng có những lùm cây phong hoặc bạch dương. Mãi sau này tôi mới biết tên tiếng Việt của cây nyirfa và nyárfa như thế. Thành ngữ tiếng Hung có câu "Sziszeg mint a nyirfa" dịch là "xào xạc như cây phong". Đặc biệt nhất là hương vị của không khí của những chiều mùa hè Hungari không thể nào quên.

     Gió thổi, tóc chúng tôi bay trong gió. Nàng chỉ nói tôi đi theo nàng, tôi cũng không biết sẽ đi đâu. Chưa bao giờ tôi đi dạo riêng với một người con gái nào. Ý nghĩ đó làm tôi lúng túng, mất chủ động, bởi vì không biết phải làm gì và nói gì. Vì thế tôi thành thói quen im lặng mỗi khi đi với Magdi. Cũng không có gì thực sự lãng mạn như tôi tưởng tượng, khi chỉ có một cặp nam nữ một mình giữa đồng bao la như vậy, không hề nắm tay hay khoác vai gì. Tôi cũng thấy hơi kỳ quái, có vẻ thiếu khí phách nam nhi và có thể ảnh hưởng tới quốc thể.

Giữa lúc đó, tôi nhìn thấy rau muối. Cơ man là rau muối, mọc trùng trùng điệp điệp. Rau muối Hungari mọc dày, cây cao lá mơn mởn, trông rất ngon lành. Kỷ niệm về Hồng Châu, về mẹ và em gái tôi và những buổi chiều hè sơ tán chợt tràn về. Tôi quỳ xuống vuốt ve những ngọn rau muối thân thương của thời thơ ấu. Tôi hỏi Magdi "Em có biết cây gì đây không". Tôi muốn kể cho nàng nghe về thời sơ tán, bãi cát phù sa và những bát canh đơn sơ mà tôi nấu từ cây rau nhặt ngoài đồng này. Magdi như đang theo đuổi một ý nghĩ riêng nào đó của mình, lơ đãng đáp "Em không biết. Thường gọi là cỏ thôi." Tôi thầm nghĩ, có lẽ có những điều tôi sẽ không bao giờ chia sẻ được với nàng.

Trên đường về, chúng tôi ghé vào một trại nuôi ngựa. Magdi nói chuyện rất sôi nổi với một ông già nuôi ngựa (có lẽ không già lắm, nhưng đối với tôi thời đó là già). Ông ta say mê nhìn nàng, dạy nàng cách cưỡi ngựa, và dắt hẳn một con ngựa lực lưỡng để nàng cưỡi. Nàng cười khanh khách, vui vẻ. Ông già lăng xăng dắt ngựa. Sau đó ông ta cao hứng lôi một vò rượu ra mời chúng tôi uống. Rượu lê Hungari, rất mạnh và thơm ngát, làm chúng tôi thấy nóng rực và vui vẻ. Trên đường về, tôi nói với Magdi "Ông già này có những phong cách trẻ trung." Magdi ranh mãnh cười "Ông ấy đang yêu mà."   

Tôi lại chìm trong suy nghĩ về rau muối, không nhớ là đã chia tay như thế nào với nàng.

Cũng lạ là sau đó, suốt thời gian ở Hungari, tôi không bao giờ thử ăn rau muối Hungari. Mặc dù, tôi, Khánh và Bình "to" nhiều lần vào thung lũng lạnh hái nấm về ăn, nấu đủ món. Mãi sau này khi sang Nga, tôi mới hái rau muối dọc triền sông Volga về nấu ăn, rất ngon. Rau muối ở Nga cũng mọc dày đặc như ở Hung. Đó là thời Andropov cầm quyền, kinh tế Liên Xô bắt đầu có dấu hiệu đi xuống, trong các cửa hàng không có bất cứ loại rau gì. Khi đi hái rau muối về, gặp mấy cô gái Nga, các cô hỏi các anh hái về làm gì, tôi nói là cho thỏ ăn, các cô thật thà xúm vào hái giúp.

    Tôi chưa bao giờ biết người Hung và người Nga biết ăn rau muối. Nhưng tra cứu một lúc thì thấy không phải vậy. Người Hung vốn có biết ăn rau muối mà còn biết dược tính của nó. Tên tiếng Hung là rau chân ngỗng, cùng họ với paraj, paréj, spenót,... tiếng Việt Nam có thể là rau dền, rau chân vịt. Nhưng có lẽ đời sống hiện đại làm họ quên mất món rau này.

    Tôi rất tiến cử cho các bạn, đặc biệt là các bạn đang ở Hungari, nên thử món rau này. Rất ngon và rất đặc sắc, hơn rất nhiều loại rau mà chúng ta thường ăn. Chính vì loại rau này không bao giờ bày bán ở cửa hàng, nên biết được hương vị của nó là một món quà trời cho, không nên bỏ lỡ cơ hội, nếu có dịp được thưởng thức."

Rau muối. Hình ảnh: HTB

Một chuyện tình vượt lên tất cả là câu chuyện động trời với những trắc trở và thậm chí trở thành bi kịch giữa cô gái Hung Sáli Judit và anh Lê Mỹ Thành - mà kết quả là sự ra đời của chàng trai mang hai dòng máu Việt - Hung Lê Mỹ Benkő Attila, 1 gương mặt quen biết từng tham gia nhiều hoạt động của cộng đồng VN tại Hungary -  là câu chuyện tình xuyên biên giới, từng vượt mọi ràng buộc, cấm đoán ở thời của chúng tôi.

Năm Judit 15 tuổi, bạn gái của Judit rủ cô tới bệnh viện thăm một người bạn gái VN đang điều trị tại đó. Vốn rất thương Ánh (tên cô bạn VN) là người Hà Nội, sang Budapest học và bị chứng động kinh nên trong thời gian Ánh nằm viện, 2 cô thường xuyên tới thăm cô ấy và Judit đã kết bạn với cô.

Sáli Judit (Ảnh của nhân vật)

Sau khi ra Ánh ra viện, Judit cùng cô bạn gái cũng hay đến ký túc xá của trường Bánki Donát, nơi Ánh ở. Trong những dịp đó, cô đã làm quen được với nhiều bạn (cả nam và nữ) người Việt. Họ kể nhiều cho cô nghe về Việt Nam, khi ấy đang có chiến tranh.

Judit học được một điệu múa Việt Nam và cũng mò mẫm học tiếng Việt. Rồi cô học đan và cô còn nhớ, các cô gái VN luôn đan áo len. Họ còn để tóc dài và búi lên, và vì tóc cô cũng dài, cô cũng bắt chước họ búi tóc...

Một lần, trong ktx có chiếu phim và Judit cũng tham dự. Các học sinh ở các nơi cũng đến xem, trong đó có anh Thành. Phim đề tài chiến tranh, khi xem nhiều lần Judit bật khóc, có lẽ vì thế anh Thành để ý đến cô và đến chỗ tôi ngồi. Hai người bắt đầu trò chuyện và tình yêu đã đến từ cái nhìn đầu tiên. Lúc đó là cuối năm 1968...

Sáli Judit và anh Thành (Ảnh của nhân vật)

Mối tình của Judit bắt đầu từ những tiếp xúc ban đầu với các bạn VN. Cô nói đã học được từ các bạn VN nhiều thứ và biết nhiều hơn về cuộc chiến ở VN, về những đau khổ mà VN phải chịu trong chiến tranh. Vì thế, cô thấy tình yêu của cô với một chàng trai VN là rất bình thường, ko có gì khó hiểu.

Theo cô, cả hai người đều cảm thấy yêu nhau từ ban đầu, và sau đó, khi đã có dịp trò chuyện nhiều với nhau, về gia đình, cuộc sống của nhau, về những dự định chung...

Tuy nhiện, họ phải hoàn toàn giữ kín tình cảm của mình vì thời ấy, ngay các sinh viên VN học tập tại Hungary cũng bị cấm yêu đương, nói gì đến chuyện yêu một người Hung! Thời gian trôi đi, tình yêu của họ càng lớn dần, càng ngày 2 người càng cảm thấy muốn sống trọn đời với nhau.

Judit biết trong hoàn cảnh chiến tranh điều này là ko thể, nhưng lại nghe ai đấy nói rằng ở LX lúc đó, có một chàng trai VN yêu một cô gái Xô-viết và khi cô gái có thai, họ đã được phép thành hôn với nhau...

Khi đó, Judit mới bàn với anh Thành rằng: chờ đến khi cô tròn 18 tuổi, 2 người sẽ có một đứa con và Đại sứ quán (ĐSQ) VN sẽ phải cho phép kết hôn. Anh Thành cũng còn hai năm cho đến ngày tốt nghiệp. Nhưng vì sợ mối quan hệ giữa hai người bị bại lộ và anh ấy sẽ phải về nước, do đó cả hai quyết định sẽ có con sớm hơn, rồi cả anh Thành và cô đều sẽ tốt nghiệp.

Khi Judit có thai, 2 người đã đến Bộ Tư pháp Hungary và ĐSQ Việt Nam để xin được kết hôn.

Tại Bộ Tư pháp, có một phòng có thể cấp phép “miễn trừ” trong những vụ như thế (mà để được cấp phép như vậy, đúng ra cũng cần sự chấp thuận của nước kia). Bộ nói rằng sẽ cấp giấy cho phép anh Thành được cưới cô gái làm vợ. Rồi họ qua ĐSQ VN, ở đấy mọi người cũng gật gù, bảo sẽ xét và giúp, v.v...

Rất hạnh phúc, anh Thành về ký túc xá còn Judit về với gia đình. Bộ còn nói rằng họ sẽ nhận được giấy phép qua đường bưu điện sau 2-3 ngày. Cha mẹ của Judit cũng mừng rỡ vì thời đó, việc có cô con gái có thai khi chưa làm lễ thành hôn là một nỗi hổ thẹn lớn, nhưng rốt cục ông bà cũng hiểu rằng, cô yêu anh Thành.

Ngày 27-1-1972, lúc 4 giờ chiều, Judit chờ anh Thành mãi mà không thấy (bao giờ anh cũng xuống chiếc xe buýt số 84 – anh đi đến chỗ hẹn bằng xe này – vào đúng lúc 16 giờ). Hết chuyến này đến chuyến buýt khác, cô vẫn ko thấy anh đâu cả! Bảy giờ tối, cô điện thoại về ktx nơi anh ở, nhưng người thường trực nói rằng một thanh niên VN đã bị đưa về nước rồi.

Tối hôm đó, cô đến ktx của anh (Quận XI, phố Hengermalom) - người Hung ko được vào ktx nhưng Judit đã đẩy ông thường trực và cứ thế chạy lên phòng anh Thành. (Chưa bao giờ cô vào đây, nhưng theo lời Thành kể, Judit biết anh ở tầng mấy, phòng số mấy). Khi vào phòng, cô gặp mấy người bạn của anh, họ biết chuyện và nói rằng, người của ĐSQ đến đưa Thành đi vào ban đêm và anh đã bị về nước rồi...

Khi đó, Judit đang có thai được 7 tháng...

Những năm sau đó, cô gái đã làm hết khả năng của mình để anh Thành có thể quay trở lại. Một trong những nỗ lực này là lần gặp Thủ tướng Phạm Văn Đồng.

Tháng 6-1973, Thủ tướng Phạm Văn Đồng sang thăm Hungary. Judit được biết tin này qua các sinh viên VN. Ngày hôm đó, tiết trời rất nóng nực, nàng chuẩn bị đồ ăn, uống ở nhà và bế con trai nhỏ ra sân bay Ferihegy (Budapest). Trước đám đông là một hàng rào cảnh sát. Judit bế Attila đứng xếp hàng đằng sau toán cảnh sát và đợi dịp để có thể lách qua hàng rào cảnh sát chạy đến chỗ thủ tướng khi ông vừa xuống máy bay.

Ko sớm cũng không muộn, khi Thủ tướng Phạm Văn Đồng xuất hiện ở cửa máy bay, tất cả mọi người chỉ đứng nhìn ông và nàng chờ đợi khoảnh khắc đó. Vẫn ôm Attila trên tay, nàng lách qua hàng rào và chạy đến chỗ Thủ tướng.

Thời khắc đầy hy vọng

Các vị nguyên thủ quốc gia Hungary cũng đều ở đấy, rồi ĐSQ VN, v.v..., nhưng Judit là người đầu tiên chạm vào người Thủ tướng Phạm Văn Đồng, nàng liến thoắng bằng tiếng Việt và kể cho ông nghe về câu chuyện của nàng. Mọi người xung quanh, kể cả các cảnh sát đều sững sờ và ko ai nói được câu gì! Chuyện xảy ra là như thế...

Nhưng về sau, còn có các vị khách cấp cao đến từ VN, Judit nhớ ko chính xác lắm, nhưng hình như là Chánh án TAND Tối cao VN sang Hungary. Khi ấy nàng cũng lọt vào khách sạn, một mình, vào buổi tối, khi mọi người đang chuẩn bị ăn tối.

Lúc đó, một chàng trai VN đã giúp nàng, anh ta cho nàng biết phải vào chỗ nào trong khách sạn và để ngỏ cửa ra vào phía sau, v.v... Thế là nàng đã vào, đúng lúc các quan chức thuộc tòa án Hungary và VN đang dùng bữa tối, và lại kể lể mọi chuyện bằng tiếng Việt.

Về tư cách cá nhân, có thể các vị quan chức này đều muốn giúp nàng, để nàng, anh Thành và cháu Attila được đoàn tụ, nhưng rồi ở ĐSQ VN và trên Bộ Tư pháp Hungary người ta cũng nói mỗi nơi một khác, trong gia đình thì cha mẹ của Judit ko còn tin vào điều gì nữa...

Thời gian 1972-1974, cả 2 người đã “chiến đấu” rất nhiều vì nhau. Judit phải chịu đựng nhiều vì cha mẹ tôi cảm thấy hổ thẹn khi con gái mình có con với một người Việt - đối với các cụ, đây là một nỗi đau thật sự. Còn với nàng, cũng ko hẳn chỉ vì thế, mà điều đau khổ nhất là chỉ còn lại một mình.

Trên Bộ, người ta nói rằng: nàng hãy lấy chồng đi vì sẽ ko bao giờ còn gặp lại được anh Thành! Judit ko hề biết ĐSQ VN cũng đã tổ chức cho nàng và anh Thành đoàn tụ, nhưng khi đó đã muộn vì tháng 9-1974 tôi lấy chồng và chỉ sau đó tôi mới hay rằng Thành lẽ ra cũng đã có thể được nhận hộ chiếu để sang lại Hungary.

Sau khi anh Thành phải về nước năm 1972 và đến năm 1993, 2 người mới gặp lại nhau lần đầu ở VN - lúc đó, nàng mới kể cho Attila biết bố của cháu là ai. Khi gặp lại anh Thành, Judit cho biết: "những cảm xúc trong chúng tôi lại trỗi dậy, chúng tôi đã bàn tính hay cả hai đều ly dị để đến lại được với nhau, nhưng khi trở về Budapest, nhìn các con sau của tôi, tôi đã nghĩ khác..."

Nàng bộc lộ: "Chúng tôi tâm sự về quá khứ, về gia đình đôi bên, và luôn cảm thấy ngạc nhiên vì thế giới hiện tại mà chúng tôi đang sống, khi những mối quan hệ tình cảm Việt - Hung có thể tồn tại hoàn toàn hợp pháp. Thập niên 60-70 thế kỷ trước, điều này còn là một trọng tội, cuộc đời bao người đã tan tành vì thế...

Chúng tôi đã có gia đình, đã sống cuộc sống riêng, đã có những tập quán được hình thành, nên việc Thành trở lại Hungary - dù chỉ để thăm tôi - cũng không hay. Giờ đây, tất cả chỉ còn là một nỗi đau muôn đời, tấn thảm kịch trong đời tôi, nhưng cháu Attila là quan trọng hơn cả, làm sao để cháu tìm được hạnh phúc và công việc phù hợp. Tôi hy vọng và mong muốn rằng anh Thành cũng nghĩ như thế."

Giá mà có thể kể hết chuyện tình của chúng tôi, vì tuổi trẻ thì khó sống nếu ko yêu, vì thế mà ai cũng phải có 1 khúc nào đó, còn nếu đa tình như HTB thì có nhiều khúc và nhiều khoảnh khắc ko thể quên hơn. Ngay cả chuyện của mình, tôi đã kể rồi, nhưng cái kết là khúc cần có lại thiếu nên tốt nhất là ko nên trở lại ở đây. Vì vậy, tôi muốn kết thúc phần này với 1 câu chuyện khác, là chuyện yêu đương giữa sinh viên VN với nhau mà tác giả đã rất cân nhắc trước khi kể với tựa đề "Chuyện tình sinh viên".

"Khi mới sang năm ngoại ngữ, tôi là cô bé nhà quê, khờ khạo, nhan sắc lại không bắt mắt( riêng độ “không bắt mắt” thì vẫn ổn định đến bây giờ 😄). Nên tôi không có nhiều bạn trai đến kết bạn làm quen như những bạn gái khác. Nhưng không hiểu sao lên năm thứ nhất cũng có một anh năm trên “thích” tôi. Có lẽ “kinh nghiệm tình trường” của anh cũng không nhiều nên anh đã chọn “liệu pháp” không phù hợp với một đứa khờ như tôi, nghĩa là đi kèm với viết thư và đón đường anh còn vào tận phòng ở để tìm. Tôi “yếu”, “gió” lại mạnh nên tôi sợ và lẩn như chạch, không cho anh cơ hội gặp mặt. Cho đến một hôm, sau giờ học cuối, trời tối và lạnh, vừa ra khỏi lớp một đoạn, đột nhiên thấy anh xuất hiện từ sau cái cột, tôi không thể tránh mặt. Anh đứng im không nói gì và đột ngột tung một cú đá rất đẹp, đúng chuẩn con nhà võ về phía tôi ( tất nhiên là đá gió), rồi vẫn không nói gì, anh bỏ đi. Cô bạn đi cùng khóc rưng rức, còn tôi thì ngây ra vì ngạc nhiên. Nhưng tôi hiểu, tôi không còn phải sợ anh nữa. Và đúng vậy, từ đó trở đi tôi không bao giờ nhìn thấy anh trên con đường của mình (trên cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng).

Hơn 45 năm sau, một hôm tôi nhận được điện thoại “ alo, anh tên là..., em có còn nhớ anh không?” Dạ, em có nhớ”...thế rồi anh nói chuyện, hỏi thăm cuộc sống của tôi và nói lời xin lỗi tôi về hành động của mình lúc trước. Anh nói anh không hiểu sao lúc đó lại làm vậy. Bây giờ hết khờ rồi nên tôi cũng nói chuyện rôm rả và còn hẹn anh nếu có dịp vào sg thì báo để anh em đi uống cafe...Vài tháng sau tôi nhận được tin anh đã mất do bệnh. Lúc đó tôi mới hiểu: nói lời xin lỗi tôi là một trong những việc mà anh quyết định phải làm trước lúc đi xa mãi. Có lẽ bây giờ trên trời cao linh hồn anh đã hoàn toàn bình an và tự do 🙏❤️ 💐(bởi chỉ một vướng mắc xa xưa và nhỏ xíu vậy mà anh cũng không cho phép mình bỏ qua trước lúc từ giã cuộc đời).

( p/s hôm bữa nghe một bạn trai( bây giờ là lão “trai”) kể rằng: ngày trước có lần giận một bạn gái mà đã dại dột bỏ nắm tuyết vào cổ áo bạn. Tôi hỏi “ đã xin lỗi bạn chưa?”- “rồi”. Vậy mà khuôn mặt “lão nam” vẫn còn đầy vẻ ăn năn, hối hận. Nói thật, đàn ông của thế hệ mình sao đáng yêu quá vậy, rất chân thật và tự trọng ).

Sắp đến ngày 22/9 họp mặt hội Hung, chúc mọi người gặp nhau thật vui vẻ và ấm áp 🍷🍷🍷...❤️❤️❤️...

“Còn gặp nhau thì hãy cứ vui

Cuộc đời như nước chảy hoa trôi

Lợi danh như bóng mây chìm nổi

Chỉ có tình thương để lại đời...”( thơ Tôn Nữ Hỷ Khương)

Hồ Bích Đào (FB-Hội Hữu nghị Việt-Hung)

Chuyện tình thời chúng tôi là thế đấy. Có thể rất ngây ngô, chẳng đâu vào đâu, hoặc lâm ly bi đát như chuyện của Sáli Judit hay chân tình đẹp đẽ có hậu như mối tình của những chàng trai Debrecen, ... dù thế nào, hồi ấy vẫn khó có được 1 cái kết đẹp nhất mà ai cũng mong muốn, nhưng lại là điều khó vượt qua, cho dù rằng YÊU là điều có thể biến đổi con người trở thành siêu nhân với khả năng phi thường vượt cả núi cao sông biển để đến với nhau, bất chấp tất cả!

Có một nơi ở Budapest để lại rất nhiều kỷ niệm với tôi, đó là tòa nhà số 1 Szentháromság tér, trước đây là ký túc xá Vár. Thật khó hình dung nơi này mà lại không có các bạn thân thiết của tôi ngày xưa. Tôi thật may mắn khi có được những ông bạn "vàng" ở đây, nơi mà mọi người từ khắp nơi kéo đến để ngắm nhìn và thán phục. Ở đây, tôi đã có những ngày thật dễ chịu. Các bạn chắc còn nhớ những căn phòng của sinh viên ở Vár, tuy tồi tàn và nhếch nhác không được như các ký túc xá mới nhưng lại nằm trong một tòa nhà rất đẹp. Các bạn của tôi cũng vậy, tuy đơn giản và thiếu thốn nhưng tấm lòng thì tuyệt vời. Tôi không bao giờ quên Gyümölcslé, Halászlé… và cả những "đặc sản" quý hóa của thời sinh viên ở đây cùng các bạn của mình. Vár và những ngọn đồi ở Buda là những nơi tuyệt vời để dạo chơi và khám phá, chỉ cần cả bọn chúng tôi kéo nhau cùng đi là có đủ trò vui rồi. Cả lũ đều vui vẻ và hồn nhiên vô tư trong khung cảnh tuyệt vời của Budapest - "A szabadság fővárosa". Với chúng tôi, những năm 70-es là những năm chúng tôi cảm thấy thế giới thật đẹp đẽ và thân thiện.

KTX Vár, số 1 Szentháromság tér

(còn nữa)

Budapest: Ký ức của 1 thời/Szelektív képek

 Đây là những hình ảnh của Budapest, chúng ghi lại ký ức 1 thời của chúng tôi, rất đẹp, rất đáng nhớ, rất đỗi thân quen!

Szentháromság és Úri utca sarok este. Fotó: Bagyinszki Zoltán

Szentháromság-szoborcsoport - Budai várnegyed

Fotó: Bagyinszki Zoltán

Mátyás-emlékmű - Hilton szálló - Várnegyed

Fotó: Bagyinszki Zoltán

Belvárosi plébániatemplom az Erzsébet-híddal

Belvárosi plébániatemplom. Fotó: Bagyinszki Zoltán

Aquincum. Fotó: Bagyinszki Zoltán

Aquincum. Fotó: Bagyinszki Zoltán

Vajdahunyad Castle-részlet

Tàu điện số 2. Một huyền thoại của Bp.

Khả năng nhìn người

Khả năng tuyệt vời của một người chính là biết cách nhìn người, chia thành 4 cấp độ.

Cấp độ cơ bản: Dùng thời gian

​Cấp độ cơ bản nhất là dùng thời gian để nhìn người. Đó là "lửa thử vàng, gian nan thử sức" hay thời gian biết lòng người. Dành thời gian từ từ tiếp xúc, giống như chờ đợi nước tự đóng băng, cần phải đợi rất lâu mới có thể hiểu được một người

Hơn nữa, phương pháp này rất dễ sai sót. Rất nhiều trường hợp nhìn lầm người. Một số người trông có vẻ thật thà nhưng thực tế có thể không phải như vậy. Lại có những người cực kỳ giỏi ngụy trang, thời gian dài cũng không thấy được bộ mặt thật.

​Cấp độ 2: Quan sát tướng mạo và hành động

​Cấp độ thứ 2 là phán đoán thông qua quan sát tướng mạo và các chi tiết hành động của một người. Tục ngữ có câu "tâm sinh tướng", tâm thái lâu dài của một người sẽ biểu hiện trên khuôn mặt. Ví dụ, cảm xúc kéo dài sẽ làm thay đổi cơ mặt, người hay cáu giận dễ xuất hiện nếp nhăn.

​Đồng tử của con người rung nhẹ 30 lần mỗi giây, có thể để lộ cảm xúc thật trong lòng. Đồng thời, nhìn cách họ giao tiếp với người khác, xử lý sự việc cũng có thể phát hiện ra một số thông tin ẩn giấu.

​Tuy nhiên, phương pháp này cũng có hạn chế nhất định. Ngay cả chuyên gia nghiên cứu hành vi cũng có tỷ lệ phán đoán sai.

​Cấp độ 3: Dùng lợi ích để thử thách

​Trước lợi ích, lý trí và dục vọng của con người sẽ đấu tranh quyết liệt. Biểu hiện nhất thời này phản ánh chân thực nhất suy nghĩ thật. Tuy nhiên, mặc dù phương pháp này trực tiếp và hiệu quả, nhưng có thể làm tổn hại đến sự tin tưởng lẫn nhau.

​Cấp độ cao nhất: Chủ động tạo tình huống

​Cách lợi hại nhất là cố tình để lộ sơ hở. Đây là phương pháp chính xác và hiệu quả nhất, thông qua việc tạo ra những tình huống có áp lực, có thể khiến 99% mọi người lộ ra phản ứng thật.

​Ví dụ như giả vờ rơi vào tình thế khó khăn hoặc phạm sai lầm để xem đối phương có nhân cơ hội để giẫm đạp lên không, hay là sẵn lòng đưa tay giúp đỡ. Hoặc cố tình tạo ra tình huống phân chia không đủ nguồn lực, quan sát cách đối phương phân chia. Đưa ra sự lựa chọn tiến thoái lưỡng nan để kiểm tra ranh giới đạo đức của đối phương. 

Cách chủ động thiết lập tình huống này có thể nhìn rõ năng lực và nhân phẩm của một người nhanh nhất.

​Khi nhìn người, hãy ghi nhớ một vài nguyên tắc quan trọng:

Thứ nhất: Chỉ nhìn bề ngoài thì không chuẩn. Người mặc vest chưa chắc đã là quý ông, người trông yếu đuối cũng có thể rất thâm trầm.

Thứ hai: Nhân tính rất phức tạp. Trong lòng mỗi người đều có mặt thiện và ác, biểu hiện cụ thể còn tùy thuộc vào hoàn cảnh.

Thứ ba: Liệu có thể nhìn thấu một người hay không phụ thuộc vào góc độ bạn quan sát vấn đề và liệu tư duy của chính bạn có điểm mù hay không.

​Trong cuộc sống hàng ngày, có rất nhiều kỹ năng nhìn người có thể sử dụng:

- Tạo ra tình trạng khan hiếm nguồn lực hoặc tình huống cơ hội có hạn để xem cách đối phương phân chia nguồn lực.

- Từ từ tiết lộ bí mật cho đối phương, quan sát xem họ có giữ kín được không.

- Tìm hiểu kinh nghiệm quá khứ và vòng tròn xã hội của đối phương thông qua những lựa chọn quan trọng của họ trong 5 năm gần đây, cũng như loại hình và số lượng bạn bè để đánh giá tính cách thực sự.

- Quan sát thái độ của họ đối với nhân viên phục vụ, điều này cho thấy rõ nhất sự giáo dục thực sự của một người.

TnBS

Khẩu nghiệp

 Miệng của bạn chính là vận mệnh của bạn 

Người bình thường dễ phạm nhất chính là “khẩu nghiệp”. Một người có vận mệnh tốt hay không, nhìn vào việc họ có giữ được “khẩu đức” hay không là có thể thấy rõ.

Vì vậy, khẩu nghiệp rất quan trọng. Cả đời một người có thể không làm chuyện thất đức mỗi ngày, nhưng lời nói thất đức, lời khó nghe, lời không đứng đắn thì rất có thể lại nói ra mỗi ngày.

Lâu dần tích tụ, phúc báo đều theo cái miệng mà trôi đi hết. Cho nên, người nói chuyện không có khẩu đức, cả đời thường cũng lận đận, khổ sở.

1. Miệng xấu đến đâu, mệnh khổ đến đó

Khẩu đức đối với bất kỳ ai cũng như vậy. Rất nhiều phúc báo đều bị chính lời nói làm hao tổn. Có người nói: “Tôi đâu có làm việc xấu gì đâu?” Nhưng phải biết rằng, khẩu nghiệp không tốt thì hao tổn phúc báo rất nghiêm trọng.

Người xưa nói: “Lời nói sinh ra từ tâm.” Nếu miệng cứ nói những điều không tốt, nói chuyện thị phi về người khác, hoặc nói lời nguyền rủa, thì phúc báo mất đi rất nhanh. Không chỉ nói thị phi, mà ngay cả nói xấu người lớn trong nhà, cũng là làm hao tổn phúc báo.

Có những người phụ nữ thích than phiền về chồng, nói chồng cái này không tốt, cái kia không tốt. Khi cãi nhau thì thậm chí chửi luôn cả cha mẹ, tổ tiên bên kia, lời gì khó nghe cũng nói ra.

Như vậy là tạo khẩu nghiệp rất nặng. Gia đình vì thế chỉ càng ngày càng nghèo đi, vì phúc báo đã bị chính lời chửi mà tiêu tán hết. Cho nên, cửa ải “khẩu nghiệp” này nhất định phải chú ý.

2. Miệng phải giữ đức, đừng cay nghiệt chua ngoa

Miệng phải giữ đức, đừng nói lời cay nghiệt, như vậy mới giữ được phúc báo. Vì sao lời nói có thể làm hao tổn phúc báo?

Phải hiểu rằng, phúc báo là do nhân duyên mà thành, là kết quả của nhiều yếu tố hòa hợp, cũng là một dạng biểu hiện của trường năng lượng.

Ví dụ, bạn đến chùa làm công quả, việc quét sân hay lau bàn có mang lại phúc báo không?

Không phải. Chính là tâm niệm mới mang lại phúc báo. Khi ta khởi tâm muốn lợi ích cho người khác, đi quét dọn, sắp xếp vệ sinh, là đang kết thiện duyên với mọi người.

3. Oán trách, than thân trách phận khiến phúc mất rất nhanh

Việc làm mất phúc báo cũng là do tâm mà ra. Khi trong lòng thiên về ích kỷ, thích oán trách, ganh tị, keo kiệt, tham lam, lãng phí… thì phúc báo sẽ dần bị tiêu hao. Phúc báo bị mất cũng là do tâm, rồi phối hợp với hành động mà thành.

Người hay oán trời trách người, không biết trân trọng những gì mình đang có, cứ than vãn không ngừng, lại còn dùng miệng nói ra mãi, thì lúc đó phúc báo mất đi rất nhanh.

4. Miệng nói lời tốt, tâm giữ điều thiện

Trong kinh Phật có nói: lời nói của Phật mềm mại, khiến người nghe vui lòng. Chúng sinh trong mười cõi nghe lời Phật đều hoan hỷ, đều được cảm hóa bởi lời nói ấy. Đó cũng là do Phật tu luyện qua nhiều đời, luôn nói lời yêu thương.

Miệng phải nói lời tốt, tâm phải giữ điều thiện, như vậy vũ trụ sẽ phát ra trường năng lượng tốt, và ta cũng nhận lại kết quả tốt.

Thế nào là tâm tốt? Trước hết là biết đủ và biết ơn.

Biết đủ là một biểu hiện của sự trưởng thành. Một người càng tu dưỡng, càng phải biết đủ. Đối với hoàn cảnh bên ngoài, luôn giữ tâm biết đủ và biết ơn, như vậy mới gọi là có tiến bộ.

5. Giữ lại chút khẩu đức cho mình

Hiểu người không cần nói hết, nên chừa lại ba phần cho người, cũng là giữ lại chút khẩu đức cho mình.

Trách người không cần quá mức, nên chừa lại ba phần cho người, cũng là giữ lại chút bao dung cho mình.

Có tài không cần khoe hết, nên chừa lại ba phần cho người, cũng là giữ lại chiều sâu cho mình.

Sắc bén không cần lộ hết, nên chừa lại ba phần cho người, cũng là giữ lại sự kín đáo cho mình.

Có công không cần nhận hết, nên chừa lại ba phần cho người, cũng là giữ lại sự khiêm nhường cho mình.

FB-Người bản lĩnh

Ko phải người lớn là trưởng thành

 8 bí mật trần trụi về tiền bạc và quan hệ: Không nhìn thấu, cả đời làm quân cờ cho kẻ khác

1. Khi bạn nghèo, lời nói thật của bạn cũng thành lời nói dối; khi bạn giàu, lời nói đùa của bạn cũng được coi là chân lý. Đừng trách người đời thực dụng, hãy trách bản thân chưa đủ giá trị.

2. Cách nhanh nhất để thử thách một mối quan hệ là mượn tiền; cách nhanh nhất để hủy hoại một mối quan hệ là cho mượn tiền.

3. Trong thế giới của người trưởng thành, không có sự đồng cảm tự nhiên. Họ chỉ tôn trọng hai thứ: Năng lực áp đảo của bạn và lợi ích bạn mang lại cho họ.

4. Đừng bao giờ khoe khoang sự giàu có hay hạnh phúc trước mặt những người đang chật vật. Sự đố kỵ của con người là một thứ vũ khí vô hình nhưng có thể g/i.ế.t c/h.ế.t bạn bất cứ lúc nào.

5. Đối xử quá tốt với người khác mà không có nguyên tắc, họ sẽ không biết ơn bạn, họ chỉ nghĩ rằng bạn là kẻ dễ bắt nạt và việc bạn hy sinh là điều hiển nhiên.

6. Khi ai đó đột ngột đối xử tốt với bạn sau một thời gian dài lạnh nhạt, đừng vội mừng. Hãy kiểm tra xem họ đang cần nhờ vả bạn điều gì, hoặc bạn vừa có thứ gì đó để họ lợi dụng.

7. Kẻ đ/â.m sau lư:ng bạn đau nhất chưa bao giờ là kẻ thù, mà là người từng biết rõ mọi bí mật và điểm yếu của bạn. Giữ cái miệng lại là cách phòng vệ rẻ nhất.

8. Tiền không mua được hạnh phúc, nhưng tiền mua được sự tôn nghiêm và quyền lựa chọn. Khi bạn có tiền, bạn có quyền nói "Không" với những thứ mình ghét.

Tony BS st

Második világ: Jó viccek

10 truyện tiếu lâm hay nhất thời Xô-viết (Liên Xô) và Đông Âu

Giải nhất: Ba công nhân vừa bước vào nhà tù, hỏi nhau vì sao bị tù. Người thứ nhất: “Ngày nào tôi cũng đi muộn 10 phút, họ bảo tôi phạm tội phá hoại”. Người thứ hai: “Ngày nào tôi cũng tới sớm 10 phút, họ bảo tôi là gián điệp”. Người thứ ba: “Ngày nào tôi cũng đến đúng giờ, họ bảo tôi có đồng hồ ngoại”.

Sau đây là 9 giải còn lại:

2. Trong một túp lều ở thảo nguyên có một ông lão đang hấp hối.

Có tiếng gõ cửa dồn dập.

– Ai đấy? – ông lão hỏi.

– Thần chết, – có tiếng đáp.

– Lậy chúa tôi! – ông già nói – Cứ tưởng là KGB.

3. Báo Sự Thật nói rằng tất cả thư từ gửi tới tòa soạn đều được tiếp nhận một cách trọng thị. Người gửi cần ghi rõ họ tên, địa chỉ của mình và của những người thân nhất trong gia đình.

4. Tại sao bao giờ KGB cũng đi thành nhóm 3 người? Trả lời: một người biết đọc, một người biết viết, người thứ ba có nhiệm vụ theo dõi hai tay có học đó.

5. Leonid Brejnev thăm chính thức Pháp. Người ta đưa ông thăm quan Paris. Ông được đưa đến Điện Élysée, nhưng cũng như mọi khi, mặt ông vẫn lạnh như tiền. Rồi người ta đưa ông đến viện bảo tàng Louvre, nhưng vẫn không ai thấy phản ứng gì. Rồi người ta đưa ông tới Khải hoàn môn, nhưng vẫn không thấy một tí biểu hiện nào trên nét mặt hết. Cuối cùng, đoàn xe đến tháp Eiffel. Brejnev vô cùng kinh ngạc. Ông ta quay sang những người dẫn đường Pháp và hỏi: “Này, ở Paris có đến 9 triệu người… Các vị chỉ cần một tháp canh thôi ư?”

6. Stalin quyết định vi hành quanh thành phố xem công nhân sống như thế nào, một lần ông ta bí mật ra khỏi Điện Cẩm Linh. Sau đó ông rẽ vào rạp chiếu bóng. Phim vừa hết thì quốc ca vang lên và trên màn ảnh xuất hiện hình Stalin. Tất cả đều đứng dậy và hát quốc ca, riêng Stalin vẫn tiếp tục ngồi, tỏ vẻ rất hài lòng. Rồi ông ta thấy một người ngồi phía sau ghé vào tai thì thầm: “Này đồng chí, tất cả chúng tôi đều cảm thấy y chang như anh, nhưng hãy tin tôi đi, đứng dậy sẽ an toàn hơn cho anh nhiều.”

7. Một công dân Liên Xô tiết kiệm đủ tiền mua ô tô. Sau khi trả tiền, người ta nói với anh là ba năm nữa sẽ được nhận xe.

– Ba năm nữa! – Anh ta nói – Tháng mấy?

– Tháng tám.

– Tháng tám à? Ngày mấy?

– Ngày 2 tháng tám.

– Buổi sáng hay buổi chiều?

– Buổi chiều. Mà chuyện gì vậy?

– Buổi sáng sẽ có một thợ sửa ống nước đến nhà tôi.

8. Tại sao các cựu sĩ quan Stasi lại là những người lái taxi thông thạo nhất ở Berlin? Vì anh chỉ cần nói tên là họ đã biết anh sống ở đâu rồi.

9. Moskva những năm 1970. Mùa đông giá rét. Có tin đồn là ngày hôm sau cửa hàng bán thịt số 1 sẽ có thịt.

Ngay hôm đó trước cửa hàng đã có hàng chục ngàn người với áo khoác ấm, giày cao cổ, rượu và bàn cờ đứng thành hành dài.

Lúc 3 giờ chiều một người bán thịt đi ra và nói: “Thưa các đồng chí, Ban chấp hành trung ương vừa gọi xuống, thông báo rằng không đủ thịt bán cho tất cả mọi người vì vậy mà dân Do Thái nên về nhà”.

Dân Do Thái nhẫn nhục bước ra khỏi hàng. Những người khác tiếp tục đợi.

Lúc 7 giờ tối người bán thịt lại bước ra và nói: “Thưa các đồng chí, Ban chấp hành trung ương vừa gọi xuống, thông báo rằng hóa ra là không có thịt vì vậy mọi người nên về nhà”.

Đám đông tản ra, vừa đi họ vừa lầm bầm: “Bọn Do Thái khốn nạn lúc nào cũng gặp may!”.

10. Sĩ quan KGB vào công viên và trông thấy một ông già đang cầm cuốn sách.

Người sĩ quan hỏi: “Ông già đang đọc gì đấy”.

Ông già đáp: “Tôi đang tự học tiếng Ivrit (tiếng Do Thái)”.

“Ông học tiếng Ivrit làm gì? Thị thực đi Israel phải chờ mấy năm lận. Ông sẽ chết trước khi làm xong giấy tờ”.

“Tôi học tiếng Ivrit để khi lên Thiên đàng tôi có thể nói chuyện với Abraham và Moise. Trên Thiên đàng chỉ nói bằng tiếng Ivrit thôi”.

“Thế nếu ông xuống địa ngục thì sao?” – Người sĩ quan hỏi.

“Tiếng Nga thì tôi biết rồi” – ông già trả lời. See less

Đời người: Là tự chỉnh đốn để sống cân bằng

 BẢN NĂNG VÀ SỰ TRƯỞNG THÀNH

Nửa thân trên của phụ nữ là cám dỗ, nửa thân dưới lại là cạm bẫy. Nửa thân trên của đàn ông là sự tu dưỡng, nửa thân dưới lại là bản năng.

Nói cho bạn nghe, mười người đàn ông thì có đến chín kẻ háo sắc, điều này chẳng liên quan gì đến nhân phẩm. 

Mười người phụ nữ thì có đến chín người thực dụng, chỉ là ở những mức độ khác nhau mà thôi. 

Có "thất tình lục dục" thì mới được gọi là con người; không có, đó chỉ là vật vô tri vô giác. Nhưng kẻ nào có thể làm chủ được thất tình lục dục của mình, kẻ đó mới đích thị là nhân vật kiệt xuất.

Đàn ông có hai khao khát vô cùng mâu thuẫn: muốn kéo gái nhà lành vào chốn bùn nhơ, lại muốn khuyên gái bán hoa hoàn lương giải nghệ. Phụ nữ cũng có hai khao khát tương tự: thích bàn chuyện tiền bạc với người nghèo, lại thích bàn chuyện yêu đương với người giàu.

Phụ nữ cả đời chỉ thích hai kiểu đàn ông: kiểu thứ nhất là khi còn trẻ có nhiều tiền, kiểu thứ hai là khi đã già nhưng vẫn nhiều tiền. Còn đàn ông cả đời cũng chỉ thích hai kiểu phụ nữ: kiểu thứ nhất là thiếu nữ mang vẻ đẹp đằm thắm của thiếu phụ, kiểu thứ hai là thiếu phụ mang vẻ đẹp trong trẻo của thiếu nữ.

Nghe thì có vẻ phiến diện, nhưng háo sắc và thực dụng vốn là bản năng sinh tồn của con người.

Nếu bạn để lộ tài sản, kẻ tham lam sẽ rình rập. Nếu bạn để lộ nhan sắc, kẻ háo sắc sẽ dòm ngó. Nếu bạn để lộ sự chân thành, kẻ ích kỷ sẽ giẫm đạp lên nó.

Cái gọi là "yêu từ cái nhìn đầu tiên" chẳng qua là sự trỗi dậy nhất thời của thú tính. Cái gọi là "tình sâu nghĩa nặng" thực chất là sự cân nhắc kỹ lưỡng về lợi hại giữa đôi bên. 

Tình yêu vốn bắt đầu từ nhan sắc, chìm đắm bởi tài năng, chung thủy nhờ nhân phẩm, nhưng cuối cùng lại dễ chia ly vì vật chất và gục ngã trước hiện thực phũ phàng.

Vì vậy, đời người nhất định phải vứt bỏ ba thứ: Một là, Đôi giày không vừa chân.

Hai là, Người không có hình bóng bạn trong tim. Ba là, Những người bạn chỉ xã giao trên bàn nhậu.

Đồng thời, bạn phải sở hữu bằng được bốn điều cốt lõi:

- Sự tự tin hiển hiện trên khuôn mặt.

- Lòng lương thiện ẩn giấu trong tim.

- Khí phách chảy trong huyết quản.

- Sự kiên cường khắc sâu trong xương tủy.

Cùng với sự trưởng thành theo năm tháng, bạn sẽ nhận ra thế giới này ngày càng phức tạp, xã hội ngày càng thực dụng. Bạn sẽ nếm đủ mọi thăng trầm, nhìn thấu muôn hình vạn trạng của nhân sinh. 

Thế nhưng, nếu đi qua hết thảy những giông bão ấy mà sâu thẳm trong tim bạn vẫn giữ được một niềm tin, trong ánh mắt vẫn đọng lại sự trong trẻo, thì đó mới được xem là sự trưởng thành thực sự.

Giống như câu nói nổi tiếng: "Nếu bạn luôn toan tính, một sợi lông nhỏ rơi xuống cũng đủ làm bạn tổn thương. Nhưng nếu bạn biết buông bỏ và khoáng đạt, thì dù ngoài kia giông bão gầm rú, bạn vẫn an nhiên tự tại".

Đời người chính là sự cân bằng giữa việc nỗ lực hết mình và tùy duyên đón nhận. Hãy cứ chân thành sống hết mình và để mọi thứ thuận theo tự nhiên. 

Thế sự như bàn cờ, nhân tâm sâu tựa biển. Khi đã thấu suốt những góc khuất trần trụi về bản năng và danh lợi, bạn mới có thể sống thức thời để tự vệ, và giữ tâm khoáng đạt để an nhiên.

 (Bài được viết lại và thêm "mắm muối"

theo ý rao giảng của một triết gia về "Thất tình luc dục" của kiếp nhân sinh)

FB-Lê Thọ Bình

Một giai đoạn cm

PÁC BÓ: SỰ LỰA CHỌN ĐỊA THẾ

Pác Bó, nơi lãnh tụ Việt Minh đặt chân từ ngày 28/1/1941, là căn cứ khởi đầu của phong trào. Từ đó Việt Minh đi qua các chặng xây dựng lực lượng, xuống đồng bằng năm 1945, rút lên Việt Bắc năm 1946, và cũng từ vùng chiến khu này chiến dịch Cải cách ruộng đất được chỉ đạo.

Pác Bó nằm sát đường biên giới với Trung Quốc nên có một hậu phương an toàn. Khi bị quân Pháp vây quét mạnh, lực lượng cách mạng có thể tạm rút sang phía bên kia biên giới để bảo toàn lực lượng và nhận hỗ trợ từ các tổ chức cách mạng bạn.

Địa hình ở đây dễ thủ khó công. Đó là vùng rừng núi hiểm trở, có hệ thống hang động, khe sâu và chỉ vài con đường mòn nhỏ độc đạo. Lực lượng đồn trú chỉ cần một số nhỏ binh lính chốt giữ các tử huyệt là có thể bẻ gãy các đợt tấn công lớn của quân chủ lực trang bị vũ khí nặng.

Việc chọn Pác Bó là sự chủ động chọn lựa từ kinh nghiệm lịch sử. Lãnh tụ Việt Minh về nước ngày 28/1/1941 và chọn Pác Bó dựa trên sự khảo sát kỹ lưỡng về phong trào quần chúng và địa hình nối liền sang Trung Quốc. Hội nghị Trung ương 8 họp tại lán Khuổi Nậm từ ngày 10 đến ngày 19/5/1941 và quyết định thành lập Mặt trận Việt Minh.

Căn cứ vận hành dựa vào lòng dân. Pác Bó phát triển nhờ sự đùm bọc, nuôi giấu tự nguyện của nhân dân các dân tộc Tày, Nùng, và mở rộng thành những làng chiến đấu, nơi người dân là tai mắt và nguồn tiếp tế cho cách mạng. Chỉ trong 3 tháng từ tháng 2 đến tháng 4/1941, phong trào Việt Minh đã thu hút khoảng 2.000 người thuộc các dân tộc Tày, Nùng, Kinh, Dao, Mông ở ba châu thí điểm.

________________________________________

NGUỒN TÀI CHÍNH VÀ VIỆN TRỢ CỦA VIỆT MINH TRƯỚC TỔNG KHỞI NGHĨA

Ngân sách của Việt Minh thời Pác Bó không hề dồi dào mà luôn ở trạng thái thiếu thốn, được duy trì theo phương thức vốn nhỏ, phân tán, kết hợp đóng góp nhỏ lẻ của dân nghèo địa phương, sự tài trợ của tầng lớp có tài sản, tự cung tự cấp và sự tranh thủ khéo léo các nguồn viện trợ từ Trung Quốc và Mỹ trong bối cảnh Đệ nhị Thế chiến.

Nguồn đầu tiên là quyên góp từ quần chúng. Ngân sách ban đầu không đến từ ngân hàng hay tổ chức tài chính lớn nào mà do mạng lưới Hội Cứu quốc của nông dân, thanh niên, phụ nữ đi vận động. Thành viên đóng góp tiền mặt là đồng Đông Dương, gạo, muối, vải vóc hoặc gia súc, và ở các vùng Việt Minh kiểm soát ngầm tại Cao Bằng có hệ thống thuế tự nguyện hoặc phí hội viên định kỳ. Một phần ngân sách quan trọng đến từ các gia đình thổ ty, địa chủ nhỏ, thương nhân tiến bộ ở vùng biên giới và các gia đình Việt kiều có điều kiện tại Quảng Tây.

Nguồn thứ hai là tự cung tự cấp tại chỗ. Cán bộ và du kích tự trồng ngô, lúa, rau, chăn nuôi, tự may mặc và làm vũ khí thô sơ để giảm tối đa chi phí tiền mặt. Việc trao đổi chủ yếu là hàng đổi hàng với người dân bản địa, lương thực đổi lấy sự bảo vệ hoặc sự giúp đỡ về y tế, giáo dục.

Nguồn thứ ba là viện trợ từ bên ngoài. Việt kiều tại vùng biên giới Quảng Tây (Tĩnh Tây, Long Châu) và các mạng lưới Hoa kiều thân hữu đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển ngân khoản, thuốc men, vải vóc và thiết bị in ấn về căn cứ.

Về phía Trung Quốc, lãnh tụ Việt Minh bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giữ ngày 29/8/1942 ở Quảng Tây và được thả tháng 9/1943. Sau đó ông chấp nhận tham gia Việt Nam Cách mạng Đồng minh hội, tổ chức do Trung Hoa Quốc Dân Đảng bảo trợ, và nhờ danh nghĩa này Việt Minh nhận được một số khoản trợ cấp tài chính, quân trang và vũ khí để hoạt động tại vùng biên giới. Trước khi ông về nước năm 1944, tướng Trương Phát Khuê còn cấp bản đồ quân sự, tài liệu tuyên truyền, thuốc chữa bệnh và một khoản tiền làm chi phí đi đường và kinh phí huấn luyện, được báo Công an nhân dân ghi là 76.000 đồng quan kim. Ngày 20/9/1944, ông về đến Pác Bó.

Từ cuối năm 1944, nhờ việc hỗ trợ giải cứu phi công Mỹ bị bắn rơi và cung cấp tình báo về quân Nhật, Việt Minh bắt đầu nhận được sự tiếp tế trực tiếp từ Cơ quan Dịch vụ Chiến lược Mỹ (OSS), tiền thân của CIA. Ngày 16/7/1945, toán Deer Team do thiếu tá Allison Thomas chỉ huy nhảy dù xuống Tân Trào và huấn luyện Việt Minh sử dụng bazooka, súng carbine và lựu đạn. Số vũ khí này được máy bay Đồng minh thả dù xuống Tân Trào. Lượng tiền mặt không lớn, nhưng nguồn tiếp tế vật tư này có giá trị kinh tế và quân sự rất lớn, giúp giảm áp lực tài chính cho căn cứ.

________________________________________

HÀNH TRÌNH TỪ PÁC BÓ XUỐNG ĐỒNG BẰNG RỒI TRỞ LẠI VIỆT BẮC

Mặt trận Việt Minh không đùng một cái tràn từ rừng núi xuống mà chuyển hướng hoạt động từ Pác Bó về đồng bằng qua hai bước chiến lược chính.

Bước thứ nhất, từ năm 1943 đến năm 1944, là mở rộng hành lang chính trị. Từ Pác Bó sát biên giới Trung Quốc, Việt Minh tổ chức 19 đội xung phong Nam tiến do Võ Nguyên Giáp chỉ huy để nối các căn cứ miền núi với vùng trung du và đồng bằng. Cuối tháng 11/1943, con đường này nối Cao Bằng với khu căn cứ Bắc Sơn, Võ Nhai và thiết lập được đường dây liên lạc với Trung ương ở miền xuôi. Họ không đi bằng quân đội lớn mà đưa cán bộ bí mật vào các làng xã ở Thái Nguyên, Bắc Giang, Phú Thọ, Vĩnh Yên để lập các Hội Cứu quốc bí mật, chuẩn bị sẵn lực lượng quần chúng tại chỗ trước khi quân chủ lực xuất hiện. Ngày 22/12/1944, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân ra đời.

Bước thứ hai, từ tháng 3 đến tháng 8/1945, là chính thức tiến quân. Cơ hội đến từ việc Nhật đảo chính Pháp ngày 9/3/1945, khi chính quyền thực dân Pháp sụp đổ hoàn toàn và tạo ra khoảng trống quyền lực lớn, Việt Minh lập tức phát động cao trào Kháng Nhật cứu nước. Hội nghị quân sự cách mạng Bắc Kỳ họp từ ngày 15 đến ngày 20/4/1945 tại Hiệp Hòa quyết định thống nhất các lực lượng vũ trang. Ngày 4/5/1945, lãnh tụ Việt Minh rời Pác Bó, chuyển trung tâm chỉ đạo về Tân Trào, Tuyên Quang, gần đồng bằng và Hà Nội hơn rất nhiều. Ngày 15/5/1945, Việt Nam Giải phóng quân ra đời tại Định Hóa, Thái Nguyên, và ngày 4/6/1945 Khu Giải phóng Việt Bắc chính thức thành lập.

Tổng khởi nghĩa diễn ra từ ngày 14 đến ngày 28/8/1945. Khi Nhật Bản tuyên bố đầu hàng Đồng minh, Quốc dân Đại hội họp ở Tân Trào ngày 16/8, và chiều cùng ngày một đơn vị Giải phóng quân do Võ Nguyên Giáp chỉ huy xuất phát từ Tân Trào tiến đánh thị xã Thái Nguyên, vào thị xã ngày 20/8/1945 rồi tiếp tục tiến về Hà Nội. Tuy nhiên, phần lớn các cuộc nổi dậy giành quyền lực ở đồng bằng và các thành phố lớn như Hà Nội ngày 19/8, Huế ngày 23/8, Sài Gòn ngày 25/8 thực chất do lực lượng tự vệ và quần chúng tại chỗ thực hiện, dưới sự lãnh đạo của các chi bộ Việt Minh ngầm đã cắm chốt từ trước, chứ không hoàn toàn chờ quân từ chiến khu kéo về. Bắc Giang, Hải Dương, Hà Tĩnh và Quảng Nam đã giành được chính quyền tỉnh lỵ từ ngày 18/8, trước khi Giải phóng quân vào thị xã Thái Nguyên.

Khi thực dân Pháp quay lại xâm lược năm 1946, Việt Minh áp dụng chiến lược tiêu thổ kháng chiến, tức phá hủy hạ tầng để không cho địch sử dụng, và tiến hành cuộc rút quân quy mô lớn từ đồng bằng về vùng núi rừng phía Bắc. Tối ngày 19/12/1946, Toàn quốc kháng chiến bùng nổ tại Hà Nội. Các đơn vị Vệ quốc đoàn và Trung đoàn Thủ đô giam chân quân Pháp trong lòng Hà Nội suốt 60 ngày đêm để các cơ quan trung ương, kho tàng, xưởng máy và tài liệu kịp sơ tán an toàn.

Trung ương Đảng, Chính phủ và lãnh tụ Việt Minh không quay lại Pác Bó vì quá sát biên giới, dễ bị đánh kẹp. Họ chọn vùng Việt Bắc gồm 6 tỉnh là Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Hà Giang, thường gọi là Thủ đô kháng chiến, làm căn cứ địa chính. Các huyện Chợ Đồn, Chiêm Hóa, Sơn Dương, Định Hóa, Đại Từ được chọn làm an toàn khu.

Lần trở lại núi rừng từ năm 1946 đến năm 1954 khác hoàn toàn giai đoạn Pác Bó từ năm 1941 đến năm 1945. Việt Minh không còn là những nhóm du kích vài chục người với súng thô sơ mà đã có chính quyền, các trung đoàn chủ lực, hệ thống quân y, xưởng công binh chế tạo vũ khí như súng bazooka và đạn dược, cùng sự ủng hộ của đông đảo quần chúng. Căn cứ Việt Bắc được tổ chức bài bản với các an toàn khu, hệ thống thông tin liên lạc, xưởng in tiền, báo chí và cơ quan đại diện của các nước sau năm 1950.

Nhờ chủ động rút lên núi rừng dựng căn cứ phòng thủ, Việt Minh bẻ gãy đợt tấn công quy mô lớn của Pháp vào Việt Bắc mùa thu đông năm 1947. Pháp huy động 12.000 quân và mở màn ngày 7/10/1947 bằng cuộc nhảy dù xuống Bắc Kạn, nhưng đến ngày 19/12/1947 đại bộ phận quân Pháp phải rút khỏi Việt Bắc. Việt Minh bảo toàn được lực lượng và phát triển thành các đại đoàn chủ lực. Tháng 1/1950, Trung Quốc công nhận nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, mở đường cho những hỗ trợ tài chính và quân sự mà Việt Minh cần trong cuộc chiến chống Pháp, và từ nền tảng đó Việt Minh tiến tới chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954.

________________________________________

CẢI CÁCH RUỘNG ĐẤT MỞ MÀN TỪ CHIẾN KHU VIỆT BẮC

Trong chiến dịch Cải cách ruộng đất diễn ra từ năm 1953 đến năm 1956, đầu não điều hành, tức các cơ quan trung ương chỉ đạo và chỉ huy chiến dịch, được đặt tại vùng An toàn khu Thái Nguyên và Tuyên Quang thuộc Chiến khu Việt Bắc, sau đó từng bước chuyển về Hà Nội. Bộ Chính trị và Ban Chấp hành Trung ương Đảng, nơi ra các quyết định đường lối về Cải cách ruộng đất, đóng tại Định Hóa thuộc Thái Nguyên và Sơn Dương thuộc Tuyên Quang. Ủy ban Cải cách ruộng đất Trung ương, cơ quan trực tiếp triển khai và điều hành chiến dịch, do Tổng Bí thư Trường Chinh phụ trách.

Hội nghị Trung ương lần thứ 4 họp từ ngày 25 đến ngày 30/1/1953 quyết định phát động quần chúng nông dân triệt để giảm tô, giảm tức để tiến tới cải cách ruộng đất, và đợt phát động quần chúng giảm tô bắt đầu từ tháng 4/1953.

Vụ án bà Nguyễn Thị Năm, còn gọi là Cát Hanh Long, diễn ra từ tháng 5 đến tháng 7/1953, giai đoạn mở đầu đợt thí điểm Cải cách ruộng đất tại Thái Nguyên. Bà sinh năm 1906, là chủ hiệu buôn Cát Hanh Long ở Hải Phòng, từng làm Hội trưởng Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh Thái Nguyên, và gia đình bà đã đóng góp tài chính lớn cho Việt Minh trước đó, đúng kiểu nguồn đóng góp từ tầng lớp có tài sản từng giúp nuôi căn cứ thời Pác Bó. Ngày 22/5/1953, bà bị đấu tố lần cuối trước gần 10.000 người dân địa phương và bị tuyên án tử hình.

Bà bị xử bắn ở Đồng Bẩm, Thái Nguyên, trong tháng 7/1953, ở tuổi 47, và được báo chí đương thời coi là phát súng mở màn cho cuộc vận động lớn của chiến dịch. Nhiều nguồn ghi ngày xử bắn là 9/7/1953, tức 29 tháng 5 âm lịch, nhưng ngày chính xác chưa được xác nhận chắc chắn: một báo cáo ngày 14/7/1953 xác nhận bản án tử hình nhưng chưa nêu rõ số phận hiện tại của bà, còn một báo cáo ngày 17/7/1953 đã liệt bà vào số người bị xử bắn.

Bài báo Địa chủ ác ghê ký tên C.B. được đăng trên báo Nhân Dân ngày 21/7/1953, sau vụ xử bắn, và được trang thông tin đặc biệt về lãnh tụ Việt Minh của báo Nhân Dân đăng lại như một bài viết của ông, với xuất xứ ghi là báo Nhân Dân số 125, từ ngày 21 đến ngày 25/7/1953. Bài báo kể tội bà với những cáo buộc như "Làm chết 32 gia đình gồm có 200 người", và còn nói bà giết 14 nông dân.

Đợt thí điểm tại Đồng Bẩm cần một mô hình điểm để phát động quần chúng hưởng ứng chiến dịch, và trường hợp Cát Hanh Long được chọn. Bằng bài báo ký C.B. đăng trên cơ quan ngôn luận của Đảng lúc đó, bài mà chính báo Nhân Dân ghi nhận là của lãnh tụ Việt Minh. Ông và bộ máy tuyên truyền nhằm tạo luồng dư luận mạnh mẽ, hợp thức hóa chính sách phát động đấu tranh giai cấp khốc liệt đối với tầng lớp địa chủ, bất chấp những đóng góp tài chính lớn của gia đình bà cho Việt Minh trước đó.

Vào thời điểm vụ việc diễn ra và bài báo ra đời, toàn bộ quy trình tòa án, viết bài và in ấn báo chí đều được thực hiện tại Chiến khu Việt Bắc, chủ yếu ở Thái Nguyên, hoàn toàn chưa chuyển về Hà Nội. Năm 1953 Hà Nội vẫn nằm dưới sự kiểm soát của quân đội Pháp nên toàn bộ bộ máy truyền thông của Việt Minh hoạt động trong điều kiện sơ tán. Báo Nhân Dân và Tuyên huấn Trung ương đặt trụ sở tại khu vực an toàn khu Thái Nguyên thuộc các huyện Định Hóa, Đại Từ. Máy in do công nhân sơ tán chở từ đồng bằng lên được cất kỹ trong hang đá hoặc nhà sàn dưới tán rừng để tránh không quân Pháp, và báo sau khi in được các đội giao liên chuyển bằng đường bộ, xe đạp xuống các vùng tự do như Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh cùng các vùng căn cứ du kích ở đồng bằng.

Hội nghị Trung ương lần thứ 5 họp vào trung tuần tháng 11/1953 bàn về nhiệm vụ cải cách ruộng đất, và Quốc hội thông qua Luật Cải cách ruộng đất ngày 4/12/1953. Các lực lượng cán bộ được huấn luyện tại căn cứ Việt Bắc, sau đó tỏa đi thành các đội cải cách xuống làng xã ở vùng tự do như Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình.

Phải đến tháng 10/1954, sau Hiệp định Genève và cuộc tiếp quản Thủ đô, Báo Nhân Dân và các cơ quan xuất bản Trung ương mới chính thức chuyển máy móc và trụ sở về Hà Nội. Cùng thời điểm, các cơ quan Trung ương Đảng, Chính phủ và Ủy ban Cải cách ruộng đất Trung ương chuyển về Hà Nội, từ đó chỉ đạo các đợt Cải cách ruộng đất quy mô lớn trên toàn bộ vùng đồng bằng và trung du Bắc Bộ trong những năm 1955 và 1956, cho đến khi chiến dịch dừng lại và chuyển sang giai đoạn Sửa sai vào giữa năm 1956. 

Minh Nhựt (Nghiên cứu lịch sử)

PHƯƠNG TÂY, KITÔ GIÁO VÀ CHỦ NGHĨA THỰC DÂN

 KHAI SÁNG HAY BÓC LỘT?

Lịch sử hiếm khi cho chúng ta một thế giới chỉ có hai màu. Một nền văn minh có thể tạo ra những tư tưởng mở đường cho tự do, đồng thời xây dựng những đế quốc dựa trên chinh phục và thống trị. Một thuộc địa có thể được xây trường học, đường sắt và cảng biển, trong khi người dân tại đó vẫn không có quyền quyết định tương lai chính trị của mình.

Có lẽ đây là một trong những nghịch lý quan trọng nhất khi nhìn lại lịch sử phương Tây.

Khi nhắc đến phương Tây, người ta thường nhớ đến Hy Lạp và La Mã, Kitô giáo, Phục Hưng, Cải cách Tin Lành, Cách mạng Khoa học, Khai sáng, cách mạng công nghiệp, nhà nước pháp quyền và những tư tưởng hiện đại về tự do, bình đẳng, quyền con người.

Những thành tựu ấy là có thật và có ảnh hưởng sâu rộng đến thế giới hiện đại.

Nhưng lịch sử phương Tây cũng bao gồm một mặt khác: những đế quốc thuộc địa, buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương, cưỡng bức lao động, chiếm đất đai và những cuộc chiến tranh để lại hậu quả kéo dài qua nhiều thế hệ.

Hai mặt ấy không tự động phủ định nhau.

Một nền văn minh có thể tạo ra những tư tưởng tiến bộ trong một thời kỳ và một lĩnh vực, nhưng đồng thời duy trì những quan hệ quyền lực rất bất bình đẳng ở nơi khác. Điều cần làm không phải là chọn một phía rồi xóa phía còn lại, mà là tìm hiểu vì sao những điều tưởng như mâu thuẫn ấy có thể tồn tại cùng lúc.

* Phương Tây chưa bao giờ là một khối thống nhất

Khi nói về chủ nghĩa thực dân, một cách đơn giản hóa thường gặp là đặt phương Tây, Kitô giáo và chủ nghĩa đế quốc vào cùng một khối.

Lịch sử châu Âu không vận hành như vậy.

Các quốc gia châu Âu từng cạnh tranh và chiến tranh với nhau. Công giáo, Tin Lành và các truyền thống Kitô giáo khác có những lịch sử riêng. Ngay bên trong các đế quốc thuộc địa cũng xuất hiện những người phản đối chế độ nô lệ, bảo vệ người bản địa và chất vấn tính chính đáng của việc chinh phục.

Vì thế, nói “Kitô giáo tạo ra chủ nghĩa thực dân” là quá đơn giản.

Nhưng nói tôn giáo hoàn toàn đứng ngoài quá trình thuộc địa hóa cũng không đúng với lịch sử.

Trong quá trình chinh phục châu Mỹ, ngôn ngữ về truyền giáo và Kitô hóa từng được sử dụng cùng với các lập luận pháp lý và chính trị để biện minh cho quyền cai trị. Đồng thời, chính bên trong truyền thống Kitô giáo lại xuất hiện những cuộc tranh luận rất sớm về quyền của người bản địa. Những nhân vật như Francisco de Vitoria và Bartolomé de Las Casas đã chất vấn tính chính đáng của việc chinh phục và đối xử với người bản địa.

Điều này cho thấy một điểm quan trọng: một hệ tư tưởng có thể vừa được sử dụng để biện minh cho quyền lực, vừa tạo ra những nguyên tắc để chất vấn chính quyền lực ấy.

Lịch sử Kitô giáo trong chủ nghĩa thực dân vì thế không phải một câu chuyện đơn tuyến.

* Một tuyến đường sắt có thể mang nhiều ý nghĩa

Ấn Độ thuộc Anh là một ví dụ điển hình.

Hệ thống đường sắt được xây dựng trong một cấu trúc thuộc địa và ban đầu phục vụ nhiều mục tiêu của chính quyền Anh: vận chuyển quân đội, củng cố kiểm soát lãnh thổ, kết nối vùng sản xuất với cảng biển và thúc đẩy thương mại. Các tài liệu và nghiên cứu về đường sắt thuộc địa cho thấy yếu tố quân sự, thương mại và quản trị đều đóng vai trò trong việc xác định mạng lưới này.

Nhưng nếu từ đó kết luận rằng đường sắt chỉ là công cụ bóc lột thì cũng chưa đủ.

Nghiên cứu kinh tế của Dave Donaldson cho thấy đường sắt làm giảm mạnh chi phí vận tải và thúc đẩy thương mại liên vùng cũng như thương mại quốc tế của Ấn Độ.

Nói cách khác, một hạ tầng có thể được xây dựng trong một quan hệ quyền lực bất bình đẳng nhưng vẫn tạo ra những hiệu quả kinh tế và xã hội vượt ra ngoài mục đích ban đầu của người xây dựng.

Điều cần phân biệt là giá trị của công trình với cách người dân bị cai trị và đối xử trong chế độ đã xây dựng công trình đó.

Một tuyến đường sắt hữu ích không biến chế độ thuộc địa thành công bằng. Nhưng sự tồn tại của chế độ thuộc địa cũng không khiến mọi công trình được xây dựng trong thời kỳ ấy trở nên vô giá trị.

Lịch sử thường phức tạp chính ở điểm đó.

* Khi một con số lớn đi vào lịch sử

Những tranh luận về Ấn Độ thuộc Anh trở nên đặc biệt gay gắt khi các nghiên cứu đưa ra những ước tính rất lớn về tử vong và tổn thất kinh tế.

Một nghiên cứu của Dylan Sullivan và Jason Hickel, công bố năm 2023, đặt ra một câu hỏi: Trong thời kỳ Anh cai trị, số người chết ở Ấn Độ cao hơn bao nhiêu so với mức có thể xảy ra nếu tỷ lệ tử vong vẫn ở mức thấp hơn?

Để tính toán, các tác giả lấy tỷ lệ tử vong trung bình của Ấn Độ trong những năm 1880 làm cơ sở. Họ dùng tỷ lệ này để ước tính xem, trong những năm sau đó, nếu tỷ lệ tử vong vẫn giữ ở mức ấy thì sẽ có khoảng bao nhiêu người chết. Sau đó, họ đem con số này so với số người chết thực tế.

Theo cách tính đó, trong giai đoạn 1881–1920, có khoảng 50 triệu người chết nhiều hơn con số được ước tính theo mức làm cơ sở.

Nhưng nếu thay bằng một cách tính khác, sử dụng tỷ lệ tử vong trung bình ở Anh trong thế kỷ XVI–XVII làm cơ sở, số người chết vượt mức được ước tính lên tới khoảng 165 triệu người.

Nói đơn giản, các nhà nghiên cứu đang so sánh hai con số: số người chết thực tế và số người đáng lẽ có thể chết nếu tỷ lệ tử vong ở mức được chọn để làm cơ sở. Phần chênh lệch giữa hai con số là số người chết vượt mức.

Hai con số 50 triệu và 165 triệu vì thế không phải là số người được xác định trực tiếp là đã chết vì người Anh giết họ. Đó là hai kết quả ước tính, dựa trên hai cách chọn mức để so sánh. Cách chọn mức nào sẽ ảnh hưởng rất lớn đến kết quả cuối cùng.

Dù vậy, nghiên cứu vẫn đưa ra một nhận định đáng quan tâm: theo cả hai cách tính, số người chết ở Ấn Độ trong thời kỳ này đều được ước tính là cao hơn rất nhiều so với mức dùng để so sánh.

Chính vì vậy, câu nói “Anh đã giết 165 triệu người Ấn Độ” thường được lan truyền trên mạng cần được sử dụng thận trọng. Nó biến một ước tính về tử vong vượt mức thành một con số người được cho là đã bị giết trực tiếp, trong khi nghiên cứu không đưa ra kết luận như vậy.

Điều quan trọng hơn nằm ở chỗ: những con số thống kê lớn có thể cho chúng ta thấy quy mô của một vấn đề, nhưng tự chúng chưa đủ để giải thích vì sao những người đó chết và trách nhiệm thuộc về đâu.

Muốn trả lời câu hỏi ấy, cần đi sâu hơn vào những điều cụ thể như lương thực, giá cả, thu nhập, dịch bệnh, chiến tranh, chính sách thương mại và cách chính quyền thuộc địa phản ứng trước khủng hoảng.

Nạn đói Bengal năm 1943 là một trường hợp tiêu biểu để nhìn rõ vấn đề này.

* Khi có lương thực mà con người vẫn chết đói

Amartya Sen, trong Poverty and Famines, đã đưa ra một cách tiếp cận có ảnh hưởng lớn đối với nghiên cứu nạn đói.

Thay vì chỉ hỏi xã hội có bao nhiêu lương thực, ông chú ý đến khả năng tiếp cận lương thực của từng nhóm dân cư: thu nhập, việc làm, giá cả và khả năng trao đổi những gì họ có để lấy thực phẩm.

Trong nghiên cứu của Sen, con số tử vong được dẫn khoảng 1,5 triệu trong phạm vi dữ liệu mà ông sử dụng. Các nghiên cứu sau đó đưa ra những ước tính khác nhau, thường cao hơn, cho thấy quy mô tử vong của nạn đói Bengal vẫn phụ thuộc vào cách xác định thời kỳ và phương pháp thống kê.

Điều quan trọng trong lập luận của Sen không phải là tìm một con số duy nhất.

Ông muốn chỉ ra rằng nạn đói không nhất thiết xảy ra chỉ vì xã hội không có đủ lương thực. Một nhóm dân cư có thể mất khả năng mua hoặc tiếp cận lương thực ngay cả khi tổng nguồn cung không giảm tương ứng.

Đối với Bengal năm 1943, chiến tranh, mất nguồn cung từ Miến Điện, biến động giá cả, thị trường, phân phối và chính sách của chính quyền thuộc địa đều cần được đặt trong cùng một bức tranh.

Điều này giúp chúng ta nhìn nạn đói theo một cách rộng hơn: không chỉ là vấn đề sản lượng, mà còn là vấn đề quyền tiếp cận nguồn lực và trách nhiệm của những người có quyền quyết định.

* 45 nghìn tỷ USD nói lên điều gì?

Một con số khác thường xuất hiện trong tranh luận về thuộc địa Anh tại Ấn Độ là 45 nghìn tỷ USD.

Nhà kinh tế học Utsa Patnaik đưa ra ước tính về “drain of wealth” – dòng chuyển nguồn lực khỏi Ấn Độ – trong giai đoạn 1765–1938. Cách tính của bà lấy thặng dư xuất khẩu của Ấn Độ làm cơ sở rồi áp dụng lãi suất cộng dồn 5%, từ đó tính ra khoảng 9,2 nghìn tỷ bảng Anh, tương đương khoảng 45 nghìn tỷ USD theo cách quy đổi của bà.

Điều cần nói rõ là 45 nghìn tỷ USD không phải số tiền mặt mà Anh đã lấy khỏi Ấn Độ rồi chuyển nguyên vẹn về London.

Đó là một giá trị được tạo ra từ một phương pháp tính toán cụ thể.

Vì thế, tranh luận sẽ có ý nghĩa hơn nếu đi vào cơ chế tạo ra và chuyển dịch nguồn lực thay vì chỉ tập trung vào con số 45 nghìn tỷ USD. Cần xem nguồn lực được tạo ra từ đâu, phần thặng dư của Ấn Độ được chuyển đi bằng những cơ chế nào, ai kiểm soát hoạt động thương mại và quyết định nguồn lực đó được sử dụng ra sao. Quan trọng hơn, người dân Ấn Độ có quyền quyết định đến đâu đối với những nguồn lực được tạo ra từ chính nền kinh tế của họ.

Ngay cả khi không chấp nhận toàn bộ phương pháp tính của Patnaik, vấn đề mà nghiên cứu đặt ra vẫn đáng được xem xét: trong một nền kinh tế thuộc địa, ai kiểm soát nguồn lực, ai quyết định cách sử dụng chúng và lợi ích cuối cùng thuộc về ai?

Vì vậy, giá trị của một con số lớn đôi khi không nằm ở việc nó có thể được dùng để kết luận bao nhiêu tiền đã bị lấy đi, mà ở chỗ nó buộc chúng ta nhìn sâu hơn vào cấu trúc quyền lực chi phối dòng tiền, hàng hóa và nguồn lực trong xã hội thuộc địa.

* Có một đường thẳng từ chủ nghĩa thực dân đến Hitler?

Một trong những tranh luận khó hơn là mối quan hệ giữa chủ nghĩa thực dân, chủ nghĩa phân biệt chủng tộc và sự hình thành của chủ nghĩa Quốc xã.

Cuộc diệt chủng người Herero và Nama tại Tây Nam Phi thuộc Đức đầu thế kỷ XX thường được đưa vào cuộc tranh luận này. Nhiều sử gia xem đây là một trường hợp quan trọng để nghiên cứu bạo lực thuộc địa, tư tưởng chủng tộc và những khả năng tiếp nối trong lịch sử Đức.

Benjamin Madley lập luận rằng kinh nghiệm của Đức tại Tây Nam Phi đã góp phần hình thành một số tư tưởng và thực hành mà chủ nghĩa Quốc xã về sau tiếp nhận và phát triển.

Nhưng không phải tất cả học giả đều chấp nhận một đường nối trực tiếp từ Tây Nam Phi đến Holocaust.

Patrick Bernhard, chẳng hạn, cho rằng khi Đức Quốc xã xây dựng các kế hoạch thuộc địa hóa Đông Âu, họ đặc biệt tham khảo kinh nghiệm của phát xít Ý tại châu Phi. Một số nghiên cứu khác lại nhấn mạnh rằng việc đồng nhất cuộc diệt chủng Herero–Nama với Holocaust có thể làm mất đi những khác biệt quan trọng về bối cảnh, tư tưởng và cơ chế bạo lực.

Điều này không có nghĩa giữa chủ nghĩa thực dân và chủ nghĩa Quốc xã không tồn tại bất kỳ mối liên hệ nào.

Nó chỉ có nghĩa rằng mối liên hệ lịch sử không đồng nghĩa với một chuỗi nhân quả duy nhất.

Chủ nghĩa Quốc xã còn hình thành từ chủ nghĩa bài Do Thái, chủ nghĩa dân tộc cực đoan, tư tưởng chủng tộc, chủ nghĩa chống cộng, chủ nghĩa bành trướng và những điều kiện chính trị đặc thù của nước Đức sau Thế chiến I.

Lịch sử tư tưởng thường không đi theo một đường thẳng. Những ý tưởng có thể được vay mượn, biến đổi, kết hợp với những ý tưởng khác rồi xuất hiện trong một hoàn cảnh hoàn toàn mới.

* Kitô giáo nằm ở đâu trong câu chuyện này?

Kitô giáo cho thấy rõ nhất sự phức tạp của lịch sử phương Tây.

Trong nhiều thế kỷ, các truyền thống Kitô giáo góp phần vào giáo dục, nghệ thuật, triết học, hoạt động từ thiện và đời sống xã hội châu Âu.

Nhưng tôn giáo cũng từng gắn với quyền lực chính trị và được sử dụng để biện minh cho một số hoạt động chinh phục và truyền giáo.

Điều đáng chú ý là sự phản biện cũng xuất hiện từ chính bên trong truyền thống ấy.

Tại Tây Ban Nha thế kỷ XVI, các tu sĩ và học giả Kitô giáo đã tranh luận gay gắt về quyền của người bản địa tại châu Mỹ. Francisco de Vitoria và Bartolomé de Las Casas phản đối nhiều lập luận dùng để biện minh cho việc chinh phục và nô dịch người bản địa, dù lập trường của họ cũng không hoàn toàn giống nhau và vẫn nằm trong giới hạn tư tưởng của thời đại.

Điều này cho thấy không thể xem Kitô giáo như một chủ thể duy nhất.

Tôn giáo có thể cung cấp ngôn ngữ để biện minh cho quyền lực, nhưng cũng có thể cung cấp những nguyên tắc để chất vấn quyền lực.

Hai khả năng ấy có thể tồn tại trong cùng một truyền thống.

* Một nền văn minh có thể tự mâu thuẫn

Thực ra, đây không phải vấn đề riêng của phương Tây.

La Mã xây dựng một truyền thống pháp luật có ảnh hưởng sâu rộng nhưng vẫn duy trì chế độ nô lệ.

Các xã hội Kitô giáo đề cao tình yêu thương nhưng từng tiến hành chiến tranh nhân danh tôn giáo.

Các đế quốc châu Âu nói về văn minh trong khi cai trị những dân tộc mà họ cho rằng chưa đủ văn minh để tự quyết định vận mệnh của mình.

Các quốc gia hiện đại nói về quyền con người nhưng trong lịch sử vẫn từng tiến hành chiến tranh, đàn áp và phân biệt đối xử.

Điều này không nhất thiết khiến những lý tưởng ấy trở thành giả dối.

Nó cho thấy một vấn đề sâu hơn: Con người có thể tin vào một lý tưởng và đồng thời hành động trái với chính lý tưởng ấy.

Thậm chí, lý tưởng đôi khi còn có thể trở thành ngôn ngữ để quyền lực tự biện minh.

Một trường học có thể mở ra tri thức, nhưng cũng có thể phục vụ chính sách đồng hóa.

Một hệ thống luật pháp có thể bảo vệ quyền con người, nhưng trong một xã hội thuộc địa, luật pháp có thể được áp dụng theo những tiêu chuẩn khác nhau đối với người cai trị và người bị cai trị.

Một tuyến đường sắt có thể phục vụ lợi ích thương mại và quân sự của đế quốc, đồng thời trở thành hạ tầng quan trọng cho xã hội sau thuộc địa.

Những điều ấy không xóa bỏ lẫn nhau.

Chính sự tồn tại đồng thời của chúng mới là điều lịch sử cần giải thích.

* Phương Tây là khai sáng hay bóc lột?

Đến đây, có lẽ chính câu hỏi ban đầu đã trở nên quá chật.

Nếu chỉ nhìn phương Tây như một nền văn minh khai sáng, chúng ta sẽ khó giải thích được chủ nghĩa thực dân, chế độ nô lệ và những bất bình đẳng từng tồn tại trong các đế quốc châu Âu.

Nhưng nếu chỉ nhìn phương Tây như một nền văn minh bóc lột, chúng ta cũng sẽ không giải thích đầy đủ nguồn gốc của khoa học hiện đại, đại học, pháp quyền, những tư tưởng về tự do và những phong trào chống lại chính các bất công đã tồn tại trong lòng phương Tây.

Điều tương tự cũng đúng với Kitô giáo.

Không thể lấy hành động của một đế quốc để đại diện cho toàn bộ Kitô giáo. Nhưng cũng không thể dùng những đóng góp của Kitô giáo cho giáo dục, nghệ thuật hay triết học để xóa bỏ những thời kỳ tôn giáo gắn với quyền lực chính trị và thuộc địa.

Lịch sử vì thế không phải một phiên tòa trong đó chúng ta phải tuyên bố một nền văn minh hoàn toàn tốt hay hoàn toàn xấu.

Nó cũng không phải bảng thành tích để các nền văn minh được cộng điểm rồi trừ điểm.

Điều quan trọng hơn là hiểu quyền lực đã vận hành như thế nào.

Một nền văn minh có thể tạo ra những tư tưởng về phẩm giá con người nhưng đồng thời phủ nhận phẩm giá ấy đối với những người nằm ngoài cộng đồng chính trị của mình.

Một nhà nước có thể xây dựng hạ tầng, trường học và pháp luật nhưng vẫn duy trì một cấu trúc trong đó những người được cai trị không có quyền bình đẳng quyết định tương lai của chính họ.

Một tôn giáo có thể truyền bá những nguyên tắc về tình thương và phẩm giá con người, nhưng những người nhân danh tôn giáo ấy vẫn có thể sử dụng quyền lực theo cách trái ngược với các nguyên tắc đó.

Đây không phải nghịch lý chỉ thuộc về quá khứ.

Nó là một vấn đề thường trực của lịch sử con người.

Một nền văn minh cần được nhìn qua những gì nó tạo ra, nhưng cũng phải được nhìn qua cách nó sử dụng quyền lực đối với những người có ít khả năng chống lại quyền lực ấy.

Nhìn như vậy, câu chuyện về phương Tây và chủ nghĩa thực dân không còn là cuộc lựa chọn giữa “khai sáng” và “bóc lột”.

Nó trở thành một câu hỏi rộng hơn về con người: Làm thế nào một xã hội có thể tạo ra những tư tưởng rất cao đẹp, nhưng vẫn sử dụng quyền lực theo những cách đi ngược lại chính những tư tưởng ấy?

Và quan trọng hơn, một nền văn minh có khả năng nhận ra mâu thuẫn đó và tự sửa mình đến đâu?

Có lẽ đó mới là bài học đáng giữ lại khi nhìn vào lịch sử phương Tây.

Không phải để phủ nhận những thành tựu của nó.

Cũng không phải để biện minh cho những gì nó từng làm.

Mà để hiểu rằng văn minh không chỉ được đo bằng những gì một xã hội xây dựng được, mà còn bằng giới hạn mà xã hội ấy đặt ra cho quyền lực của chính mình.

Ảnh: Xây dựng tuyến đường sắt Bombay–Poona, Ấn Độ, thập niên 1860

David Phung (Nghiên cứu lịch sử)

Lý Quang Diệu và con đường Singapore

 Lý Quang Diệu Có Phải Là Nhà Độc Tài Không?

Ngày 23 tháng 3 năm 2015, khi Lý Quang Diệu trút hơi thở cuối cùng ở tuổi 91, hàng trăm nghìn người Singapore xếp hàng nhiều giờ ngoài mưa để được nhìn mặt ông lần cuối. Không một chính phủ nào ép buộc họ ra đường. Họ đến vì cảm giác mình vừa mất đi một người cha.

Đây là điều đặc biệt kỳ lạ, bởi vì người đàn ông nằm trong quan tài đó đã từng bỏ tù đối thủ chính trị không qua xét xử, kiện những nhà báo nước ngoài dám chỉ trích ông ra tòa, và từng nói thẳng khi được phỏng vấn: "Tôi quyết định cái gì đúng, bất kể người dân nghĩ gì."

Lý Quang Diệu là nhà lãnh đạo khó phân loại nhất của thế kỷ 20. Gọi ông là độc tài thì đúng, nhưng chưa đủ. Gọi ông là anh hùng dân tộc thì cũng đúng, nhưng cũng chưa đủ. Ông là cả hai, đồng thời và không thể tách rời.

Bàn tay sắt — Tại sao Lý Quang Diệu là một nhà độc tài

Nếu áp dụng định nghĩa chính trị học cơ bản nhất — quyền lực tập trung vào một cá nhân hoặc một đảng, thiếu cơ chế kiểm soát độc lập, đàn áp tiếng nói bất đồng — thì Lý Quang Diệu thỏa mãn toàn bộ các tiêu chí đó.

Triệt hạ phe đối lập bằng mọi công cụ có trong tay

Vũ khí đầu tiên và thô bạo nhất là Đạo luật An ninh Nội địa (ISA), được kế thừa từ thời thuộc địa Anh, cho phép bắt giữ người vô thời hạn mà không cần xét xử. Ông dùng nó không hề do dự.

Chiến dịch Coldstore năm 1963 bắt giữ hơn 100 nhân vật cánh tả, lãnh đạo công đoàn và chính trị gia đối lập thuộc đảng Barisan Sosialis ngay trước thềm sáp nhập vào Malaysia — thời điểm mà họ đang là lực lượng đối trọng nguy hiểm nhất với Đảng Hành động Nhân dân (PAP) của ông. Một đòn chính trị được tính toán lạnh lùng.

Trường hợp cực đoan nhất là Chia Thye Poh — một nghị sĩ đối lập bị giam giữ và quản thúc tổng cộng 32 năm, từ 1966 đến 1998, không qua một phiên tòa nào. Lý do duy nhất: ông ta từ chối ký vào bản cam đoan từ bỏ chủ nghĩa cộng sản. Ba mươi hai năm, dài hơn cả thời gian Nelson Mandela ngồi tù.

Khi phương Tây bắt đầu chỉ trích các vụ bắt bớ bằng ISA, Lý Quang Diệu chuyển sang công cụ tinh vi hơn: vũ khí hóa luật phỉ báng. Tòa án Singapore liên tục xử cho các lãnh đạo PAP thắng kiện với những khoản tiền bồi thường kỷ lục, đẩy đối thủ vào phá sản và mất quyền ứng cử theo luật định.

Còn Chiến dịch Spectrum năm 1987 — bắt giữ 22 nhà hoạt động xã hội, tình nguyện viên Công giáo và luật sư dưới cáo buộc mơ hồ là "âm mưu lật đổ của phe Marxist" — cho thấy ông sẵn sàng đánh vào cả những người chưa bao giờ hoạt động chính trị, chỉ cần họ có đủ ảnh hưởng xã hội để trở nên nguy hiểm về mặt lý thuyết.

Kiểm soát báo chí toàn diện

Thông qua Đạo luật Báo chí và Nhà in (NPPA) để kiểm soát cổ phần biểu quyết tại Singapore Press Holdings (SPH), kết hợp nắm trọn quyền sở hữu MediaCorp qua quỹ Temasek, chính phủ biến toàn bộ truyền thông trong nước thành cánh tay của nhà nước. Các tờ báo quốc tế như Far Eastern Economic Review, The Economist, hay Asian Wall Street Journal từng bị hạn chế phát hành hoặc bị kiện khi đăng bài chỉ trích chính trị Singapore.

Không cần đốt sách. Chỉ cần làm cho việc đưa tin trở nên quá tốn kém về mặt tài chính và pháp lý là đủ.

Thiết kế bầu cử có lợi tuyệt đối cho phe cầm quyền

Singapore tổ chức bầu cử 5 năm một lần, nhưng sân chơi được thiết kế để PAP gần như không thể thua. Khu vực Bầu cử Đại diện Nhóm (GRC) từ năm 1988 buộc các đảng phải lập danh sách từ 3 đến 6 ứng viên — một rào cản khổng lồ với các đảng đối lập non trẻ và thiếu nhân sự. Ranh giới khu vực bầu cử được vẽ lại trước mỗi kỳ bầu cử bởi một cơ quan trực thuộc Văn phòng Thủ tướng, thường xuyên chia nhỏ các khu vực có tỷ lệ ủng hộ đối lập cao. Thời gian vận động tranh cử chỉ kéo dài khoảng 9 đến 10 ngày.

Bầu cử có tồn tại. Nhưng đó là bầu cử trong một hệ thống được thiết kế kỹ lưỡng để chỉ có một kết quả.

Can thiệp vi mô vào đời sống cá nhân

Đây là nét độc đoán gây tranh cãi nhiều nhất nhưng cũng đặc trưng nhất của Lý Quang Diệu. Ông không chỉ muốn kiểm soát chính trị — ông muốn định hình từng hành vi của người dân Singapore.

Danh sách các quy định phạt nặng hoặc cấm hoàn toàn bao gồm: cấm nhập khẩu kẹo cao su từ năm 1992, phạt tù và đánh roi tội phá hoại tài sản công, phạt tiền nặng tội khạc nhổ, xả rác, thậm chí không xả nước bồn cầu sau khi sử dụng nhà vệ sinh công cộng — một điều luật thực sự tồn tại cho đến tận ngày nay. Buôn lậu kẹo cao su qua biên giới Singapore có thể bị phạt đến 100.000 SGD.

Ông thành lập Đơn vị Phát triển Xã hội (SDU) để làm mối hôn nhân cho các cử nhân đại học với nhau — một chính sách ưu sinh học trần trụi. Trong thập niên 1970, chính sách "Stop at Two" (Dừng ở hai con) áp đặt hình phạt kinh tế nặng nề lên các gia đình nghèo đẻ nhiều con: ưu tiên trường học, nhà ở và phúc lợi xã hội sẽ bị cắt giảm với con thứ ba trở đi.

Ông từng nói thẳng: "Tôi thường bị cáo buộc là can thiệp vào đời sống riêng tư của công dân. Đúng vậy, nếu tôi không làm điều đó, chúng ta đã không có được vị thế ngày hôm nay."

Về mặt học thuật, giới nghiên cứu chính trị mô tả Singapore thời Lý Quang Diệu bằng các thuật ngữ như chế độ độc đoán bầu cử (electoral authoritarianism), độc đoán mềm (soft authoritarianism) hay thể chế lai (hybrid regime), không phải độc tài toàn trị theo kiểu Bắc Triều Tiên, nhưng cũng không phải dân chủ tự do theo tiêu chuẩn phương Tây. Một chế độ nằm ở vùng xám, được thiết kế cực kỳ tinh vi để duy trì tính chính danh bầu cử trong khi loại bỏ gần như hoàn toàn nguy cơ thất bại chính trị.

Kiến trúc sư của một kỳ tích

Nếu Lý Quang Diệu chỉ là một nhà độc tài thông thường như Ferdinand Marcos hay Mobutu Sese Seko, Singapore ngày nay đã là một quốc gia đổ nát với tài nguyên bị bòn rút. Điều phân biệt ông không phải là cách ông nắm quyền, mà là ông dùng quyền đó để làm gì.

Liêm chính tuyệt đối và bài trừ tham nhũng không có ngoại lệ

Lý Quang Diệu không có tài khoản bí mật ở Thụy Sĩ, không xây cung điện dát vàng, không mua du thuyền hay bất động sản xa hoa ở nước ngoài. Ông trao quyền lực tuyệt đối cho Cục Điều tra Hành vi Tham nhũng (CPIB) và đưa cơ quan này về trực thuộc thẳng Văn phòng Thủ tướng, có quyền bắt giữ và điều tra bất kỳ ai mà không cần thông báo trước.

Và ông áp dụng nó không có vùng cấm.

Năm 1986, Bộ trưởng Phát triển Quốc gia Teh Cheang Wan — một người bạn chiến đấu lâu năm — bị phát hiện nhận hối lộ 1 triệu SGD. Teh xin gặp riêng Lý Quang Diệu để xin ân giảm. Ông từ chối thẳng thừng. Biết rằng không có chỗ nào để trốn trong hệ thống mà chính ông đã dựng lên, Teh Cheang Wan uống thuốc độc tự sát trước khi phiên tòa mở ra. Đây không phải là một câu chuyện bi kịch đơn thuần đây là bằng chứng về độ tin cậy tuyệt đối của hệ thống chống tham nhũng mà ông xây dựng. Ngay cả những người thân cận nhất với ông cũng biết rằng không có ngoại lệ.

Ông trả lương rất cao cho các bộ trưởng, thẩm phán và công chức cao cấp — ngang ngửa các CEO tập đoàn lớn trong khu vực tư nhân — để thu hút nhân tài thực sự và triệt tiêu động cơ nhận hối lộ. Đây là một tư duy phản trực giác nhưng cực kỳ hiệu quả: đừng yêu cầu người ta hy sinh tài chính để phục vụ công cộng, hãy làm cho phục vụ công cộng trở nên xứng đáng về mặt tài chính.

Thượng tôn pháp luật kinh tế, Nghịch lý cốt lõi của Singapore

Đây là điểm phức tạp nhất trong di sản Lý Quang Diệu. Ông can thiệp vào tư pháp trong các vụ án chính trị, nhưng lại xây dựng một hệ thống pháp luật thương mại và dân sự chuẩn mực phương Tây đến mức hoàn hảo trong mọi vụ việc khác. Ông hiểu rằng để thu hút dòng vốn toàn cầu, Singapore bắt buộc phải đảm bảo quyền sở hữu tài sản, thực thi hợp đồng minh bạch và giải quyết tranh chấp công bằng.

Kết quả: Singapore trở thành một trong những môi trường pháp lý kinh doanh đáng tin cậy nhất hành tinh. Các tập đoàn đa quốc gia biết rằng ở Singapore, hợp đồng được thực thi, tài sản được bảo vệ, và tòa án không thể bị mua. Đây là điều ông sẵn lòng đảm bảo, chỉ là ông không áp dụng nguyên tắc tương tự cho đối thủ chính trị của mình.

Tầm nhìn địa chính trị bậc thầy

Năm 1968, khi quân Anh bất ngờ rút về nước — kéo theo 20% GDP và hàng chục nghìn việc làm của Singapore — phần lớn các nhà quan sát dự đoán Singapore sẽ sụp đổ. Lý Quang Diệu phản ứng bằng cách làm điều hoàn toàn ngược lại với tất cả lý thuyết kinh tế đương thời của các nước thuộc địa mới độc lập: thay vì theo đuổi chủ nghĩa dân tộc kinh tế và xem các tập đoàn phương Tây là "thực dân kiểu mới", ông trải thảm đỏ mời họ vào.

Ông cũng chớp ngay thời cơ năm 1968 thiết lập thị trường Đô la châu Á (Asian Dollar Market), tận dụng múi giờ của Singapore để lấp đầy khoảng trống giao dịch giữa London và New York. Một quyết định được đưa ra trong bối cảnh Singapore chưa đầy 3 tuổi với tư cách quốc gia độc lập.

Tháng 11 năm 1978, Đặng Tiểu Bình đến thăm Singapore và bị chấn động bởi những gì ông thấy — một đất nước do người gốc Hoa lãnh đạo nhưng thịnh vượng theo mô hình thị trường. Chuyến đi đó là một trong những động lực then chốt để Đặng phát động chính sách Cải cách và Mở cửa. Sau đó, Trung Quốc cử hàng chục nghìn cán bộ sang Singapore học tập mô hình quản trị.

Thế giới nhìn nhận Lý Quang Diệu như thế nào? Không cần diễn giải — hãy nghe những người đã gặp ông nói:

Henry Kissinger khẳng định: "Trong lịch sử không có nhiều nhà lãnh đạo mà sự tồn tại của đất nước họ phụ thuộc hoàn toàn vào phẩm chất và ý chí của chính họ như Lý Quang Diệu."

Barack Obama ca ngợi ông là: "Một trong những nhân vật huyền thoại thực sự của châu Á trong thế kỷ 20 và 21."

Tạp chí Life năm 1965 trích dẫn: "người xuất sắc nhất, dù hơi có dáng một tên côn đồ (a bit of a thug)"

Di sản — Singapore vận hành ở chuẩn mực cao nhất của văn minh nhân loại

Năm 1965, khi Singapore bị trục xuất khỏi Liên bang Malaysia, GDP bình quân đầu người chỉ vào khoảng 516 USD. Hơn 70% dân số sống trong các khu ổ chuột ven sông. Nước ngọt sinh hoạt phải mua từ Malaysia. Không có quân đội, không có tài nguyên, không có thị trường nội địa đáng kể. Các nhà quan sát quốc tế thời đó gần như đồng thuận rằng Singapore không có khả năng tồn tại về mặt kinh tế.

Năm 2024, GDP bình quân đầu người của Singapore đạt 90.674 USD — thuộc top 5 thế giới, vượt qua Mỹ, Nhật Bản và hầu hết các nền kinh tế Tây Âu (chỉ đứng sau một vài quốc gia đặc thù như Thụy Sĩ hay Luxembourg). Một sự tăng trưởng gần 17.500% trong vòng chưa đầy 60 năm.

Nhưng con số GDP chỉ là một chiều của câu chuyện. Singapore ngày nay thống trị ở hầu hết mọi thước đo văn minh quan trọng:

Hộ chiếu Singapore giữ vị trí số 1 thế giới theo Henley Passport Index 2026, cho phép công dân nhập cảnh miễn thị thực hoặc visa-on-arrival tới 192 điểm đến. Đây không phải ưu đãi ngoại giao thông thường — đây là kết quả của 60 năm xây dựng tín nhiệm quốc gia đến mức toàn thế giới tin rằng công dân Singapore sẽ không bao giờ cần phải bỏ trốn ở lại nước ngoài bất hợp pháp.

Logistics: Sân bay Changi được Skytrax bầu chọn là sân bay tốt nhất thế giới hơn 10 lần. Cảng biển Singapore xử lý 44,66 triệu TEU năm 2025 — kỷ lục mới. Siêu cảng Tuas đang được xây dựng sẽ là cảng container tự động hóa hoàn toàn lớn nhất thế giới khi hoàn thành, với công suất 65 triệu TEU/năm.

Công nghệ: Dù chỉ là một đảo quốc nhỏ, Singapore đóng góp khoảng 10% sản lượng chip bán dẫn toàn cầu và 20% thiết bị sản xuất bán dẫn thế giới. Đây là lý do các chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu không thể bỏ qua Singapore dù muốn.

Giáo dục: Học sinh Singapore dẫn đầu thế giới trong kỳ thi PISA 2022 ở cả ba môn Toán, Đọc và Khoa học. NUS và NTU liên tục nằm trong top 10-15 đại học tốt nhất thế giới, sánh ngang Oxford, Cambridge, MIT.

Nhà ở: Gần 90% hộ dân cư Singapore sở hữu nhà — trong đó 80% sống trong các căn hộ nhà ở xã hội HDB khang trang, hiện đại. Đây là mô hình giải quyết bài toán an cư cho người lao động duy nhất trên thế giới thực sự hoạt động ở quy mô toàn quốc, trong khi các đô thị như New York, London hay Hồng Kông tiếp tục đẩy tầng lớp trung lưu ra khỏi thị trường bất động sản.

An ninh: Tỷ lệ tội phạm thuộc hàng thấp nhất thế giới. Singapore đứng trong top 5 quốc gia ít tham nhũng nhất theo Tổ chức Minh bạch Quốc tế năm 2025.

Tuổi thọ: 83,9 tuổi năm 2025, top đầu thế giới, từ mức 65 tuổi năm 1965.

Tất cả những điều này được thực hiện bởi một quốc gia chỉ có 6,11 triệu dân, không tài nguyên thiên nhiên, không thị trường nội địa đáng kể, và bắt đầu từ vạch xuất phát của một thuộc địa bị bỏ rơi.

Đánh giá

Lý Quang Diệu là một nhà độc tài. Điều đó đúng về mặt thực tế. Ông tập trung quyền lực tuyệt đối, bóp nghẹt tự do chính trị, triệt hạ đối lập bằng những công cụ mà bất kỳ nhà quan sát dân chủ nào cũng phải gọi đúng tên là đàn áp.

Nhưng ông là một nhà độc tài khác biệt hoàn toàn với mọi nhà độc tài khác ở một điểm mấu chốt: ông dùng quyền lực không giới hạn của mình để xây dựng đất nước, không phải để cướp bóc nó.

Đây không phải là sự biện minh cho những gì ông làm với Chia Thye Poh, J.B. Jeyaretnam, hay hàng chục trí thức và nhà hoạt động bị hủy hoại sự nghiệp chỉ vì họ muốn một Singapore đa nguyên hơn. Những vết sẹo đó có thật và không thể xóa bỏ bằng bất kỳ con số GDP nào.

Nhưng đồng thời, khoa học chính trị không có một khung lý thuyết nào giải thích đầy đủ về Lý Quang Diệu. Ông là một dị số thống kê cực kỳ hiếm hoi, người sở hữu đồng thời ba thứ mà gần như không có nhà độc tài nào khác trong lịch sử hiện đại có được cùng lúc: năng lực kỹ trị và tầm nhìn địa chính trị vượt trội, đạo đức cá nhân về tiền bạc gần như không tì vết, và bản năng sinh tồn khốc liệt xuất phát từ hoàn cảnh thực sự tuyệt vọng chứ không phải từ tham vọng cá nhân đơn thuần.

Điều nguy hiểm nhất về di sản của ông không phải là những gì ông đã làm, mà là những gì người khác học từ ông. Rất nhiều nhà độc tài trên thế giới viện dẫn Singapore để biện minh cho sự đàn áp của mình. Họ quên rằng họ đang sao chép hình thức quyền lực mà không có nội dung đạo đức, năng lực kỹ trị và sự liêm chính cá nhân đi kèm. Trong 100 nhà lãnh đạo áp dụng mô hình độc đoán của Lý Quang Diệu, 99 người sẽ tạo ra địa ngục tham nhũng. Chỉ có một người có thể trở thành Lý Quang Diệu — và ngay cả ông cũng phải trả giá bằng những năm tháng tù đày của những người không nợ ông bất kỳ điều gì.

Hiền Minh (Nghiên cứu lịch sử)