Câu chuyện của chúng tôi ( 8 )

Một thời đã xa

Egy régmúlt idő: Volt egyszer – Amikor fiatalok voltunk

Ký ức một thời tuổi trẻ đã lùi xa, nhưng vẫn in đậm trong chúng tôi khoảng thời gian đẹp nhất và đáng nhớ nhất: Once Upon a Time - When We Were Young.

Cánh cửa Hungary mở rộng đưa chúng tôi vào một thế giới rộng lớn, giúp chúng tôi "vỡ lẽ" để cảm nhận/thấm thía nhiều điều về cuộc sống và con người. Với tôi, đây là chân trời mới, là vùng trời tự do. Dù thời gian sống ở Hungary chỉ là một phần nhỏ so với trước đó và sau này, nhiều người trong chúng tôi đều thấy được ảnh hưởng của Hungary là rất lớn, rất quyết định đối với sự phát triển về mặt trí tuệ cũng như về nhân cách của mỗi người. 

Với nhiều LHS, đó là thời kỳ học hành gian khổ, đầy nỗ lực vì nghĩa vụ với đất nước, để giữ trọn lời hứa với gia đình và những bậc tiền bối khả kính của mình. Tiêu biểu trong số này là chị Tăng Kim Đoan, sang Hungary vào năm 1969. Cũng như tôi, chị là học sinh miền Nam (đi theo diện Mặt trận DTGPMNVN). Khi cầm trên tay quyển học bạ ở "thời đẹp nhất tuổi thanh xuân" chị nhớ lại "trong đó là kết quả học tập muốn chảy máu mắt, bao đêm thức đến sáng học xong ôm cặp đi thi luôn. Thi xong muốn xỉu luôn vì một là vui và mệt, hai là bị “ đá “ về học lại còn phải mua tem tùy giá trị của lần thi lại ấy. Thật sự học ở Hung thật gian nan mà còn học ở trường Y Dược nữa gian nan gấp nhiều lần không thể tả được. Đã về hưu gần hai mươi năm mà vẫn còn nằm mơ thấy phải đi thi mới biết khổ cỡ nào! Nhưng vẫn là kỷ niệm đẹp có thể nào quên."

Học bạ ĐH SEMMELWEIS (Hình ảnh: Chị Đoan, M69)

Chị Đoan nhớ lại nơi ấy "là phương trời mơ ước mà sau 6 năm đã trở thành thân thương như quê hương thứ hai không bao giờ quên được - Hungary! Đất nước ấy không to lớn,giàu có hùng mạnh nhưng giàu lòng nhân ái, thông minh, xinh đẹp đã giúp chúng tôi sống và học tập để khi trở về nước có đủ năng lực xây dựng và bảo vệ đất nước mình. Giờ đây mọi người đã ở tuổi U80 chúng tôi vẫn cùng nhau ôn lại những kỷ niệm xưa, vẫn nhớ da diết Hungary yêu dấu, có bất cứ dịp nào cũng muốn trở lại nhiều lần và luôn tự hào rằng mình đã được đào tạo ở đất nước Hungary. Cầu chúc cho đất nước Hungary yêu dấu phát triển ngày càng vững mạnh lên, vẫn luôn xinh đẹp và nhân ái!"

Với các bạn của mình, và những anh chị lớn hơn, những người làm tròn bổn phận của ''hạt giống đỏ'' hay những người ''bôn sệt'' chân chính, tôi luôn dành cho họ sự tôn trọng chân thành vì tự thấy mình có lỗi và thua kém mọi người do đã ko có sự chuyển đổi phù hợp cả về ngành học và cố gắng hơn nữa để có thể học tập và hoàn thành tốt trách nhiệm của 1 LHS khi đó. 

Vào năm chúng tôi đến Hungary thì GS. Trần Văn Nhung đang là Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Thời gian 1978-1982, ông học tiếng Hung, làm NCS và bảo vệ luận án PTS tại Trường Đại học Bách Khoa Budapest (BME). Những năm 1988-1990, ông giảng dạy Toán cho sinh viên quốc tế bằng tiếng Anh tại Đại học Bách khoa Budapest, đồng thời làm và bảo vệ luận án Tiến sĩ.

GS. Trần Văn Nhung đã chia sẻ về những năm tháng ở Hungary, ông bày tỏ: “Hungary khiến tôi ngạc nhiên và thán phục...". Mảnh đất này đã chắp cánh cho ông trong việc phát triển tư duy và sự nghiệp khoa học. Ông thổ lộ với Nhịp Cầu Thế Giới: “Đối với tôi, Hungary là Tổ quốc thứ hai, nơi chắp cánh cho tôi bay vào thế giới kỳ ảo của khoa học, kỹ thuật, của toán học, cho tôi hiểu hơn về khát vọng tự do, dân chủ và khát vọng làm người”.

Ông cũng chia sẻ thêm nhiều kỷ niệm sâu sắc trong thời gian học tập và nghiên cứu ở Hungary:

"Đất nước “bé hạt tiêu” này đã để lại cho tôi những ấn tượng và kỷ niệm đặc biệt, gây cho tôi từ ngạc nhiên, thán phục này đến ngạc nhiên, thán phục khác. Đó là: tiếng Hung khó, dân tộc Hung thông minh, chính sách cởi mở và toán học phát triển.

Thật khó tưởng tượng: một đất nước chỉ có khoảng 10 triệu dân, với diện tích 93 nghìn km vuông, nhưng số người Hungary hoặc gốc Hungary đoạt giải Nobel lên tới 15 người (về con số này, do những lý do địa lý, chính trị, lịch sử, còn nhiều ý kiến chưa thống nhất, có những ý kiến cho rằng con số này thực tế còn nhiều hơn thế).

Đó là một kỳ tích mà trên thế giới hiếm có quốc gia nào đạt được. Đúng như một câu ngạn ngữ Hungary: “Kicsi a bors, de nagyon erős” (Bé hạt tiêu).

Tiếng Hung gây cho tôi ấn tượng, kỷ niệm và cả sự sợ hãi đầu tiên. Ngoài việc rất khó, tiếng Hung còn rất chặt chẽ và logic. Ngay tiếng nói đã chứng tỏ dân tộc này “ăn nói” rất khoa học. Người ta xếp tiếng Hung vào một trong năm thứ tiếng khó học nhất thế giới.

Nhắc lại câu chuyện cũ tôi vẫn muốn nói lời cám ơn đến TS. Vũ Hoài Chương, GS. TSKH. Trần Văn Đắc và các tác giả khác đã có đóng góp rất quan trọng cho cộng đồng lưu học sinh Việt Nam tại Hungary với bộ từ điển Hung - Việt “gối đầu giường” gồm hai tập.

Tôi được học chuyên tu tiếng Đức nhưng không được nhận đi làm NCS ở CHDC Đức. Vì vậy tôi là một trong số ba NCS Việt Nam khóa 1978-1982 chưa được học tiếng Hung trước khi lên đường sang Hung.

Tôi còn nhớ một kỷ niệm ngay trong tuần đầu tiên khi vừa đến Budapest và đi tìm thầy hướng dẫn NCS. Anh Đỗ Văn Thành (nay là Lãnh sự danh dự, Lãnh sự quán Hungary tại TP. HCM) đã dẫn tôi đến Đại học Tổng hợp Budapest danh tiếng mang tên Eötvös Loránd xin gặp GS. TSKH. Schipp Ferenc.

Sau mấy câu đầu bằng tiếng Hung nhờ anh Thành phiên dịch, chúng tôi chuyển sang trao đổi trực tiếp bằng tiếng Đức. Lúc đó tôi chưa có thể sử dụng tiếng Anh, tiếng Nga được như tiếng Đức.

GS Schipp đã giới thiệu tôi sang gặp và làm NCS với GS. TSKH. Farkas Miklós ở Trường Đại học Bách khoa Budapest, người cùng làm một hướng với tôi về ổn định của các hệ động lực, dù rằng GS. Farkas làm về các hệ tiền định, còn tôi nửa tiền định nửa ngẫu nhiên.

Trong lần gặp gỡ đầu tiên, GS. Farkas đã ưu tiên tôi dùng tiếng Đức, mặc dù giáo sư hay dùng tiếng Anh.

Với cơ chế mềm dẻo, Hungary đã tạo cho chúng tôi nhiều may mắn: các giáo sư hướng dẫn NCS có thể sử dụng nhiều thứ tiếng quốc tế như Anh, Đức, Pháp, Nga hoặc Tây ban Nha; cho phép NCS nước ngoài viết báo khoa học, luận án PTS, TS và bảo vệ bằng tiếng Hung hoặc một trong các thứ tiếng quốc tế.

Cũng như một số NCS Việt Nam, từ khá sớm ngay khi mới bắt đầu làm NCS, trong các năm 1981-1983 tôi đã được mời đi hợp tác nghiên cứu toán học với các nước Tây Âu như Áo, CHLB Đức, Pháp."

Về đất nước Hungary có vị trí thế nào trong cuộc đời mình, GS cho biết:

"Với những công dân thông minh, với các chính phủ khôn ngoan và với cơ chế mềm dẻo, đất nước này luôn được xem là một hình mẫu thành công của cả phe XHCN (cũ).

Là một anh “nhà quê ra tỉnh” muộn, sau khi tốt nghiệp đại học ở Việt Nam, thi đỗ NCS, mãi năm 30 tuổi tôi mới được qua Moscow bằng máy bay Nga, rồi từ Nga đi tàu hỏa sang Budapest. Đã từng “nằm mơ nước Nga”, chuyến đi đầu tiên ra nước ngoài này đã đưa tôi đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác, như sang hành tinh mới.

Đối với tôi, Hungary là Tổ quốc thứ hai, nơi chắp cánh cho tôi bay vào thế giới kỳ ảo của khoa học, kỹ thuật, của toán học, cho tôi hiểu hơn về khát vọng tự do, dân chủ và khát vọng làm người.

Tôi tiếp tục được học toán, làm toán và dạy toán khi sang Hungary. Thật may mắn cho tôi và một số nhà toán học Việt Nam, Hungary “bé hạt tiêu” này là một trong những cường quốc toán học.

Chúng ta đã được nghe tên các nhà toán học Hungary lừng danh thế giới như: Bolyai János, Riesz Frigyes, Neumann János, Rényi Alfréd, Erdős Pál… và các nhà toán học xuất sắc hiện thời, trong đó có GS. Lóvász László (sinh năm 1948), nguyên là Chủ tịch Hội Toán học thế giới (khi GS Ngô Bảo Châu nhận Giải thưởng Fields năm 2010) và hiện nay (2015) là Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học Hungary.

GS Lóvász đã sang dự một hội nghị toán học chuyên đề quốc tế được tổ chức năm 2009 tại Viện Toán học, Viện Hàn lâm Khoa học & Công nghệ Việt Nam. Con trai giáo sư là László Miklós Lóvász cũng đã sang Việt Nam tham dự Olympic Toán Quốc tế 2007 (IMO 48) dành cho học sinh phổ thông xuất sắc về Toán học, lần đầu tiên được tổ chức tại Việt Nam, với sự tham gia của 93 nước và vùng lãnh thổ. Năm đó anh đã giành được Huy chương Bạc."

Với những ấn tượng mang nhiều cảm xúc, GS cho rằng: "Hungary vẫn là nước năng động nhất trong phe XHCN" lúc đó. 

Gia đình GS Trần Văn Nhung tại buổi bảo vệ luận án TSKH Toán học của ông ở Hungary (1990). Nguồn: Nhịp Cầu Thế Giới

Thời tuổi trẻ, chúng tôi sống rất vô tư, vui vẻ hòa thuận với nhau. Với hầu hết các sv VN học ở Hungary, những năm học ở đây là những năm sống trong bầu ko khí của tự do. Đến trường ko phải làm trực nhật, ko có giờ đạo đức nhạt nhẽo và phải học chính trị nặng nề. Đảng và Đoàn được xác định thuộc về lĩnh vực chính trị, ko có vị trí tối cao trong trường học và các công sở. Người Hung ăn mặc tùy thích, ai thích râu tóc xồm xoàm thì cứ để, ko thích có thể cạo trọc, muốn quần loe thì loe, ko thích thì bó. Những gì thuộc về cá nhân, kể cả chuyện yêu đương, hoàn toàn tự do, ko phải xin phép và báo cáo với ai hết. Trong 1 xh như thế, họ chỉ cần chúng tôi cọ́ kiến thức khoa học, kiến thức tiếp thu ntn tùy thích, có thể ở nhà tự đọc tài liệu, có thể đi nghe giảng, giờ lý thuyết ko bắt buộc, nếu đi nghe, hết giờ, giảng viên lại cúi đầu cảm ơn chứ ko bao giờ nặng lời chỉ trích nếu thấy những điều lẻ tẻ ko đáng để bận tâm...

Ngay từ năm thứ nhất ĐH, đã có các GS, viện sĩ đầu ngành trong số các giảng viên tới thuyết trình những thành quả nghiên cứu mới nhất, chứ ko phải chỉ có các giảng viên nhại đi nhại lại các kiến thức đã thuộc lòng. Vì thê,́ thi cử ở đây nghiêm khắc và hầu hết là vấn đáp....Về sau, ở thời kỳ du học sinh (DHS), sau khi học xong, ai muốn về nước thì về, ai thích ở lại làm việc hoặc học tiếp cũng được, ko bắt buộc phải về nước như trước.

Do đó, nhiều người đã ở lại, có lẽ vì cái tự do ngọt ngào từng được trải nghiệm đó... đã ngấm vào người nên nước Hung trở thành Tổ quốc thứ 2. Dần dần, họ trở thành bạn bè và gắn bó với cộng đồng mới. Hàng xóm láng giềng cũ, mới người Hung gần gũi như người thân. Nếu có điều kiện, vào dịp những kỳ nghỉ và thời gian thoải mái có thể mời nhau vui vẻ bên chén rượu, tách trà đàm đạo sự đời. Những khi gia đình muốn đi du lịch xa, có thể trao chìa khóa nhà, nhờ hàng xóm trông và cho chó mèo hay cá ăn hộ. Nhiều người còn nhờ tưới cây, chăm sóc sân vườn, mà phần lớn là được hàng xóm tặng. Cuộc sống vui và thoải mái.

Một thời để nhớ

Khi viết những dòng này, tôi muốn nói đến những mảnh ghép của chúng ta, những người đã từng có nhiều kỷ niệm với đất nước và con người Hungary. Cũng như Hoàng tử và những người từng gắn bó với đất nước này, tình cảm cần chăm chút như người làm vườn với cây cỏ/hoa trái trên mảnh vườn chung, nơi góp nhặt/lưu lại những gì làm chúng ta nhớ nhất/nhớ mãi về tuổi trẻ, về đất nước và con người Hungary, kể cả những ảo vọng và vấp ngã dại khờ của một thời ngu ngơ... vì thế mà chẳng chỉ là hoa thơm trái ngọt, kể cả quả cay trái đắng cũng là những thứ không thể thiếu, nào có hề gì vì đời là thế.

Và như thế, đây là câu chuyện dành cho chúng ta, là tập hợp của những cảm xúc khi nhớ lại và suy nghĩ để chia sẻ với nhau những gì lưu giữ trong lòng mà đến bây giờ chẳng còn của riêng ai vì cũng như của cải/vật chất rồi cũng tan theo năm tháng, những gì còn lại ko bao giờ mất, chỉ có thể cảm nhận, vô cùng quý giá.

Trong số chúng tôi, nhiều bạn đã trở lại thăm mảnh đất được coi như quê hương thứ hai, nơi chúng tôi đã sống, và hầu hết đều nhớ và gọi đó là "những ngày đẹp nhất thời tuổi trẻ". 

Bạn Nguyễn Thị Xuân, sang Hung cùng năm với tôi và cũng học cùng trường ở Pécs đã kể lại chuyến đi đầy cảm xúc của mình trong bài Trở lại một thời... chốn cũ tình xưa: "Lần trở lại này tuy ko dài, nhưng đủ để tôi cảm nhận đc tình bạn-tình yêu ko hề bị thời gian làm thay đổi. 40 năm đã có thể gọi là dài trong một đời người, cảnh vật thay đổi, vẻ ngoài của mọi người thay đổi đến mức khó nhận ra, nhưng tình bạn của chúng tôi vẫn tươi mới, trong veo như thuở ban đầu.

Một số bạn VN đã hỏi khi tôi chuẩn bị chuyến đi này, rằng sao tôi ko đi dài ngày hơn, dành thời gian đi nhiều nước hơn? Tôi biết các bạn mong tôi nhân dịp này thăm thú thêm cảnh sắc Châu Âu tuyệt đẹp. Tôi đã nghĩ khác. Tôi đi để tìm lại tuổi trẻ, tìm lại tình bạn của chúng tôi (một cô bé VN vui chơi+học hành vô tư cùng các bạn Hungary), và tôi đã thực sự bị sốc, thực sự cảm động, tôi đã khóc. Các bạn tôi (41 con người đã có mặt vì đc tin tôi sang, mặc dù nơi họ sống cách địa điểm gặp mặt 300-400km) vẫn nhớ những kỷ niệm về tôi như giữa chúng tôi chưa hề có 40 năm xa cách.

Mừng vui gặp mặt, những vòng tay ôm chặt, những nụ hôn thắm thiết chưa nói lên đc hết tình cảm các bạn gìn giữ dành cho tôi. Các bạn nhớ hết những "thói hư tật xấu" của tôi (tôi cũng đã quên ngày đó mình như thế nào) và mang ra tố với tôi (khi muốn hỏi gì tôi đã thường nhướng mắt lên, cái mặt vênh lên và hỏi "na és?"), và những kỷ vật rất nhỏ liên quan tới tôi đều đc các bạn cất giữ ở những nơi trang trọng trong nhà, tôi đã đc thấy chúng khi đến nhà các bạn chơi (bưu thiệp chúc năm mới, chúc giáng sinh, ... mà có lẽ chúng ta sau bao nhiêu năm đâu còn giữ đc mấy).

Tranh giành nhau để đc đón tôi về nhà chơi là cuộc thảo luận mà tôi phải giả vờ ko nghe, ko thấy vì tôi đã chảy nước mắt rồi. (Tôi chỉ có 10 ngày với đất Hung và với các bạn thôi, tôi muốn dành 1 ngày về thăm thành phố Miskolc, các ngày còn lại là dành cho các bạn, nhưng đi đâu-với bạn nào-bao lâu thì các bạn phải tự thống nhất với nhau).

Tôi đoán chắc ko nhiều bạn VN khi quay trở lại Hungary nói riêng, các nước Châu Âu nói chung, nơi các bạn đã từng là sinh viên, từng kết bạn với rất nhiều bạn bản xứ, lại có đc chuyến đi đầy kỷ niệm cảm động như tôi đc cảm nhận. Tôi đã sống, sinh hoạt cùng các bạn học của mình như người thân trong nhà, đc các bạn đưa đi chơi thăm vẻ đẹp nơi các bạn sống, đc trải nghiệm làm nhân viên bán hàng, kỹ sư trong nhà máy, kiểm nghiệm viên phòng thử nghiệm,... nơi các bạn đang làm việc (ở Hung 64 tuổi mới đc nghỉ hưu, nam nữ như nhau).

Tôi cũng biết, nhiều bạn khi quay lại thăm quê hương thứ hai của mình thường kết hợp du ngoạn nhiều đất nước khác, thăm nhiều cảnh đẹp khác, và ký ức đọng lại là nơi này đẹp, nơi kia hoành tráng.

Còn tôi, là kỷ niệm sâu sắc về tình bạn, là sự khẳng định những người bạn trời Âu của mình vẫn sống rất tình cảm, vẫn như xưa.

Đối với riêng tôi, đây là một chuyến đi thành công ngoài mong đợi, chuyến đi càng gắn kết chúng tôi với nhau hơn, để từ nay trở đi, tôi chắc chắn tình bạn của chúng tôi là vĩnh cửu.

Chia tay nhau, chúng tôi thường phải quay đi trong nước mắt lưng tròng với lời hẹn hãy-sẽ quay lại ở lần gặp mặt tới.

Tôi thường ko viết dài, càng ko hay viết về cảm nhận của mình, nhưng đây là một hành trình đặc biệt, tôi viết ra đây là mong các bạn khác, đã từng du học như tôi, nếu có điều kiện nên có chuyến đi dành nhiều hơn nữa thời gian cho các kỷ niệm xưa, cho các bạn học cũ của mình để thấy tình người nơi ấy vẫn đáng trân trọng biết bao.

Và tôi cũng tiếc cho một số bạn đã hoàn toàn ko còn liên lạc gì với nơi ấy, nơi các bạn từng yêu mến nó, từng muốn ở lại như quê hương của mình nhưng nay vì những nguyên nhân nào đó ko quay lại đc lấy một lần, hoặc có dịp quay lại cũng chỉ như một khách du lịch bình thường."

Xuân và các bạn của mình (Ảnh của nhân vật)

Nếu chị Đoan là tấm gương của tôi về học tập, thì trong số những sinh viên VN xuất sắc có thể nói đến anh Đinh Hoàng Thắng, người mà tôi đã nhắc đến ở phần trước, khi nói đến cảm nhận về nước Hung, về tâm trạng của chúng tôi khi mới đặt chân lên đất Hung và "bước ra thế giới...".

Anh Thắng đã nói về ý nghĩa lớn nhất, điều mà anh nhận thấy từ những gì nhận được từ đất nước này: "mình vẫn muốn cám ơn cuộc đời này, vì đã cho mình những điều kiện mà các trang lứa của mình thuở bấy giờ không có được. Đó cũng chính là cái ý nghĩa của đất nước Hungary, con người Hungary đối với cuộc đời mình”.

Thuộc hàng những LHS tiền bối sang Hungary từ năm 1966, anh Thắng tốt nghiệp Cử nhân/Thạc sĩ về Văn học và Ngôn ngữ Hungary tại Trường Đại học Tổng hợp Eötvös Loránd, Budapest đúng vào năm chúng tôi sang Hung (1972). Thời gian 1983-1986, anh nghiên cứu và nhận bằng Tiến sĩ Khoa học Chính trị tại Trường Đại học Kinh tế Karl Marx, Budapest (nay là Đại học Corvinus Budapest).

Được đào tạo cả về văn, triết lẫn chính trị học, sở hữu kiến thức chuyên sâu về quan hệ quốc tế và chính sách đối ngoại từ ELTE, TS. Đinh Hoàng Thắng từng hoạt động trong ngành ngoại giao và là người quan tâm đến các vấn đề liên quan đến chính trị thế giới và ngoại giao của Việt Nam.

“Chàng Ngố” tốt nghiệp đại học năm 1972 - Ảnh do nhân vật cung cấp

Là một cây bút từng giữ chức TBT báo “Quốc tế” (nay là tờ “Thế giới & Việt Nam”, cơ quan truyền thông của Bộ Ngoại giao), TS. Đinh Hoàng Thắng đã tham gia với NCTG bằng một bài viết đầy tình cảm dành cho nước Hung, nơi anh từng có nhiều năm học tập, nghiên cứu và gắn bó.

"Lần đầu tiên, một chàng ngố hơn 17 tuổi, từ mảnh đất đói nghèo và chiến tranh của Nghệ Tĩnh bước ra thế giới, gặp gỡ nhiều người ngoại quốc (külföldiek), được tiếp xúc với cộng đồng quốc tế hẳn hoi (cánh sinh viên Ba Lan, Tiệp, Nga, Anh, Pháp cùng học với bọn mình ngay từ đầu), chứ không chỉ là với thầy cô giáo người Hungary (magyarok).

“Külföldiek”, “Magyarok”… hình như đó là những từ Hung đầu tiên mình học. Cảm giác là sốc và choáng! Quan hệ quá cởi mở (nhìn họ hôn nhau trong lớp vừa ngượng, vừa thích), tự do cá nhân được đề cao ghê gớm. Trong năm đầu học tiếng Hung, bọn mình bị cấm đi nhảy cuối tuần, dù các buổi sinh hoạt văn hóa đó tổ chức ngay trong ký túc xá. Thay vì đi nhảy, bọn mình họp chi đoàn, họp đơn vị, đọc báo Việt (nghe ngộ nhỉ?)… Sự lạc lõng giữa Việt Nam với thế giới… Có lẽ đó là điều ám ảnh mình suốt những năm sau này, đến bây giờ mình vẫn còn bị hội chứng LPS (Lost Puppy Syndrome).

Vì là dân Tổng hợp, cả trường chỉ có 3 sinh viên Việt Nam nên ngay từ năm thứ nhất mình đã “phải” ở chung phòng với Tây (sinh viên Hung) nhưng đấy là điều thật may mắn. Từ năm thứ hai, thứ ba, mình đã đi dịch được cho Sứ quán, dịch một nhưng phải đoán đến hai… ba… phần - như người Hung hay nói, “a fordítás ferdítés” (?) (1) - mà vẫn được các chú ở Sứ cho là khá (lúc bấy giờ chả có chú sứ nào biết tiếng Hung, ngoài vài câu chào hỏi thông thường như “jó reggelt / jó napot kívánok”). Đi đến các buổi mít-tinh hội họp thì đã có bài viết sẵn, cứ thế mà đọc, may mà phần ngữ âm của mình khá (tiếng Nghệ Tĩnh vốn trầm trầm, phân biệt giữa “sờ” nặng (sör - bia) với “xờ” nhẹ (szabad - tự do) rất rõ ràng, nên khá thuận lợi để học tiếng Hung.

Có một sự kiện mình nhớ rất lâu, đó là được đi dịch cho Đoàn cấp cao Đảng và Chính phủ nước ta lần đầu tiên thăm Hungary. Về chuyến đi quốc tế của Bí thư thứ Nhất Lê Duẩn và Thủ tướng Phạm Văn Đồng hồi đó đều có phim chiếu trong nước, chiếu ngay tại làng Quỳnh Đôi của mình. Thế là đột nhiên mình trở thành “vĩ nhân tỉnh lẻ”. Ba mẹ mình mừng lắm, vì được bà con bàn tán mãi về thằng “cu Đen” ngày nào mà bây giờ được đi cạnh và còn “dám nói chuyện” với ông Duẩn và ông Đồng (thực ra mình chỉ “nhai lại” lời của các cụ mà thôi!).

Năm năm đại học tiếp xúc với toàn sinh viên/các thầy cô ngữ văn, triết học, nhiều hôm mình ngồi café tranh luận sau các seminar chuyên đề ở lớp quên cả lên giảng đường. Đổi lại, mình đã được nghe các bạn nói về những Lukács György, Márkus György, Háy Gyula (2) cùng nhiều tên tuổi khác.  

Mình thích đọc các giáo trình tham khảo hơn là những tài liệu bắt buộc. Sách giáo khoa và các tài liệu chọn lọc đều phải mua, nhưng bọn mình thích đọc các sách “chui” từ các nhà xuất bản bên Tây Đức. Nhất là về các biến cố sôi động ở Hungary từ 1953, rồi 1956, đặc biệt, trước và sau 1968, mình dành khá nhiều thời gian đọc và tìm hiểu về cải cách kinh tế. Mình được đi dịch cho rất nhiều đoàn cán bộ cao cấp từ Việt Nam sang nghiên cứu về cải cách kinh tế ở Hungary trong những năm ấy."

Nói về đất nước Hungary có vị trí thế nào trong cuộc đời anh, anh viết:

"Không thể thay thế! Nếu mình đi nước khác, học trong những môi trường khác chắc rằng giờ đây mình không được như thế này. Môi trường giáo dục làm nên con người, chứ không phải là quần áo (3)! Dù rằng trần thế chỉ là hư dối và tạm bợ, mình vẫn muốn cám ơn cuộc đời này, đã cho mình những điều kiện mà các trang lứa của mình thuở bấy giờ không có được. Đó cũng chính là cái ý nghĩa của đất nước Hungary, con người Hungary đối với cuộc đời mình. Nếu mình chỉ học trong nước, hay học kỹ thuật, có lẽ mình khó có duyên với ngành ngoại giao sau này.

Cuối cùng, nếu không đi học ở Hung, chắc mình không làm được nghiên cứu sinh. Không phải là vì nhà trường chiếu cố gì cả. Đơn giản là cái đề tài mình đề xuất - “Phân tích hệ thống (rendszerelemzés) như một vấn đề phương pháp luận trong nghiên cứu quốc tế” - đã không được trong nước chấp nhận, vì lý do a, b, c… Viện Hàn lâm Khoa học Hungary cùng hai  trường Tổng hợp và Kinh tế đã hỗ trợ tối đa, nhất là với cái quy chế “cắc cớ” của mình (không đi qua con đường học bổng), mình đành quyết định bỏ tiền túi để học NCS. Nặng nhất là khâu thi tối thiểu (minimum), phải nạp khoảng hơn 4.000 Forint (mệnh giá năm 1983-84). Theo mình biết, ở các nước khác, làm kiểu “tư nhân” (maszek) như vậy là bất khả!"

---------

(1) Dịch là xuyên tạc (chơi chữ trong tiếng Hung, tương đương “dịch là phản” trong tiếng Pháp và Anh).

(2) Các triết gia, nhân sĩ, nhà văn nổi tiếng của Hungary.

(3) Chơi chữ, theo một câu thành ngữ tiếng Hung “Nem a ruha teszi az embert” (Quần áo không làm nên con người, chiếc áo không làm nên thầy tu).

 

Ghi chú của NCTG

(còn nữa)

Góc tình dục

Tình dục có phải là một nhu cầu sinh lý tất yếu?

Theo một góc nhìn của sinh lý học y khoa hiện đại và triết lý dưỡng sinh của Y học cổ truyền, chúng ta sẽ nhận ra một bức tranh khác: Tình dục vốn không hoàn toàn là một nhu cầu sinh lý mang tính sống còn đối với cá thể con người.

Góc nhìn từ sinh lý Y học hiện đại

Để hiểu rõ bản chất của vấn đề, trước hết chúng ta cần định nghĩa chính xác thế nào là một “nhu cầu sinh lý thiết yếu”. Theo sinh lý học, các chức năng sinh lý nền tảng nhất để duy trì sự sống của cơ thể bao gồm hô hấp, tuần hoàn, tiêu hóa, bài tiết và giấc ngủ. Đặc điểm cốt lõi và tiêu chí duy nhất để nhận diện một nhu cầu sinh lý sinh tồn là nguyên tắc: “Nếu thiếu nó, cơ thể sẽ chết”.

Nếu bạn ngừng thở trong vài phút, các tế bào não sẽ thiếu oxy và tổn thương không thể phục hồi. Nếu bạn ngừng uống nước trong vài ngày, cơ thể sẽ suy kiệt hoàn toàn do rối loạn điện giải và mất nước trầm trọng. Nếu bạn ngừng ăn, các cơ quan nội tạng sẽ dần cạn kiệt năng lượng, suy đa tạng và dẫn đến tử vong.

Ngược lại, tình dục hoàn toàn không đáp ứng tiêu chí sinh tồn này. Hoạt động tình dục và ham muốn tình dục được điều phối bởi hệ thống nội tiết cùng các xung động của hệ thần kinh trung ương. Vai trò lớn nhất của nó, xét về mặt sinh học, là để duy trì nòi giống cho sự tiếp nối của giống loài, chứ không phải để duy trì sự sống cho chính cá thể đó.

Nghiên cứu Nữ tu (The Nun Study) do Tiến sĩ David Snowdon khởi xướng năm 1986, tiến hành theo dõi 678 nữ tu Công giáo. Dù ban đầu nghiên cứu này không nhằm mục đích đánh giá trực tiếp vai trò của việc tuyệt dục đối với sức khỏe, nhưng dữ liệu thực tế lại cung cấp một minh chứng rõ ràng: đây là nhóm người hoàn toàn không có hoạt động tình dục trong suốt cuộc đời trưởng thành.

Kết quả theo dõi kéo dài hàng thập kỷ đã chỉ ra rằng họ có tuổi thọ trung bình vượt trội so với dân số chung, hệ miễn dịch duy trì khỏe mạnh và đặc biệt là tỷ lệ thoái hóa não bộ ở mức cực kỳ thấp.

Một con người hoàn toàn có thể sống một trọn vẹn, phát triển thể chất khỏe mạnh, duy trì tinh thần minh mẫn và đạt đến tuổi thọ tối đa mà không bao giờ phát sinh hoặc thỏa mãn các hoạt động tình dục. Cơ thể con người sở hữu cơ chế tự điều hòa hoàn hảo; việc không hoạt động tình dục không gây ra sự tích tụ độc tố trong cơ thể, không làm thui chột hay suy giảm chức năng của các cơ quan sinh tồn như tim, gan, phổi, hay thận.

Thậm chí, việc nhầm lẫn tình dục là “nhu cầu sinh lý bắt buộc phải được giải tỏa” đôi khi còn thúc đẩy những hành vi tình dục thiếu kiểm soát, gây ra hệ lụy về bệnh lý lây truyền hoặc rối loạn tâm lý.

Góc nhìn từ Đông y

Nếu y học hiện đại nhìn nhận tình dục không phải là điều kiện thiết yếu để sinh tồn, thì y học cổ truyền phương Đông lại tiến xa hơn một bước trên hành trình bảo vệ sức khỏe. Đông y khẳng định một cách sâu sắc rằng: Tiết dục chính là một trong những cảnh giới cao nhất của đạo dưỡng sinh, là chìa khóa vàng để con người đạt tới sự trường thọ.

Triết lý Đông y quan niệm cơ thể con người được nuôi dưỡng, vận hành và bảo vệ bởi “Tam bảo” đó là: Tinh – Khí – Thần. Trong đó, “Tinh” (đặc biệt là Tiên thiên Thận tinh) là gốc rễ của vạn vật, là nguồn năng lượng nguyên thủy và hữu hạn để cơ thể sinh trưởng, phát dục, phục hồi tế bào và chống lại ngoại tà (bệnh tật). Y lý có câu “Thận tàng tinh, tinh sinh tủy, tủy thông với não”. Hoạt động tình dục phóng túng, không có sự kiểm soát được xem là nguyên nhân tàn phá trực tiếp và nhanh nhất đối với Thận tinh.

Khi “Tinh” bị rò rỉ và cạn kiệt qua việc tiêu hao quá mức, cơ thể sẽ mất đi nền tảng gốc. Tinh suy thì “Khí” nhược, Khí nhược thì “Thần” mờ. Biểu hiện lâm sàng của sự hao tổn này là tình trạng mệt mỏi dai dẳng, đau lưng mỏi gối, trí nhớ suy giảm, hệ miễn dịch yếu kém, rụng tóc, bạc tóc sớm và tuổi thọ bị rút ngắn đáng kể. Cổ nhân từng đúc kết “Nhất trích tinh, thập trích huyết” (một giọt tinh quý bằng mười giọt máu) để nhấn mạnh sự trân quý và tầm quan trọng của việc bảo tồn tinh khí.

Trong các phương pháp dưỡng sinh cổ truyền, “tiết dục” là nghệ thuật làm chủ bản thân, không để ham muốn bản năng dẫn dắt tâm trí và làm bào mòn thể xác. Đối với những người thực hành dưỡng sinh chuyên sâu, việc kiêng khem hoặc giảm thiểu tối đa hoạt động tình dục giúp họ “bế tinh, dưỡng khí, tồn thần”. Nguồn năng lượng đáng lẽ bị tiêu hao sẽ được cơ thể giữ lại, chuyển hóa để nuôi dưỡng lục phủ ngũ tạng, giúp trí não tinh thông và duy trì sự dẻo dai ở tuổi xế chiều.

Việc gắn mác tình dục là một “nhu cầu sinh lý” thiết yếu là một sự ngộ nhận mang tính thời đại, đi ngược lại với cả khoa học thực chứng lẫn triết lý y học cổ truyền.

Sinh lý học Tây y đã chứng minh nó không phải là yếu tố quyết định sự sống còn, và Đạo dưỡng sinh Đông y đã đúc kết qua hàng ngàn năm rằng sự tiết chế nó mới thực sự là cội nguồn của sức khỏe và trường thọ. Hiểu đúng về bản chất của vấn đề này sẽ giúp con người hiện đại thoát khỏi những áp lực vô hình của bản năng, biết cách làm chủ tâm thân, từ đó xây dựng một lối sống tĩnh tại, cân bằng và thực sự thuận theo lẽ tự nhiên.

Thanh Long t/h

Nguồn: trithucvn2.net

The Best Bands and Songs of 60's, 70's, 80's

 A „The Sound of Silence” a Simon & Garfunkel amerikai folk-rock duó dala, amelyet Paul Simon írt. A duó stúdiómeghallgatása lemezszerződéshez vezetett a Columbia Recordsnál; az eredeti akusztikus változatot 1964 márciusában rögzítették a *Wednesday Morning, 3 A.M.* című debütáló albumukhoz. Az album abban az évben októberben jelent meg, ám eladási mutatói kiábrándítóak voltak. A következő évben megjelent egy elektromos hangszerekkel kiegészített, átdolgozott változat, amely a Billboard kislemezlistájának élére került.

"The Sound of Silence" is a song by the American folk-rock duo Simon & Garfunkel, written by Paul Simon. The duo's studio audition led to a recording contract with Columbia Records; the original acoustic version was recorded in March 1964 for their debut album, *Wednesday Morning, 3 A.M.* The album was released in October of that year, but its sales figures were disappointing. The following year, a reworked version—supplemented with electric instruments—was released and reached the top of the *Billboard* singles chart. 

Nghe bản Hit ở đây

RETRO GOLD

CỤC DIỆN THẾ GIỚI 2026–2028 DƯỚI LĂNG KÍNH “BÀN CỜ LỚN”: CUỘC CẠNH TRANH QUYỀN LỰC VÀ GIỚI HẠN CỦA MỖI NƯỚC ĐI

 Trong cuốn The Grand Chessboard: American Primacy and Its Geostrategic Imperatives (1997)( bản dịch tiếng Việt là Bàn Cờ Lớn), Zbigniew Brzezinski, cựu Cố vấn An ninh quốc gia Hoa Kỳ, xem lục địa Á-Âu là không gian địa chính trị có ý nghĩa quyết định đối với vị thế toàn cầu của Mỹ. Luận điểm trung tâm của ông không đơn giản là Washington phải kiểm soát mọi quốc gia, mà là Mỹ cần ngăn một thế lực thù địch hoặc một liên minh đối thủ thống trị Á-Âu, bởi khi kiểm soát được phần lớn nguồn lực kinh tế, dân số, công nghệ và sức mạnh quân sự của lục địa này, đối thủ có thể thách thức ưu thế toàn cầu của Mỹ. Gần ba thập niên sau, thế giới đã thay đổi đáng kể: Trung Quốc trở thành đối thủ chiến lược hàng đầu của Washington; Nga sử dụng sức mạnh quân sự để bảo vệ vùng ảnh hưởng mà họ tuyên bố có lợi ích sống còn; châu Âu phải suy nghĩ lại về an ninh của chính mình; còn Ấn Độ, các nước vùng Vịnh và nhiều cường quốc tầm trung tìm cách mở rộng không gian tự chủ. Vì vậy, nếu dùng “Bàn cờ lớn” để nhìn hai năm 2026–2028, cần xem đây là một khung phân tích về địa lý, quyền lực và liên minh, chứ không phải lời tiên tri có thể dự đoán chính xác mọi diễn biến. Một giới hạn quan trọng khác là không nên đồng nhất lợi ích địa chính trị lâu dài của Mỹ với mọi quyết định của một tổng thống hoặc một chính quyền cụ thể. Địa lý và tương quan sức mạnh tạo ra những sức ép bền vững, nhưng chính trị trong nước, kinh tế, công nghệ, dư luận và sai lầm của lãnh đạo vẫn có thể khiến các nước đi chệch khỏi chiến lược dự kiến.

Trung Quốc và Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương: Trọng tâm của bàn cờ

Nếu phải xác định khu vực quan trọng nhất đối với cạnh tranh quyền lực trong hai năm tới, đó vẫn là Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, nơi Mỹ phải đồng thời bảo vệ vị thế chiến lược, duy trì mạng lưới đồng minh và ứng phó với sự trỗi dậy của Trung Quốc. Bắc Kinh không chỉ cạnh tranh bằng quân sự mà còn thông qua công nghiệp, thương mại, công nghệ, cơ sở hạ tầng và khả năng chi phối các chuỗi cung ứng quan trọng. Đối với Trung Quốc, Đài Loan vừa mang ý nghĩa chủ quyền theo quan điểm của Bắc Kinh, vừa có giá trị chiến lược liên quan đến vị thế quân sự của Trung Quốc tại Tây Thái Bình Dương. Đối với Mỹ, cách Washington phản ứng trước sức ép đối với Đài Loan lại liên quan đến độ tin cậy của các cam kết an ninh với Nhật Bản, Hàn Quốc, Philippines và các đối tác khác. Vì thế, Đài Loan không chỉ là một vấn đề song phương giữa hai bờ eo biển mà còn là phép thử đối với toàn bộ cấu trúc an ninh khu vực. Tuy nhiên, không nên từ việc Trung Quốc gia tăng năng lực quân sự mà kết luận rằng chiến tranh chắc chắn xảy ra trong giai đoạn 2026–2028. Một cuộc tấn công sẽ phải đối mặt với những rủi ro quân sự, kinh tế và chính trị rất lớn; răn đe, gây sức ép vùng xám, tập trận, chiến tranh mạng và các biện pháp cưỡng ép dưới ngưỡng chiến tranh vẫn có thể là những công cụ được sử dụng thường xuyên hơn. Các diễn biến quanh Đài Loan trong năm 2026 cho thấy vấn đề này tiếp tục là một điểm nóng chiến lược, trong khi quyết định của Washington về bán vũ khí cho Đài Bắc vẫn có thể chịu tác động từ thương lượng cấp cao Mỹ–Trung.(theo Political.org)

Trong bối cảnh đó, khả năng cao là cạnh tranh Mỹ–Trung tiếp tục diễn ra trên nhiều mặt trận, nhưng mức độ đối đầu sẽ dao động tùy theo tính toán của hai bên. Mỹ có lợi ích trong việc hạn chế khả năng Trung Quốc thống trị khu vực; Trung Quốc có lợi ích trong việc làm giảm ưu thế chiến lược của Mỹ ngay sát vùng duyên hải của mình. Hai mục tiêu ấy khó dung hòa hoàn toàn, song không đồng nghĩa với việc hai nước không thể đạt thỏa thuận giới hạn trong thương mại, công nghệ hay quản lý khủng hoảng.

Nga, Ukraine và châu Âu: Một cuộc chiến khu vực với hệ quả toàn cầu

Dưới lăng kính của Brzezinski, Ukraine có ý nghĩa vượt ra ngoài lãnh thổ của một quốc gia Đông Âu. Vấn đề cốt lõi là trật tự an ninh châu Âu, giới hạn ảnh hưởng của Nga và khả năng các nước châu Âu duy trì quyền tự quyết trước sức ép từ Moscow. Nga muốn ngăn Ukraine hội nhập sâu hơn vào hệ thống an ninh phương Tây và duy trì một vùng đệm chiến lược; Ukraine muốn bảo vệ chủ quyền và quyền lựa chọn định hướng phát triển của mình; các nước châu Âu phải cân bằng giữa hỗ trợ Kyiv, duy trì đoàn kết nội khối và tránh để chiến tranh lan rộng. Nhưng trong hai năm tới, nhân tố có thể làm thay đổi đáng kể cục diện không chỉ nằm trên chiến trường mà còn ở Washington. Những bất đồng giữa Tổng thống Donald Trump và Tổng thống Volodymyr Zelenskyy về các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng Nga, việc nới lỏng một số biện pháp trừng phạt và nguy cơ gián đoạn hỗ trợ tình báo của Mỹ đã làm dấy lên lo ngại về độ bền vững của quan hệ Mỹ–Ukraine.(Theo Reuters)

Nếu Washington giảm hỗ trợ, châu Âu sẽ phải đối diện với áp lực tăng chi tiêu quốc phòng, mở rộng sản xuất vũ khí và đảm nhận nhiều trách nhiệm hơn trong việc duy trì năng lực phòng thủ của Ukraine. Nếu Mỹ tiếp tục hỗ trợ ở mức đáng kể, Kyiv có thể có thêm khả năng thương lượng, nhưng điều đó không tự động bảo đảm một chiến thắng quân sự. Kịch bản đáng chú ý nhất không nhất thiết là một bên hoàn toàn đánh bại bên kia, mà có thể là một thỏa thuận đình chiến hoặc dàn xếp từng phần, trong đó các bên chấp nhận một số giới hạn thực tế nhưng vẫn bất đồng về chủ quyền, lãnh thổ và bảo đảm an ninh. Một thỏa thuận chấm dứt giao tranh cũng không đồng nghĩa với hòa bình bền vững nếu không có cơ chế thực thi và ngăn ngừa tái diễn xung đột. Đối với châu Âu, bài học chiến lược là không thể dựa hoàn toàn vào giả định rằng Mỹ sẽ luôn có cùng cách nhìn về an ninh châu Âu qua mọi nhiệm kỳ tổng thống. Dù quan hệ xuyên Đại Tây Dương không dễ dàng tan rã, sự bất định từ Washington có thể thúc đẩy châu Âu tìm kiếm mức độ tự chủ quốc phòng cao hơn. Điều này không nhất thiết khiến châu Âu tách khỏi Mỹ; nó có thể dẫn đến một liên minh mà các thành viên châu Âu phải đóng góp nhiều nguồn lực hơn để duy trì.(Theo GLOBSEC Security Forecast)

Mỹ sau bầu cử giữa nhiệm kỳ

Chiến lược toàn cầu chịu sự chi phối của chính trị trong nước Một đặc điểm quan trọng của bàn cờ Mỹ là chính sách đối ngoại không chỉ được quyết định bởi các nhà chiến lược mà còn bị ràng buộc bởi Quốc hội, ngân sách, dư luận và cuộc đấu tranh giữa các đảng phái. Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3 tháng 11 năm 2026 có thể tác động đáng kể đến hai năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Trump. Nếu đảng Cộng hòa giữ được cả hai viện, chính quyền có thể thuận lợi hơn trong việc thúc đẩy chương trình lập pháp, ngân sách và các ưu tiên chính sách. Nếu đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Hạ viện, các cuộc điều tra, giám sát hành pháp và tranh luận về ngân sách có thể gia tăng, khiến Nhà Trắng khó triển khai một số mục tiêu trong nước. Tuy nhiên, việc kiểm soát Hạ viện không đồng nghĩa với việc phe đối lập có thể tự mình thay đổi toàn bộ chính sách đối ngoại: Thượng viện, quyền phủ quyết của tổng thống, luật hiện hành và quyền hạn hành pháp vẫn là những yếu tố quan trọng. Theo khảo sát của Pew Research Center công bố ngày 15 tháng 10 năm 2026, 55% người trưởng thành được hỏi dự đoán đảng Dân chủ sẽ kiểm soát Hạ viện sau bầu cử, so với 40% dự đoán đảng Cộng hòa giữ được đa số. Đây là kỳ vọng của công chúng, không phải kết quả bầu cử hay một dự báo chắc chắn.(Theo Pew Research Center)

Về đối ngoại, tác động có thể thấy rõ ở ngân sách viện trợ Ukraine, các biện pháp trừng phạt Nga, chính sách thương mại, việc bán vũ khí cho Đài Loan và cách Washington phân bổ nguồn lực giữa châu Âu, Trung Đông và châu Á. Dẫu vậy, cần phân biệt hai tầng chính sách. Tầng thứ nhất là lợi ích chiến lược dài hạn của Mỹ: duy trì khả năng tiếp cận các tuyến hàng hải, ngăn đối thủ thống trị những khu vực then chốt và bảo vệ mạng lưới đồng minh. Tầng thứ hai là cách chính quyền cụ thể theo đuổi những lợi ích ấy: thông qua ngoại giao, thuế quan, viện trợ, sức ép quân sự hay thương lượng trực tiếp với lãnh đạo đối thủ. Tầng thứ nhất thường có tính liên tục lớn hơn; tầng thứ hai có thể thay đổi nhanh chóng theo cá tính tổng thống, tình hình kinh tế và kết quả bầu cử. Vì thế, trong hai năm tới, Mỹ có thể vừa tiếp tục cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc, vừa tìm kiếm những thỏa thuận thực dụng với Bắc Kinh; vừa khẳng định vai trò toàn cầu, vừa yêu cầu đồng minh tự gánh nhiều chi phí an ninh hơn. Đây không nhất thiết là sự thiếu nhất quán hoàn toàn. Đó cũng có thể là biểu hiện của một chiến lược đặt lợi ích trước mắt của Mỹ lên trên sự ổn định của trật tự đồng minh truyền thống, nhưng cách thực hiện thiếu dự đoán được sẽ khiến các đối tác phải tính toán lại mức độ tin cậy của Washington.

Trung Đông: Nơi những cuộc khủng hoảng khu vực có thể làm đảo lộn tính toán toàn cầu

Nếu Đông Á là trung tâm của cạnh tranh dài hạn giữa các cường quốc, Trung Đông vẫn là nơi một cuộc khủng hoảng có thể nhanh chóng tiêu tốn nguồn lực và sự chú ý của Mỹ. An ninh Israel, vấn đề Palestine, quan hệ với Iran, an ninh vùng Vịnh và các tuyến vận chuyển năng lượng có liên hệ với nhau nhưng không phải là một bài toán duy nhất. Một cuộc đối đầu kéo dài với Iran có thể làm tăng chi phí năng lượng, gây áp lực lên người tiêu dùng Mỹ, tạo thêm gánh nặng quân sự cho Washington và làm giảm khả năng tập trung nguồn lực vào Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Khảo sát của Chicago Council on Global Affairs công bố đầu tháng 10 năm 2026 cho thấy người Mỹ có xu hướng gắn cuộc chiến với Iran và chính sách thuế quan với những lo ngại về chi phí sinh hoạt; trong khảo sát này, 86% người được hỏi cho rằng cuộc chiến với Iran có tác động tiêu cực đến chi phí sinh hoạt tại Mỹ. Đây là kết quả khảo sát về nhận thức của công chúng, không phải bằng chứng rằng mọi biến động giá cả đều do một nguyên nhân duy nhất.(Theo Chicago Council on Global Affairs)

Đối với các cường quốc khác, một nước Mỹ bị cuốn sâu vào Trung Đông có thể tạo ra khoảng trống về sự chú ý và nguồn lực ở những khu vực khác. Nhưng cũng không nên mặc định rằng mọi đối thủ của Mỹ đều có thể tận dụng cơ hội này thành công: một cuộc chiến khu vực có thể làm gián đoạn thương mại, gây bất ổn tài chính và tạo rủi ro cho cả Trung Quốc, châu Âu lẫn các nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng. Trong giai đoạn 2026–2028, câu hỏi then chốt không chỉ là Mỹ có thể giành được lợi thế quân sự hay không, mà còn là Washington có thể chuyển lợi thế ấy thành một trật tự chính trị ổn định với chi phí chấp nhận được hay không. Lịch sử cho thấy thắng lợi quân sự không tự động đem lại một giải pháp chính trị bền vững.

Ấn Độ và các cường quốc tầm trung

Những người chơi không muốn chỉ là quân cờ. Một điểm cần điều chỉnh khi vận dụng “Bàn cờ lớn” vào thế giới hiện nay là không nên xem các quốc gia vừa và nhỏ chỉ như những ô vuông trên bản đồ của các siêu cường. Ấn Độ có quy mô dân số, nền kinh tế, năng lực công nghệ và vị trí địa lý đủ lớn để theo đuổi lợi ích riêng. New Delhi có thể hợp tác với Mỹ nhằm cân bằng Trung Quốc, nhưng vẫn giữ quan hệ với Nga và tránh bị ràng buộc hoàn toàn vào một liên minh do phương Tây dẫn dắt. Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và Philippines có những lợi ích an ninh gắn với Mỹ, nhưng cũng phải tự tính toán nguy cơ bị cuốn vào khủng hoảng. Các quốc gia vùng Vịnh vừa duy trì quan hệ an ninh với Washington, vừa mở rộng quan hệ kinh tế với Bắc Kinh. Brazil, Indonesia, Thổ Nhĩ Kỳ và một số cường quốc tầm trung khác cũng có thể tận dụng cạnh tranh giữa các trung tâm quyền lực để gia tăng không gian thương lượng. Vì vậy, trật tự thế giới trong hai năm tới có thể không hình thành thành hai khối đối đầu hoàn toàn tách biệt như thời Chiến tranh Lạnh. Thay vào đó, ta có thể chứng kiến một cấu trúc linh hoạt hơn: hợp tác an ninh với một nước, làm ăn với nước khác, đồng thời giữ khoảng cách với các cam kết có thể hạn chế quyền tự chủ. Tuy nhiên, chiến lược “đi dây” không phải lúc nào cũng thành công. Khi khủng hoảng nghiêm trọng xảy ra, các nước có thể buộc phải đưa ra lựa chọn rõ ràng hơn; khi các cường quốc áp dụng trừng phạt hoặc kiểm soát công nghệ, chi phí duy trì quan hệ với cả hai bên có thể tăng mạnh. Bởi vậy, quyền tự chủ thực sự không chỉ đến từ tuyên bố ngoại giao khéo léo mà còn từ nền kinh tế đủ sức chống chịu, năng lực quốc phòng phù hợp, thể chế đáng tin cậy và khả năng đa dạng hóa đối tác.

Công nghệ, chuỗi cung ứng và kinh tế: Mặt trận ít tiếng súng nhưng có sức định hình lâu dài

Bàn cờ lớn của thế kỷ XXI không chỉ được quyết định bởi lãnh thổ, căn cứ quân sự hay số lượng tàu chiến. Bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, năng lượng, khoáng sản thiết yếu, vệ tinh, cáp viễn thông và năng lực sản xuất công nghiệp đang trở thành những nguồn lực chiến lược. Một quốc gia có ưu thế trong công nghệ có thể chuyển lợi thế kinh tế thành năng lực quân sự, tình báo và ảnh hưởng quốc tế; ngược lại, phụ thuộc quá mức vào một nguồn cung có thể trở thành điểm yếu trong khủng hoảng. Vì vậy, Mỹ và Trung Quốc có động lực tiếp tục cạnh tranh về công nghệ, kiểm soát xuất khẩu và chuỗi cung ứng, dù vẫn có thể cần nhau trong thương mại và một số lĩnh vực kinh tế. Thuế quan cũng không chỉ là công cụ bảo hộ: chúng có thể được sử dụng để gây sức ép, đổi lấy nhượng bộ hoặc khuyến khích dịch chuyển sản xuất. Nhưng thuế quan kéo dài cũng có thể làm tăng chi phí cho doanh nghiệp và người tiêu dùng, gây trả đũa thương mại và khiến các đồng minh của Mỹ bất mãn. Báo cáo khảo sát của Chicago Council cho thấy phần lớn người Mỹ được hỏi đánh giá thuế quan là bất lợi cho chi phí sinh hoạt, đồng thời phản ánh sự căng thẳng giữa mục tiêu chiến lược và lợi ích kinh tế trước mắt.

(Theo Chicago Council on Global Affairs)

Trong hai năm tới, do đó, không nên chỉ theo dõi những cuộc gặp thượng đỉnh hay tuyên bố cứng rắn. Cần quan sát xem các nước đầu tư bao nhiêu cho nghiên cứu, công nghiệp quốc phòng, năng lượng và hạ tầng số; họ kiểm soát những mắt xích nào của chuỗi cung ứng; và họ có thể chịu đựng bao lâu nếu thương mại bị gián đoạn. Đây là những chỉ dấu ít kịch tính hơn lời đe dọa quân sự, nhưng thường cho thấy sức mạnh bền vững của một quốc gia rõ hơn.

Ba kịch bản cho thế giới đến cuối năm 2028

Kịch bản thứ nhất là cạnh tranh có kiểm soát: Mỹ và Trung Quốc tiếp tục đối đầu về công nghệ, an ninh và ảnh hưởng khu vực nhưng tránh chiến tranh trực tiếp; Nga và Ukraine tiến đến một hình thức đình chiến hoặc thương lượng không giải quyết triệt để mọi bất đồng; châu Âu tăng năng lực phòng thủ; Trung Đông vẫn bất ổn nhưng không mở rộng thành một cuộc chiến khu vực kéo dài. Đây là kịch bản ít gây đứt gãy nhất, song đòi hỏi các bên duy trì được kênh liên lạc và nhận thức tương đối rõ về giới hạn của nhau. Kịch bản thứ hai là phân mảnh và cưỡng ép gia tăng: Mỹ sử dụng thuế quan và sức ép an ninh mạnh hơn, Trung Quốc tăng các biện pháp gây sức ép quanh Đài Loan, Nga tiếp tục tìm cách làm suy yếu sự đoàn kết của phương Tây, còn châu Âu và các cường quốc tầm trung phải tăng chi phí tự bảo vệ. Thế giới vẫn tránh được chiến tranh trực tiếp giữa các siêu cường nhưng ngày càng khó hợp tác, chuỗi cung ứng bị phân tách và các quốc gia phải trả giá cao hơn để duy trì an ninh kinh tế. Kịch bản thứ ba là khủng hoảng dây chuyền: một sự cố nghiêm trọng ở eo biển Đài Loan, một bước leo thang lớn tại Trung Đông hoặc một cuộc đối đầu Nga–NATO có thể làm các khu vực vốn được xem là riêng biệt liên kết với nhau qua năng lượng, thương mại, quân sự và cam kết đồng minh. Trong kịch bản này, các chính phủ có thể hành động dưới sức ép thời gian, thông tin không đầy đủ và tính toán sai về ý định của đối thủ. Không thể khẳng định trước kịch bản nào sẽ xảy ra; hơn nữa, thực tế có thể kết hợp các yếu tố của cả ba. Điều quan trọng là không biến dự báo thành lời tiên tri. Những dấu hiệu cần theo dõi gồm mức độ hoạt động quân sự quanh Đài Loan, quyết định ngân sách và viện trợ của Quốc hội Mỹ, khả năng châu Âu tự tăng cường quốc phòng, diễn biến các cuộc đàm phán về Ukraine, mức độ lan rộng của xung đột Trung Đông và những thay đổi lớn trong chính sách thương mại, công nghệ.

Bài học chiến lược: Đừng nhầm bản đồ quyền lực với số phận đã an bài

Giá trị lâu dài của The Grand Chessboard nằm ở việc buộc người đọc nhìn vượt qua những sự kiện riêng lẻ để nhận ra mối liên hệ giữa địa lý, liên minh và quyền lực. Nhưng thế giới năm 2026 phức tạp hơn một bàn cờ trong đó chỉ có một người chơi và mọi nước đi đều có thể tính trước. Mỹ có ưu thế toàn cầu nhưng phải đối diện với giới hạn chính trị trong nước; Trung Quốc có sức mạnh kinh tế và công nghiệp đáng kể nhưng cũng phải cân nhắc chi phí của một cuộc xung đột; Nga có năng lực quân sự và ý chí theo đuổi vùng ảnh hưởng nhưng không thể loại bỏ những tổn thất kinh tế, nhân lực và ngoại giao; châu Âu có tiềm lực kinh tế lớn nhưng cần thời gian và sự phối hợp để chuyển tiềm lực thành sức mạnh quốc phòng. Những quốc gia tầm trung cũng không hoàn toàn bị động, bởi khả năng lựa chọn đối tác, xây dựng thể chế và tăng sức chống chịu có thể làm thay đổi kết quả của cuộc cạnh tranh. Từ góc nhìn của các nước như Việt Nam, bài học không phải là chọn trước một siêu cường để lệ thuộc, cũng không phải là đứng ngoài mọi xung đột bằng những tuyên bố trung lập. Bài học thực tế hơn là duy trì quyền tự chủ chiến lược, đa dạng hóa quan hệ kinh tế và ngoại giao, hiểu rõ lợi ích cốt lõi của từng đối tác, giữ nguyên tắc trong các vấn đề chủ quyền và luật pháp quốc tế, đồng thời đầu tư vào năng lực nội tại: giáo dục, công nghệ, hạ tầng, năng suất lao động, thể chế và năng lực sản xuất. Một quốc gia càng phụ thuộc vào một nguồn vốn, một thị trường, một công nghệ hoặc một tuyến cung ứng thì không gian quyết định độc lập của quốc gia ấy càng dễ bị thu hẹp khi khủng hoảng xuất hiện.

Kết luận

Trong giai đoạn 2026–2028, thế giới nhiều khả năng tiếp tục được định hình bởi cạnh tranh Mỹ–Trung, bất định trong quan hệ Mỹ–châu Âu, cuộc chiến Nga–Ukraine, những điểm nóng tại Trung Đông và sự cạnh tranh về công nghệ, năng lượng cùng chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, biến số quyết định không chỉ là ai có nhiều quân cờ hơn, mà còn là ai hiểu rõ giới hạn của mình, duy trì được liên minh, chịu đựng được chi phí dài hạn và tránh được những nước đi khiến đối thủ không còn lựa chọn ngoài leo thang. Nhìn từ “Bàn cờ lớn”, các cường quốc sẽ tiếp tục tìm cách định hình môi trường chiến lược theo lợi ích của họ; nhìn từ thực tế, không quốc gia nào có thể kiểm soát hoàn toàn kết quả. Sức mạnh không chỉ nằm ở khả năng buộc người khác phải hành động theo ý mình, mà còn ở năng lực bảo vệ lợi ích mà không tự đẩy mình vào một cuộc khủng hoảng vượt quá khả năng kiểm soát.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Brzezinski, Zbigniew. The Grand Chessboard: American Primacy and Its Geostrategic Imperatives. Basic Books, 1997. — Tác phẩm nền tảng về địa chính trị Á-Âu và chiến lược toàn cầu của Mỹ.

2. Brzezinski, Zbigniew. Strategic Vision: America and the Crisis of Global Power. Basic Books, 2012. — Phân tích sự chuyển dịch quyền lực toàn cầu và vị thế của Mỹ.

3. Mearsheimer, John J. The Tragedy of Great Power Politics. Updated edition. W. W. Norton, 2014. — Giải thích cạnh tranh quyền lực giữa các cường quốc theo trường phái hiện thực.

4. Center for Strategic and International Studies (CSIS). The 2026 National Defense Strategy by the Numbers: Radical Changes, Moderate Changes, and Some Continuities. 2026. — Phân tích chiến lược quốc phòng Mỹ và những ưu tiên an ninh hiện nay. CSIS

5. Pew Research Center. “Majority of Americans Expect Democrats to Win Control of House; Public Is Split on Senate.” Ngày 15/10/2026. — Khảo sát kỳ vọng của công chúng Mỹ trước bầu cử giữa nhiệm kỳ. Pew Research Center

Nguyễn Thành Luân (Nghiên cứu lịch sử)

NHỮNG VẾT NỨT TRONG TÂM HỒN

 Trong một gia đình, có những cách dạy con được truyền từ đời này sang đời khác. Người lớn từng được dạy phải nghe lời, không được cãi lại, phải cố gắng để cha mẹ nở mày nở mặt; khi trở thành cha mẹ, họ có thể tiếp tục áp dụng những nguyên tắc ấy với con mình. Qua thời gian, điều từng được xem là khuôn phép trong một thế hệ có thể trở thành áp lực đối với thế hệ tiếp theo.

Gia đình là nơi những chuẩn mực về cách sống, cách ứng xử và quan niệm đúng sai được truyền lại. Nhưng cùng với những giá trị tốt đẹp, một số cách đối xử gây tổn thương cũng có thể được duy trì, đơn giản vì người ta đã quen với chúng và tin rằng đó là cách nuôi dạy con đúng đắn.

Vì sao có những người từng chịu tổn thương trong tuổi thơ lại vô tình lặp lại cách đối xử ấy khi trưởng thành? Và điều gì giúp một người nhận ra rằng những gì mình từng trải qua không nhất thiết phải tiếp tục trở thành trải nghiệm của thế hệ sau?

1. Một lời mắng, hai cách hiểu

Hãy hình dung một đứa trẻ thường xuyên bị mắng mỗi khi mắc lỗi. Người lớn có thể cho rằng mình đang nghiêm khắc, giúp con biết sợ sai và trưởng thành hơn. Nhưng đứa trẻ có thể hiểu theo một cách khác: mình kém cỏi, mình luôn làm người khác thất vọng, hoặc chỉ khi nào không mắc lỗi thì mới xứng đáng được yêu thương.

Cùng một hành động, người lớn và trẻ nhỏ có thể hiểu theo những cách rất khác nhau. Điều người lớn xem là lời nhắc nhở nhất thời đôi khi lại trở thành một ký ức dai dẳng trong tâm trí đứa trẻ, nhất là khi những lời trách mắng diễn ra thường xuyên, đi kèm sự hạ thấp, đe dọa hoặc thiếu vắng tình thương.

Một lần bị mắng không quyết định toàn bộ tương lai của một con người. Điều đáng lưu ý là môi trường trẻ sống lâu dài: em có được lắng nghe khi gặp khó khăn không, có được phép mắc lỗi và sửa sai không, hay thường xuyên phải sống trong tâm trạng lo sợ bị chê trách, bỏ rơi hoặc so sánh với người khác?

Những trải nghiệm ấy có thể góp phần hình thành cách một người nhìn nhận bản thân, đối diện với thất bại và xây dựng quan hệ khi trưởng thành. Ảnh hưởng cụ thể ở mỗi người còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có tính cách, những mối quan hệ nâng đỡ và hoàn cảnh sống về sau.

2. Đứa trẻ học cách nhìn mình qua ánh mắt người khác

Trong những năm đầu đời, trẻ chưa có đầy đủ khả năng để tự đánh giá bản thân. Cách người lớn phản ứng trước cảm xúc, hành vi và sai sót của trẻ góp phần giúp em hiểu mình là ai, điều gì được chấp nhận và mình có thể trông cậy vào người khác đến đâu.

Một đứa trẻ thường xuyên được lắng nghe có thể dần hình thành cảm giác rằng cảm xúc của mình đáng được tôn trọng. Ngược lại, nếu mọi lời bày tỏ đều bị gạt đi, chế giễu hoặc trừng phạt, em có thể học cách che giấu cảm xúc, im lặng để tránh rắc rối hoặc cố gắng làm hài lòng người khác nhằm giữ gìn sự an toàn trong quan hệ.

Khi trưởng thành, những cách ứng phó từng giúp họ vượt qua tuổi thơ có thể tiếp tục ảnh hưởng đến cuộc sống. Có người rất sợ mắc lỗi, khó tiếp nhận lời phê bình hoặc luôn cần sự công nhận từ bên ngoài. Có người lại phản ứng gay gắt trước bất đồng, bởi họ từng quen với việc quyền lực trong gia đình được thể hiện bằng quát mắng và áp đặt.

Tuy nhiên, không nên nhìn những biểu hiện này rồi kết luận rằng tất cả đều bắt nguồn từ tuổi thơ. Một hành vi có thể hình thành từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Quá khứ giúp ta hiểu thêm về một con người, nhưng không đủ để giải thích toàn bộ con người ấy.

3. Khi sự vâng lời trở thành thước đo

Trong nhiều gia đình, việc con cái nghe lời cha mẹ được xem là biểu hiện của sự ngoan ngoãn và lòng hiếu thảo. Những giá trị này có thể giúp duy trì sự gắn kết, trách nhiệm và trật tự giữa các thành viên. Vấn đề nảy sinh khi sự vâng lời trở thành tiêu chuẩn gần như tuyệt đối, còn việc đặt câu hỏi, bày tỏ bất đồng hay lựa chọn khác với mong muốn của người lớn bị xem là hỗn hào.

Quan niệm nuôi dạy con không tồn tại tách rời hoàn cảnh xã hội. Những thế hệ sống trong điều kiện kinh tế khó khăn, ít cơ hội học tập hoặc chịu ảnh hưởng mạnh của trật tự gia đình truyền thống có thể coi kỷ luật nghiêm khắc là điều cần thiết để con cái tồn tại và tiến thân. Trong một số hoàn cảnh, cha mẹ tin rằng mình phải cứng rắn vì cuộc sống vốn khắc nghiệt.

Nhưng việc hiểu hoàn cảnh hình thành một cách giáo dục không có nghĩa là mọi phương pháp đều đem lại kết quả tốt. Khi trẻ chỉ được yêu cầu phục tùng mà không được giải thích, em có thể học cách tuân theo người có quyền lực thay vì hiểu lý do của quy tắc. Khi sự xấu hổ và nỗi sợ được dùng thường xuyên để điều chỉnh hành vi, trẻ có thể làm theo trước mắt nhưng không nhất thiết phát triển được khả năng tự nhận thức và tự chịu trách nhiệm.

Cũng cần tránh đánh đồng sự nghiêm khắc với bạo lực hay xem mọi gia đình truyền thống đều áp đặt. Cha mẹ có thể đặt giới hạn rõ ràng mà vẫn tôn trọng con; trẻ có thể học cách chịu trách nhiệm mà không phải chịu nhục mạ. Điều quan trọng nằm ở cách quyền uy được sử dụng và việc đứa trẻ có được đối xử như một con người với cảm xúc, nhu cầu và khả năng phát triển riêng hay không.

4. Khi tổn thương được truyền qua các thế hệ

Một người từng lớn lên trong môi trường khắc nghiệt có thể tự nhủ rằng sau này mình sẽ không đối xử với con như cha mẹ đã từng đối xử với mình. Nhưng khi căng thẳng, mệt mỏi hoặc mất kiểm soát, họ đôi khi lại sử dụng chính những lời nói và cách phản ứng mà bản thân từng căm ghét.

Điều này không nhất thiết xảy ra vì họ muốn làm tổn thương con. Những cách ứng xử quen thuộc có thể trở thành phản ứng tự động, nhất là khi một người chưa có cơ hội nhìn lại trải nghiệm cũ hoặc chưa biết cách xử lý cảm xúc theo một hướng khác. Họ có thể lặp lại điều mình từng chứng kiến, ngay cả khi về lý trí, họ không muốn làm như vậy.

Sự tiếp nối giữa các thế hệ cũng không chỉ diễn ra qua hành vi trực tiếp. Nó có thể nằm trong những niềm tin được truyền lại: trẻ con không được cãi người lớn; cha mẹ luôn biết điều gì tốt nhất; thể diện gia đình quan trọng hơn cảm xúc cá nhân; chịu đựng là dấu hiệu của mạnh mẽ. Những quan niệm này có thể được củng cố bởi môi trường sống và sự đánh giá của cộng đồng, khiến một cách đối xử tồn tại lâu dài mà ít bị chất vấn.

Dẫu vậy, không nên coi tổn thương là một di sản tất yếu. Nhiều người dù từng trải qua tuổi thơ khó khăn vẫn xây dựng được những mối quan hệ lành mạnh, đặc biệt khi họ có sự hỗ trợ phù hợp và cơ hội học những cách ứng xử mới. Ngược lại, một người có tuổi thơ tương đối bình yên vẫn có thể gặp khó khăn trong quan hệ vì những nguyên nhân khác.

Nhìn từ góc độ lịch sử xã hội, sự truyền nối giữa các thế hệ không phải là quá trình sao chép nguyên vẹn. Mỗi thế hệ tiếp nhận những giá trị từ thế hệ trước, nhưng cũng diễn giải và điều chỉnh chúng trong hoàn cảnh riêng. Có những tập quán được giữ lại vì vẫn hữu ích; có những điều dần thay đổi khi con người nhận ra cái giá mà chúng gây ra. Gia đình vì thế vừa là nơi lưu giữ những khuôn mẫu cũ, vừa có khả năng thay đổi chúng.

5. Hiểu quá khứ để sống khác đi

Nhìn lại tuổi thơ không có nghĩa là quy mọi khó khăn hiện tại cho cha mẹ, cũng không phải để tìm một người chịu trách nhiệm cho tất cả những điều đã xảy ra. Mục đích quan trọng hơn là nhận diện những khuôn mẫu đang ảnh hưởng đến mình.

Một người luôn sợ làm người khác thất vọng có thể thử tự hỏi: mình đang thực sự muốn điều gì, hay chỉ đang cố tránh bị chê trách? Người thường nổi nóng với con có thể nhìn lại điều gì khiến mình mất bình tĩnh và tìm cách phản ứng khác. Người khó bày tỏ nhu cầu có thể bắt đầu từ việc nói rõ cảm xúc của mình trong những mối quan hệ an toàn.

Những thay đổi ấy không nhất thiết diễn ra nhanh chóng. Có những phản ứng đã hình thành qua nhiều năm, cần thời gian, sự kiên nhẫn và đôi khi cần đến sự hỗ trợ của chuyên gia tâm lý. Việc hiểu nguyên nhân có thể giúp ta bớt tự trách, nhưng sự thay đổi vẫn đòi hỏi những lựa chọn cụ thể trong hiện tại.

Đồng thời, hiểu hoàn cảnh của cha mẹ cũng không buộc một người phải phủ nhận tổn thương mình đã trải qua. Có thể thừa nhận rằng cha mẹ từng chịu nhiều áp lực, thiếu kiến thức hoặc chỉ biết nuôi dạy con theo cách họ đã được dạy, trong khi vẫn nhận ra một số hành vi của họ đã gây ra hậu quả không tốt. Lòng cảm thông và việc đặt giới hạn không nhất thiết loại trừ nhau.

6. Điều chúng ta để lại trong một con người

Mỗi thế hệ đều nhận từ thế hệ trước một phần di sản vô hình: cách yêu thương, cách giải quyết mâu thuẫn, cách nhìn về quyền lực, trách nhiệm và giá trị của bản thân. Trong di sản ấy có những điều đáng gìn giữ, nhưng cũng có những khuôn mẫu cần được xem xét lại.

Một lời mắng không quyết định số phận của một đứa trẻ. Một sai lầm của cha mẹ cũng không xóa bỏ mọi điều tốt đẹp họ từng làm. Nhưng khi sự hạ thấp, sợ hãi và áp đặt trở thành cách đối xử thường xuyên, chúng có thể để lại dấu vết lâu dài và ảnh hưởng đến cách đứa trẻ bước vào những mối quan hệ sau này.

Điều đáng quý là con người có khả năng nhìn lại những gì mình đã tiếp nhận, phân biệt điều gì nên giữ và điều gì cần thay đổi. Ta không thể lựa chọn gia đình hay hoàn cảnh đã nuôi mình lớn lên, nhưng có thể từng bước học cách đối xử khác đi với bản thân và những người bên cạnh.

Có lẽ một trong những thay đổi có ý nghĩa nhất giữa các thế hệ bắt đầu từ đó: những điều từng được xem là bình thường không còn mặc nhiên được truyền lại chỉ vì người đi trước đã làm như vậy. Khi một người biết lắng nghe thay vì làm nhục, giải thích thay vì chỉ áp đặt, và đặt giới hạn mà vẫn giữ được sự tôn trọng, họ đang góp phần tạo ra một cách sống khác cho những người đến sau.

Ảnh: Hai bức tranh The Father's Curse: The Ungrateful Son (Lời nguyền của người cha: Đứa con bất hiếu) và The Father's Curse: The Son Punished (Lời nguyền của người cha: Đứa con bị trừng phạt), do họa sĩ Pháp Jean-Baptiste Greuze (1725–1805) sáng tác vào khoảng năm 1777–1778, hiện thuộc bộ sưu tập Bảo tàng Louvre, Paris. Tranh khắc họa xung đột gia đình, sự giận dữ của người cha và nỗi đau của những người thân. Qua đó, hai tác phẩm gợi suy ngẫm về cách quyền uy, sự trừng phạt và những khuôn phép gia đình có thể ảnh hưởng đến các mối quan hệ giữa những thế hệ.

David Phung (Nghiên cứu lịch sử)

The Best Bands and Songs of 60's, 70's, 80's

Az „I’ll Meet You at Midnight” a brit Smokie rockegyüttes dala, amely az 1976-os *Midnight Café* című stúdióalbumukon jelent meg. Ugyanazon év szeptemberében kislemezként is kiadták. A dalt Nicky Chinn és Mike Chapman írta, mint megannyi más Smokie slágert. Ez volt az album harmadik és egyben utolsó kislemeze a „Something's Been Making Me Blue” és a „Wild Wild Angels” után.

"I’ll Meet You at Midnight" is a song by the British rock band Smokie, which appeared on their 1976 studio album, *Midnight Café*. It was also released as a single in September of the same year. The song was written by Nicky Chinn and Mike Chapman, as were many other Smokie hits. It was the third and final single from the album, following "Something's Been Making Me Blue" and "Wild Wild Angels." 

Nghe bản hit này ở đây

RETRO GOLD

BÍ QUYẾT ĐỂ PHỤ NỮ CÓ MỘT ĐỜI AN YÊN, TỐT ĐẸP

Thứ nhất: Cho dù trên xe buýt chẳng còn một bóng người, bác tài vẫn sẽ lái xe đến bến cuối cùng. Điều này có nghĩa là bạn không được vì sự rời đi của bất kỳ ai mà dừng lại cuộc sống vốn có của mình.

Thứ hai: Bạn đến thế giới này không phải là để duy trì nòi giống, mà là để ngắm nhìn hoa nở thế nào, nước chảy ra sao, mặt trời mọc lên và hoàng hôn buông xuống. Bạn sống trên đời này chẳng qua là muốn thấu hiểu một vài đạo lý, gặp gỡ một vài điều thú vị mà thôi.

Thứ ba: Trạng thái tốt nhất của một người chính là: Khi cần đọc sách thì đọc sách, khi cần vui chơi hãy vui chơi hết mình. Gặp người ưu tú biết cách tán thưởng, gặp người s/a c/ơ l/ỡ v:ận cũng tuyệt đối không c/o.i k:hinh. Hãy có cuộc sống nhỏ và những niềm vui riêng, nỗ lực sống cuộc đời của chính mình. Khi chưa có ai yêu thương, hãy chuyên tâm vào bản thân. Khi có người yêu thương, hãy có đủ năng lực để ôm lấy đối phương.

Thứ tư: Bạn chính là bạn. Việc người khác nhìn nhận bạn ra sao một chút cũng không quan trọng. Bạn vốn dĩ không cần đến sự phán xét hay đánh giá của bất kỳ ai.

Thứ năm: Khi bạn thực sự được yêu thương, bạn không cần ngày ngày lo nghĩ phải ăn diện thế nào, phải hùa theo người ta ra sao. Một tình yêu mà bạn phải kiễng chân lên để với lấy thì chẳng thể nào đứng vững được. Người thực sự yêu bạn, họ sẽ tự nguyện c/ú.i người xuống vì bạn.

Thứ sáu: Chỗ dựa vững chắc nhất, thực sự có thể c/h.ố.n.g l:ưng cho bạn chính là: Vốn tri thức phong phú, nền tảng kinh tế đủ đầy, cảm xúc luôn ổn định, nhịp sống nằm trong tầm kiểm soát và một bản thân kiên cường không bao giờ bị đ/á.n.h b/ạ.i.

Thứ bảy: Bạn có thể g/h.é.t một thứ gì đó, nhưng xin hãy cho phép nó tồn tại. Cũng xin hãy cho phép người khác được thích nó. Không c/h.ê b/a.i, hạ thấp sở thích của người khác, đó chính là sự tu dưỡng cơ bản nhất.

Thứ tám: Bạn kết hôn là vì hạnh phúc, bạn ly hôn cũng là vì muốn hạnh phúc. Hơn thế nữa, không tùy tiện kết hôn lại càng là vì hạnh phúc.

Thứ chín: Bạn không cần phải cố làm cho những người không thích mình quay sang thích mình. Hãy làm sao để những người yêu mến bạn cảm thấy rằng việc họ yêu mến bạn là một sự lựa chọn cực kỳ tinh tường và đúng đắn.

TnBS

Tìm kiếm những điều để trưởng thành

 Con người dành phần lớn cuộc đời để chạy theo những thứ mình chưa có. Khi còn trẻ, ta mong kiếm được thật nhiều tiền, có một công việc tốt, một vị trí đáng nể và một cuộc sống khiến người khác ngưỡng mộ. Khi đã có những thứ ấy, ta lại bắt đầu lo sợ mất đi, rồi tiếp tục chạy nhanh hơn để giữ lấy những gì mình vừa đạt được. Cứ thế, chúng ta bận rộn đến mức đôi khi quên mất rằng cuộc đời không chỉ có những thứ cần chinh phục, mà còn có những điều cần cảm nhận, những người cần yêu thương và những khoảnh khắc một khi đã qua sẽ không bao giờ trở lại.

Có người dành cả tuổi thanh xuân để tìm kiếm tình yêu, gặp ai cũng hy vọng đó là người cuối cùng, rồi thất vọng mỗi khi một mối quan hệ không đi đến đâu. Có người ám ảnh với thành công đến mức xem mỗi lần chậm tiến là một thất bại, mỗi lần bị từ chối là một dấu hiệu cho thấy mình chưa đủ giỏi. Họ không cho bản thân thời gian để nghỉ ngơi, cũng chẳng đủ kiên nhẫn để hiểu rằng không phải hạt giống nào gieo xuống hôm nay cũng có thể nảy mầm vào ngày mai. Trong khi đó, có những người vẫn âm thầm sống tốt, làm việc nghiêm túc, chăm sóc bản thân và để mọi thứ phát triển theo nhịp độ tự nhiên của nó.

Hãy nhìn lại những mối quan hệ từng đi qua cuộc đời bạn. Có người xuất hiện khi bạn chẳng hề tìm kiếm, nhưng lại trở thành người khiến bạn cảm thấy được thấu hiểu nhất. Cũng có người bạn từng cố gắng giữ bằng mọi giá, cuối cùng vẫn rời đi dù bạn đã làm tất cả những gì mình có thể. Nhiều năm sau, bạn có thể nhận ra rằng sự kết thúc ngày ấy không hẳn là điều tồi tệ, bởi nó giúp bạn trưởng thành, hiểu rõ bản thân và biết mình thực sự cần một mối quan hệ như thế nào. Đôi khi, điều bạn gọi là mất mát ở hiện tại chỉ là một chương khép lại để nhường chỗ cho một chương khác phù hợp hơn.

Nhưng đừng hiểu rằng tin vào thời điểm có nghĩa là ngồi yên chờ cuộc đời sắp xếp mọi thứ. Một người muốn có sức khỏe mà không chịu vận động, muốn có tiền mà không học cách tạo ra giá trị, muốn được yêu thương nhưng không biết cách yêu thương người khác thì chẳng thể chỉ dựa vào may mắn. Thời điểm có thể mở ra một cơ hội, nhưng năng lực và sự chuẩn bị mới quyết định bạn có đủ khả năng nắm lấy nó hay không. Bạn không kiểm soát được mọi thứ xảy ra trong cuộc đời, nhưng bạn hoàn toàn có thể lựa chọn cách mình sống, cách mình phản ứng và những việc mình kiên trì thực hiện mỗi ngày.

Trong kinh doanh, có những người mất nhiều năm xây dựng một nền tảng trước khi nhìn thấy thành quả rõ ràng. Trong học tập, có người phải trải qua nhiều lần thất bại mới tìm ra phương pháp phù hợp với mình. Trong tình yêu, có người cần đi qua vài mối quan hệ không trọn vẹn mới hiểu rằng bình yên quan trọng hơn cảm giác hồi hộp nhất thời. Mỗi hành trình có một nhịp độ riêng, và việc người khác đến đích trước bạn không có nghĩa là bạn đang đi sai đường. Đừng lấy tốc độ của người khác để kết luận giá trị của bản thân, bởi bạn không biết họ đã bắt đầu từ đâu, đã đánh đổi những gì và đang thực sự cảm thấy thế nào trên hành trình ấy.

Có một điều chúng ta thường quên: cuộc đời không hứa rằng mọi thứ mình mong muốn đều sẽ đến, càng không hứa rằng chúng sẽ đến đúng theo cách mình tưởng tượng. Bạn có thể làm việc chăm chỉ mà vẫn gặp thất bại, chân thành mà vẫn bị từ chối, sống tử tế mà vẫn trải qua những ngày không công bằng. Trưởng thành không phải là tin rằng mọi chuyện cuối cùng chắc chắn sẽ diễn ra theo ý mình, mà là học cách tiếp tục sống có ý nghĩa ngay cả khi kết quả chưa như mong đợi. Khi không còn đòi hỏi cuộc đời phải trả lời mọi câu hỏi ngay lập tức, bạn sẽ có thêm sự bình tĩnh để nhìn thấy những lựa chọn mà trước đây sự nóng vội đã che khuất.

Vì vậy, hãy cứ tìm kiếm tri thức, cơ hội và những điều khiến bạn tốt hơn, nhưng đừng biến cuộc đời thành một cuộc săn đuổi không có điểm dừng. Hãy làm việc hết mình nhưng cũng biết nghỉ ngơi, đặt mục tiêu nhưng không quên tận hưởng những ngày bình thường, yêu thương chân thành nhưng không đánh mất lòng tự trọng. Đừng vì quá mong chờ tương lai mà bỏ quên bữa cơm hôm nay với gia đình, một cuộc trò chuyện tử tế với người thân hay những phút giây bình yên mà tiền bạc không thể mua được. Có những điều chỉ khi ngừng cưỡng cầu, bạn mới đủ bình tĩnh để nhận ra chúng đang hiện diện ngay bên cạnh mình.

Hãy chuẩn bị cho những điều bạn mong muốn, nhưng cũng học cách bình thản trước những điều bạn chưa thể có. Tình yêu không phải lúc nào cũng đến khi bạn sẵn sàng, thành công không phải lúc nào cũng xuất hiện khi bạn cần nhất, và cuộc đời cũng chẳng vận hành theo lịch trình mà bạn đã vạch ra. Điều quan trọng không phải là mọi thứ đến sớm hay muộn, mà là trong thời gian chờ đợi, bạn có đang trở thành một phiên bản tốt hơn của chính mình hay không. Bởi đôi khi, thứ quý giá nhất mà hành trình mang lại không phải là đích đến, mà chính là con người bạn đã trở thành trên suốt chặng đường ấy.

Đừng vội vàng vì sợ mình chậm hơn người khác. Đừng tuyệt vọng chỉ vì một cánh cửa chưa mở, và cũng đừng cố giữ những điều đã đến lúc phải rời đi. Hãy sống tốt phần việc của mình, chăm sóc những người xứng đáng, kiên trì với những điều có ý nghĩa và để dành một khoảng bình yên cho những điều bạn không thể kiểm soát. Bạn không cần phải có được mọi thứ ngay hôm nay; bạn chỉ cần đừng đánh mất chính mình trong lúc chờ đợi ngày mai.

TnBS

Chuyện đàn ông & đàn bà

PHỤ NỮ ĐÒI ĐÀN ÔNG “KINH TẾ – TINH TẾ – TỬ TẾ – THỰC TẾ”. VẬY ĐÀN ÔNG CẦN GÌ Ở PHỤ NỮ?

Tôi là phụ nữ, và tôi từng nghĩ rằng lấy chồng, chỉ cần tìm được một người đàn ông có kinh tế vững vàng, biết quan tâm, sống tử tế và có trách nhiệm là đủ. Nhưng càng trưởng thành, càng chứng kiến nhiều cuộc hôn nhân, tôi càng nhận ra một điều: bốn chữ ấy không sai, nhưng nếu chỉ dùng để đòi hỏi đàn ông mà không nhìn lại trách nhiệm của phụ nữ, thì câu chuyện vẫn chưa công bằng.

Ngày xưa, thời phong kiến, một người phụ nữ thường được dạy phải “tam tòng, tứ đức”, lấy chồng thì theo chồng, lo việc nhà, sinh con, chăm sóc cha mẹ hai bên. Người đàn ông được kỳ vọng phải làm trụ cột, kiếm tiền, gánh vác gia đình và nối dõi tông đường. Mỗi người có một vai trò được xã hội sắp đặt từ trước, đôi khi chưa kịp hỏi họ có thực sự muốn sống như vậy hay không.

Ngày ấy, một người đàn ông có thể ra ngoài làm việc, còn người phụ nữ ở nhà chăm con, lo cơm nước. Nhưng đằng sau một người đàn ông làm nên sự nghiệp, đôi khi là một người phụ nữ đã âm thầm đánh đổi tuổi trẻ, ước mơ và cả những cơ hội riêng của mình. Công sức ấy không có trong bảng lương, không được ghi vào chức danh, nhưng thiếu nó, cuộc sống của cả gia đình có thể đã khác.

Dĩ nhiên, không phải gia đình phong kiến nào cũng như vậy, và cũng không nên lãng mạn hóa một thời đại mà phụ nữ thường có ít quyền lựa chọn hơn. Điều đáng trân trọng là sự hy sinh và trách nhiệm của những người đi trước; điều cần thay đổi là quan niệm cho rằng một giới phải gánh vác tất cả chỉ vì họ sinh ra là đàn ông hay đàn bà.

Ngày nay, xã hội đã khác. Phụ nữ có thể học cao, làm quản lý, kinh doanh, kiếm tiền và tự quyết định cuộc đời mình. Một người vợ có thể vừa xây dựng sự nghiệp, vừa chăm sóc gia đình. Một người chồng có thể vừa làm trụ cột tài chính, vừa đón con, nấu ăn, chăm vợ lúc ốm và dành thời gian cho cha mẹ hai bên.

Cơ hội đã mở rộng hơn, nhưng những kỳ vọng cũ đôi khi vẫn còn nguyên.

Người ta có thể khen một người đàn ông kiếm được nhiều tiền là thành đạt, nhưng ít khi hỏi anh ấy đã bao lâu chưa ngồi ăn một bữa cơm trọn vẹn với con. Người ta có thể khen một người phụ nữ giỏi giang, nhưng khi cô ấy về nhà muộn, vẫn có người mặc nhiên cho rằng việc cơm nước là trách nhiệm của cô ấy.

Và thế là có những người phụ nữ vừa đi làm như một người trụ cột, vừa chăm nhà như thể mình chưa từng bước chân ra khỏi căn bếp. Cũng có những người đàn ông ngày ngày gồng gánh áp lực tiền bạc, sợ mất việc, sợ gia đình thiếu thốn, nhưng không biết nói với ai rằng mình cũng có lúc kiệt sức.

Đàn ông có nỗi khổ của đàn ông. Phụ nữ có nỗi khổ của phụ nữ. Công bằng không phải là phủ nhận nỗi khổ của bên này để bên kia được công nhận. Công bằng là nhìn thấy cả hai.

Vậy bốn chữ “Kinh tế – Tinh tế – Tử tế – Thực tế” có sai không?

Theo tôi, không sai. Nhưng cần hiểu đúng.

Kinh tế không nhất thiết là phải giàu có, có nhà lầu, xe sang hay kiếm được nhiều tiền hơn người phụ nữ. Kinh tế trước hết là có năng lực lao động, biết quản lý tài chính, có trách nhiệm với những cam kết của mình và không mặc nhiên đẩy gánh nặng cuộc sống sang người khác.

Một người đàn ông chưa giàu nhưng chăm chỉ, có chí tiến thủ, biết tính toán và cùng vợ xây dựng tương lai vẫn đáng trân trọng. Ngược lại, một người có nhiều tiền nhưng coi tiền bạc là công cụ để kiểm soát, xem thường hoặc làm tổn thương bạn đời thì sự giàu có ấy chưa chắc tạo nên một gia đình hạnh phúc.

Và điều đó cũng đúng với phụ nữ. Một người phụ nữ không cần phải kiếm tiền ngang chồng mới có giá trị. Nhưng nếu có khả năng lao động, cô ấy cũng cần có trách nhiệm với lựa chọn của mình, biết chia sẻ trong khả năng và không mặc nhiên coi sự chu cấp của chồng là nghĩa vụ vô hạn.

Tinh tế là biết quan tâm đến cảm xúc của người mình yêu. Nhưng tinh tế không phải là khả năng đọc được suy nghĩ của đối phương, càng không phải trách nhiệm chỉ thuộc về đàn ông.

Người vợ có thể nhận ra chồng đang mệt mỏi sau một ngày làm việc. Người chồng cũng có thể nhận ra vợ đã quá tải sau cả ngày đi làm rồi về nhà chăm con. Có những lúc một lời hỏi han, một bữa cơm được chuẩn bị, một lần chủ động rửa bát hay một câu nói “Hôm nay em nghỉ đi, để anh làm” có giá trị hơn rất nhiều món quà đắt tiền.

Yêu nhau lâu dài không phải là chờ đối phương tinh tế trước, rồi mới quyết định mình có nên quan tâm hay không. Đôi khi, người chủ động thấu hiểu trước chính là người mở ra cơ hội để cả hai hiểu nhau hơn.

Tử tế là điều không nên thiếu trong bất kỳ mối quan hệ nào. Nhưng tử tế không đồng nghĩa với nhẫn nhịn vô điều kiện, và cũng không có nghĩa một người phải chịu đựng mọi tổn thương để giữ gia đình.

Người chồng tử tế không dùng tiền bạc để hạ thấp vợ. Người vợ tử tế không dùng sự hy sinh của mình để phủ nhận mọi nỗ lực của chồng. Khi bất đồng, cả hai không lấy những điểm yếu của nhau làm vũ khí, không đem chuyện riêng tư ra làm tổn thương đối phương và không xem sự nhẫn nhịn của người kia là điều hiển nhiên.

Bởi một gia đình không thể bình yên nếu một người luôn phải thắng còn người kia luôn phải thua.

Thực tế là hiểu rằng tình yêu không chỉ có hoa, quà và những lời hứa. Hôn nhân còn có hóa đơn, tiền học của con, những đêm mất ngủ, những ngày công việc thất bại và những quyết định mà cả hai phải cùng chịu trách nhiệm.

Một người phụ nữ thực tế không nhất thiết phải chọn người đàn ông giàu nhất. Cô ấy có thể chọn người có khả năng cùng mình vượt qua những ngày khó khăn. Một người đàn ông thực tế cũng không nhất thiết phải tìm một người vợ hoàn hảo. Anh ấy có thể chọn người biết chia sẻ, cùng vun vén và không rời bỏ trách nhiệm khi cuộc sống trở nên khó khăn.

Nhưng nếu phụ nữ có quyền lựa chọn người đàn ông đáp ứng những tiêu chuẩn của mình, thì đàn ông cũng có quyền lựa chọn người phụ nữ phù hợp với giá trị sống, khả năng và mong muốn của mình.

Không ai bắt buộc phải kết hôn với một người chỉ vì sợ tuổi tác, áp lực gia đình hay lời bàn tán của xã hội. Và không ai nên bị xem là kém giá trị chỉ vì họ chưa đạt được một mức thu nhập, một vị trí hay một hình mẫu nào đó.

Điều quan trọng không phải là ai đưa ra nhiều tiêu chuẩn hơn, mà là hai người có thành thật về những gì mình mong muốn, có tôn trọng giới hạn của nhau và có sẵn lòng cùng xây dựng cuộc sống hay không.

Tôi từng nghe một câu chuyện về một cặp vợ chồng trẻ. Người chồng làm kinh doanh, thường xuyên về nhà muộn. Người vợ đi làm văn phòng, sau giờ làm lại lo cơm nước và chăm con. Ban đầu, cô nghĩ chồng chỉ biết công việc, còn anh nghĩ vợ không hiểu áp lực kiếm tiền của mình. Mỗi người đều cho rằng mình đã hy sinh nhiều hơn người còn lại.

Một tối, sau một cuộc cãi vã, người vợ nói: “Em không cần anh phải kiếm thật nhiều tiền. Em chỉ muốn anh nhìn thấy em cũng đang mệt.”

Người chồng im lặng một lúc rồi đáp: “Anh cứ nghĩ chỉ cần cố kiếm đủ tiền cho gia đình là đã làm tròn trách nhiệm. Anh không biết em đã phải gánh nhiều đến vậy.”

Họ không giải quyết được mọi vấn đề chỉ trong một đêm. Nhưng từ hôm ấy, họ bắt đầu ngồi lại để tính toán chi tiêu, sắp xếp công việc, chia nhau việc nhà và dành một khoảng thời gian cố định cho con. Người chồng vẫn nỗ lực phát triển sự nghiệp. Người vợ vẫn theo đuổi công việc của mình. Chỉ khác là họ không còn mặc định người kia phải tự hiểu hay tự chịu đựng.

Câu chuyện ấy không có một người chiến thắng. Nó có hai người cùng nhận ra rằng mình đã nhìn thấy nỗi vất vả của bản thân rất rõ, nhưng chưa nhìn thấy hết nỗi vất vả của người còn lại.

Đó mới là điều đáng suy ngẫm.

Tất nhiên, không phải mọi mâu thuẫn đều có thể giải quyết bằng một cuộc trò chuyện. Có những mối quan hệ tồn tại sự kiểm soát, bạo lực, phản bội hoặc thiếu tôn trọng kéo dài. Trong những trường hợp ấy, sự an toàn và quyền tự bảo vệ bản thân phải được đặt lên trước việc cố giữ một gia đình bằng mọi giá.

Nhưng với những người thực sự muốn đi cùng nhau, có thiện chí và còn khả năng thay đổi, đôi khi điều cần thiết không phải là một bản danh sách dài hơn về những gì đối phương phải có. Điều cần thiết là một cuộc trò chuyện chân thành về những gì cả hai có thể đóng góp.

Phụ nữ có thể mong một người đàn ông kinh tế vững vàng, tinh tế, tử tế và thực tế. Đàn ông cũng có thể mong một người phụ nữ tự chủ, thấu hiểu, có trách nhiệm và biết cùng mình vun đắp tương lai. Những mong muốn ấy không đối lập với nhau, miễn là không biến thành những đòi hỏi một chiều.

Tôi không cho rằng phụ nữ phải hạ thấp tiêu chuẩn để đàn ông cảm thấy dễ chịu. Tôi cũng không cho rằng đàn ông phải đáp ứng mọi kỳ vọng chỉ để chứng minh bản lĩnh. Một người có quyền nói rõ mình cần gì, và người còn lại có quyền quyết định liệu mình có phù hợp hay không.

Bởi tình yêu không phải một cuộc tuyển dụng, nơi một người đưa ra yêu cầu còn người kia phải vượt qua tất cả bài kiểm tra. Tình yêu là sự lựa chọn của hai người trưởng thành, biết mình muốn gì và hiểu rằng một mối quan hệ tốt đẹp cần công sức từ cả hai phía.

Sau cùng, tôi nghĩ người phụ nữ hạnh phúc không nhất thiết là người lấy được người đàn ông giàu nhất. Người đàn ông hạnh phúc cũng không nhất thiết là người lấy được người phụ nữ hoàn hảo nhất.

Hạnh phúc có thể bắt đầu từ một người biết cố gắng mà không coi mình là người duy nhất hy sinh; một người biết yêu thương mà không biến tình yêu thành sự kiểm soát; một người biết nhận lỗi mà không xem đó là mất mặt; và một người biết trân trọng những điều bình thường mà đối phương âm thầm làm mỗi ngày.

Ngày xưa, người ta thường nói thuận vợ thuận chồng, tát biển Đông cũng cạn. Ngày nay, câu nói ấy vẫn có ý nghĩa, nếu chúng ta hiểu rằng thuận không phải là một người luôn nghe theo người kia, mà là hai người biết tìm ra hướng đi chung dù có những khác biệt.

Một gia đình bền vững không cần người đàn ông luôn mạnh mẽ và người phụ nữ luôn hy sinh. Gia đình ấy cần hai con người đủ trách nhiệm để cùng gánh vác, đủ tử tế để không làm tổn thương nhau và đủ trưởng thành để hiểu rằng không ai có thể một mình tạo nên hạnh phúc của cả hai.

Nếu phụ nữ muốn được thấu hiểu, hãy cho đàn ông cơ hội được nói ra những áp lực của mình. Nếu đàn ông muốn được tôn trọng, hãy học cách nhìn thấy những công việc và hy sinh không tên của phụ nữ. Nếu cả hai muốn có một cuộc hôn nhân lâu dài, hãy ngừng hỏi ai đã làm nhiều hơn và bắt đầu hỏi gia đình đang cần điều gì để tốt hơn.

Bởi sau cùng, một người bạn đời tốt không phải là người hoàn thành mọi tiêu chuẩn do chúng ta đặt ra. Đó là người cùng chúng ta học cách sống tốt hơn, và cũng sẵn lòng để chúng ta làm điều tương tự với họ.

Đừng chỉ tìm một người đủ tốt để bước vào cuộc đời mình. Hãy cùng nhau trở thành hai người đủ trưởng thành để xây dựng một cuộc đời mà cả hai đều muốn ở lại.

TnBS

ĐỪNG CỐ TRỞ NÊN XA HOA, HÃY SỐNG SAO CHO MÌNH CÓ GIÁ TRỊ

 Người ta thường mất rất nhiều năm để học cách trở nên nổi bật, nhưng đôi khi lại quên mất điều quan trọng hơn: làm thế nào để trở thành một người thực sự có giá trị. Chúng ta nhìn thấy người khác mua nhà đẹp, xe sang, mặc quần áo đắt tiền, đi du lịch khắp nơi rồi vô thức cho rằng cuộc đời mình cũng phải đạt được những điều ấy mới được xem là thành công. Thế nhưng, một chiếc bình có thể được chạm khắc tinh xảo đến đâu cũng không thể thay thế một giọt nước khi người ta đang khát. Giá trị thật sự không nằm ở việc bạn khiến bao nhiêu người trầm trồ, mà ở những điều tốt đẹp bạn có thể tạo ra cho bản thân và những người xung quanh.

Hãy nhìn vào dòng nước, một thứ bình dị đến mức chúng ta thường quên mất tầm quan trọng của nó. Nước không cần khoác lên mình vẻ ngoài sang trọng, không cần lên tiếng để chứng minh sự tồn tại, nhưng nó nuôi dưỡng cây cối, duy trì sự sống và len lỏi đến những nơi mà nhiều thứ khác không thể chạm tới. Khi gặp vật cản, nước tìm đường đi; khi rơi xuống thấp, nước vẫn tiếp tục hành trình; khi tích tụ đủ lâu, nước có thể tạo nên những thay đổi lớn lao trên cả những bề mặt tưởng chừng cứng rắn nhất. Con người cũng vậy, không nhất thiết phải sống phô trương hay lúc nào cũng chứng minh mình hơn người khác, miễn là mỗi ngày đều tiến bộ, sống tử tế và tạo ra những giá trị có ích.

Trong công việc, người có giá trị không phải lúc nào cũng là người nói hay nhất trong cuộc họp, ăn mặc nổi bật nhất văn phòng hay xuất hiện nhiều nhất trên mạng xã hội. Đôi khi, đó là người âm thầm giải quyết một vấn đề mà cả đội đang mắc kẹt, người giữ lời hứa ngay cả khi không ai kiểm tra, hoặc người sẵn sàng nhận trách nhiệm khi kết quả không như mong đợi. Một nhân viên có thể không giỏi quảng bá bản thân, nhưng nếu họ liên tục tạo ra kết quả, nâng cao năng lực và khiến đồng nghiệp tin cậy, giá trị của họ sẽ dần được chứng minh bằng thực tế. Tiếng vỗ tay có thể đến rồi đi, nhưng năng lực thật sự vẫn ở lại và tiếp tục tạo ra cơ hội mới.

Trong cuộc sống cũng thế, một người có nhiều tiền chưa chắc đã có một cuộc đời giàu có. Họ có thể sở hữu căn nhà lớn nhưng không có bữa cơm gia đình trọn vẹn, có hàng nghìn người theo dõi nhưng chẳng biết tâm sự cùng ai, có đủ tiền mua những món đồ đắt đỏ nhưng lại không thể mua lại một ngày đã mất vì sức khỏe suy kiệt. Ngược lại, một người sống giản dị, có công việc đủ nuôi bản thân, có sức khỏe để tận hưởng mỗi ngày, có người thân để trở về và có quyền lựa chọn cách sống của mình vẫn có thể đang sở hữu một dạng giàu có rất đáng quý. Tiền bạc là một nguồn lực quan trọng, nhưng nó nên giúp cuộc sống tốt hơn chứ không nên trở thành chiếc thước duy nhất dùng để đo giá trị của một con người.

Điều đáng tiếc là nhiều người dành quá nhiều năng lượng để xây dựng hình ảnh bên ngoài mà quên bồi đắp nội lực bên trong. Họ mua một món đồ vì sợ bị xem thường, nhận một công việc vì muốn người khác ngưỡng mộ, cố gắng thể hiện rằng mình thành công ngay cả khi cuộc sống đang đầy áp lực. Càng sống để được công nhận, họ càng dễ bị mắc kẹt trong cuộc đua không có vạch đích, bởi luôn có người giàu hơn, giỏi hơn và nổi tiếng hơn mình. Đến một lúc nào đó, họ có thể sở hữu rất nhiều thứ nhưng vẫn không cảm thấy đủ, vì điều họ theo đuổi không còn là hạnh phúc mà là sự xác nhận từ ánh mắt của người khác.

Muốn trở thành người có giá trị, hãy bắt đầu từ những điều nhỏ nhưng thiết thực. Hãy học thêm một kỹ năng giúp bạn làm việc tốt hơn, giữ lời hứa với người thân, chăm sóc sức khỏe trước khi cơ thể buộc bạn phải dừng lại, quản lý tiền bạc để có thêm quyền lựa chọn và tập lắng nghe trước khi vội vàng phán xét. Đừng chỉ hỏi hôm nay mình kiếm được bao nhiêu tiền, hãy hỏi mình đã học thêm điều gì, giúp ích được cho ai và có đang sống đúng với những nguyên tắc mà mình tin tưởng hay không. Những thay đổi ấy có thể không khiến bạn nổi bật sau một đêm, nhưng nếu kiên trì thực hiện, chúng sẽ tạo nên nền tảng vững chắc cho cả sự nghiệp lẫn cuộc sống.

Hãy nhớ rằng nước không trở nên quý giá vì nó đắt tiền, mà vì sự sống không thể thiếu nó. Con người cũng không trở nên đáng quý chỉ vì chức danh, tài sản hay những lời khen ngợi, mà vì cách họ đối xử với người khác, năng lực họ xây dựng và những giá trị họ để lại sau mỗi lần xuất hiện trong cuộc đời ai đó. Bạn không cần phải trở thành người giàu nhất phòng, người nổi tiếng nhất nhóm hay người được tất cả mọi người yêu thích. Bạn chỉ cần trở thành người mà khi giao việc, người khác có thể tin tưởng; khi gặp khó khăn, người khác có thể tìm đến; khi ở bên, những người thân yêu cảm thấy được tôn trọng và bình yên.

Đừng cố trở thành món đồ xa xỉ mà ai cũng muốn ngắm nhìn. Hãy trở thành dòng nước mà cuộc sống thực sự cần đến. Bởi sau cùng, thứ khiến một con người được nhớ đến lâu dài không phải là họ từng phô bày những gì, mà là họ đã tạo ra điều gì, đã giúp đỡ ai và đã sống như thế nào khi không có ai đứng đó để chứng kiến.

TnBS

Người lãnh đạo quốc gia và kỳ tích SINGAPORE

LÝ QUAN DIỆU –  VÀ 5 BÀI HỌC LÃNH ĐẠO LÀM THAY ĐỔI MỘT ĐẤT NƯỚC

Có những nhà lãnh đạo được nhớ đến bởi những bài phát biểu.

Có những người được nhớ đến bởi những cuộc chiến.

Nhưng cũng có những người được lịch sử nhớ đến bởi một điều khó hơn rất nhiều:

Họ biến một quốc gia nhỏ bé thành một đất nước mà cả thế giới phải chú ý.

Lý Quang Diệu là một trong những trường hợp như vậy.

Khi ông qua đời vào tháng 3/2015, thế giới không chỉ tiễn biệt người sáng lập Singapore hiện đại. Đó còn là thời điểm để nhìn lại một trong những thí nghiệm kiến tạo quốc gia đáng chú ý nhất của thế kỷ XX.

Từ một cảng biển nghèo, Singapore từng bước trở thành một đô thị hiện đại, trung tâm tài chính và thương mại quốc tế.

Nhưng điều đáng nói nhất không phải là Singapore đã giàu lên như thế nào.

Mà là:

Lý Quang Diệu đã nhìn nhận việc xây dựng một quốc gia như thế nào?

Theo Graham Allison, học giả Harvard và đồng tác giả cuốn Lee Kuan Yew: The Grand Master’s Insights on China, the United States, and the World, câu trả lời có thể được cô đọng thành năm bài học lớn về lãnh đạo.

1. LÃNH ĐẠO TRƯỚC HẾT PHẢI TẠO RA KẾT QUẢ

Trong tư duy của Lý Quang Diệu, chính phủ không thể chỉ được đánh giá bằng những lời hứa hay những ý tưởng nghe rất đẹp.

Điều quan trọng nhất là:

Cuối cùng, người dân nhận được gì?

Một hệ thống pháp luật có thể được xây dựng bằng những nguyên tắc cao đẹp.

Một chính phủ có thể đưa ra những khẩu hiệu đầy cảm hứng.

Một nhà lãnh đạo có thể nói về tương lai hàng giờ.

Nhưng nếu cuộc sống của người dân không tốt hơn, trật tự xã hội không được duy trì và cơ hội phát triển không được mở rộng, thì tất cả những điều đó đều phải được đặt câu hỏi.

Đây chính là điều Lý Quang Diệu gọi là “acid test” – phép thử thực tế.

Không phải hệ thống được mô tả đẹp đến mức nào.

Mà là:

Nó có thực sự tạo ra trật tự, công bằng và cải thiện đời sống hay không?

Đây là một tư duy rất thực dụng.

Và cũng chính vì vậy, Lý Quang Diệu thường nhìn chính trị từ một góc độ khác:

Kết quả phải là thước đo cuối cùng của năng lực quản trị.

2. MUỐN CÓ MỘT QUỐC GIA MẠNH, TRƯỚC HẾT PHẢI CÓ NHỮNG NGƯỜI LÃNH ĐẠO MẠNH

Bài học thứ hai thậm chí còn quan trọng hơn.

Theo Lý Quang Diệu, một quốc gia không thể có một chính phủ tốt nếu những người đứng đầu không đặt lợi ích công lên trên lợi ích cá nhân.

Ông đòi hỏi ở lãnh đạo không chỉ năng lực trí tuệ mà còn cả phẩm chất đạo đức và kỷ luật cá nhân.

Điều này xuất phát từ một quan niệm rất rõ:

Quyền lực không phải phần thưởng. Quyền lực là trách nhiệm.

Khi một người nắm quyền, câu hỏi không phải là:

“Tôi có thể nhận được gì từ vị trí này?”

Mà phải là:

“Tôi có thể tạo ra điều gì cho xã hội bằng quyền lực này?”

Lý Quang Diệu từng thất vọng trước những nhà lãnh đạo đặt lợi ích cá nhân lên trước lợi ích quốc gia.

Bởi một khi những người đứng đầu bắt đầu xem chính quyền như công cụ phục vụ bản thân, cả hệ thống sẽ dần mất phương hướng.

Vì thế, trong tư duy của ông, chất lượng của một quốc gia bắt đầu từ chất lượng của những người lãnh đạo nó.

3. BÌNH ĐẲNG VỀ CƠ HỘI, KHÔNG NHẤT THIẾT BÌNH ĐẲNG VỀ KẾT QUẢ

Đây là một trong những quan điểm đáng chú ý nhất của Lý Quang Diệu.

Ông cho rằng một xã hội thành công phải tạo ra cơ hội công bằng cho mỗi cá nhân.

Nhưng công bằng về cơ hội không đồng nghĩa với việc mọi người sẽ có kết quả giống nhau.

Nếu tất cả cùng đứng trên một sân chơi tương đối công bằng, mỗi người có năng lực khác nhau, nỗ lực khác nhau và lựa chọn khác nhau, thì kết quả cuối cùng đương nhiên có thể khác nhau.

Lý Quang Diệu đặc biệt phản đối việc một người bị hạn chế cơ hội chỉ vì những đặc điểm không liên quan đến năng lực của họ – chẳng hạn giai cấp, chủng tộc, giới tính hay xuất thân.

Điều ông muốn xây dựng là một xã hội trong đó con người được đánh giá nhiều hơn dựa trên đóng góp thực tế của họ.

Và đây là một bài học rất đáng suy ngẫm:

Một xã hội công bằng không nhất thiết là xã hội mà mọi người đều có cùng một kết quả.

Có thể đó là xã hội nơi mọi người được trao cơ hội để chứng minh mình có thể đi được bao xa.

# 4. LÝ QUANG DIỆU KHÔNG TIN RẰNG MỌI QUỐC GIA ĐỀU CÓ THỂ ÁP DỤNG MỘT MÔ HÌNH DUY NHẤT

Đây là phần gây tranh luận nhiều nhất trong tư tưởng của Lý Quang Diệu.

Ông có những reservations rất rõ đối với mô hình dân chủ tự do kiểu phương Tây và không cho rằng chỉ cần áp dụng một mô hình chính trị nhất định thì một quốc gia sẽ tự động trở nên thịnh vượng.

Ông thường đặt câu hỏi:

Điều người dân thực sự cần là gì?

Theo cách nhìn của ông, đối với hàng triệu người nghèo ở châu Á, những khái niệm chính trị trừu tượng đôi khi không phải ưu tiên đầu tiên.

Họ cần việc làm.

Cần nhà ở.

Cần an ninh.

Cần giáo dục.

Cần một cuộc sống tốt hơn cho gia đình.

Vì vậy, Lý Quang Diệu nhấn mạnh kỷ luật, năng lực quản trị và hiệu quả thực tế.

Ông từng cô đọng tư duy này bằng một ý rất mạnh:

“Phép thử là hiệu quả, không phải lời hứa.”

Tuy nhiên, đây cũng chính là nơi cần nhìn nhận tư tưởng của Lý Quang Diệu một cách tỉnh táo.

Bởi giữa hiệu quả quản trị và tự do chính trị tồn tại những câu hỏi phức tạp mà không thể giải quyết chỉ bằng một thước đo.

Singapore dưới thời Lý Quang Diệu đạt được nhiều thành tựu kinh tế và xã hội, nhưng mô hình quản trị của ông cũng thường xuyên được tranh luận về giới hạn chính trị và tự do dân sự.

Vì vậy, bài học có giá trị nhất không nhất thiết là sao chép nguyên mô hình Singapore.

Mà là đặt câu hỏi:

Mỗi quốc gia cần thiết kế hệ thống của mình như thế nào để vừa tạo ra hiệu quả, vừa bảo vệ những giá trị mà xã hội coi trọng?

# 5. NHỮNG NHÀ LÃNH ĐẠO VĨ ĐẠI KHÔNG CHỈ CẦN THÔNG MINH – HỌ CẦN BẢN LĨNH

Có một chi tiết rất thú vị trong bài viết của Graham Allison.

Khi được hỏi về những nhà lãnh đạo mà Lý Quang Diệu ngưỡng mộ, ông nhắc đến ba người:

Charles de Gaulle, Đặng Tiểu Bình và Winston Churchill.

Ba con người, ba quốc gia, ba hoàn cảnh hoàn toàn khác nhau.

Nhưng Lý Quang Diệu nhìn thấy ở họ một điểm chung:

bản lĩnh trong thời điểm lịch sử khó khăn.

De Gaulle khiến ông ấn tượng bởi sự gan dạ.

Đặng Tiểu Bình khiến ông khâm phục bởi khả năng thay đổi Trung Quốc sau một giai đoạn khủng hoảng sâu sắc.

Còn Churchill được nhớ đến bởi khả năng không đầu hàng khi hoàn cảnh tưởng như không còn hy vọng.

Điều đó cho thấy một quan niệm rất sâu sắc về lãnh đạo:

Trong những thời điểm bình thường, rất nhiều người có thể lãnh đạo. Nhưng trong khủng hoảng, bản lĩnh mới thực sự được kiểm chứng.

Khi mọi thứ thuận lợi, quyết định đúng không quá khó.

Nhưng khi quốc gia đứng trước nguy cơ thất bại, khi dư luận hoài nghi, khi lựa chọn nào cũng có cái giá phải trả…

lúc đó mới biết một nhà lãnh đạo thực sự có bản lĩnh đến đâu.

LÝ QUANG DIỆU – BÀI HỌC KHÔNG PHẢI VỀ VIỆC SAO CHÉP, MÀ VỀ CÁCH TƯ DUY

Điều khiến Lý Quang Diệu trở thành một nhân vật đặc biệt không phải bởi ông đưa ra một công thức có thể áp dụng cho mọi quốc gia.

Không có công thức như vậy.

Singapore có vị trí địa lý đặc biệt.

Quy mô dân số đặc biệt.

Lịch sử đặc biệt.

Bối cảnh khu vực đặc biệt.

Và chính Lý Quang Diệu cũng hiểu rằng mỗi quốc gia phải đối mặt với những điều kiện riêng.

Nhưng thứ đáng học hỏi nằm ở phương pháp tư duy.

Thay vì hỏi:

“Người khác đang làm gì?”

Lý Quang Diệu thường đặt câu hỏi:

“Điều gì thực sự phù hợp với hoàn cảnh của chúng ta?”

Thay vì chạy theo những khẩu hiệu lớn, ông chú trọng kết quả.

Thay vì chỉ nhìn vào tài nguyên hiện tại, ông tập trung vào con người.

Thay vì chấp nhận hoàn cảnh như một định mệnh, ông coi hoàn cảnh là thứ có thể được thay đổi bằng chính sách, kỷ luật và chiến lược dài hạn.

# TỪ MỘT CẢNG BIỂN NHỎ ĐẾN MỘT QUỐC GIA ĐƯỢC THẾ GIỚI CHÚ Ý

Đó có lẽ mới là điều khiến câu chuyện Singapore trở nên đáng suy ngẫm.

Một quốc gia nhỏ không thể cạnh tranh với những cường quốc bằng diện tích.

Không thể cạnh tranh bằng tài nguyên thiên nhiên.

Không thể cạnh tranh bằng quy mô dân số.

Vậy họ cạnh tranh bằng gì?

Bằng con người.

Bằng giáo dục.

Bằng thể chế.

Bằng kỷ luật.

Bằng môi trường kinh doanh.

Bằng khả năng kết nối với thế giới.

Và bằng việc biến những hạn chế thành động lực để trở nên hiệu quả hơn.

Đây là tư duy mà Lý Quang Diệu theo đuổi trong nhiều thập kỷ.

Và nó tạo ra một bài học rất lớn:

Một quốc gia nhỏ không nhất thiết phải có ít tham vọng.

Một doanh nghiệp nhỏ không nhất thiết phải nghĩ nhỏ.

Một cá nhân xuất phát điểm thấp không nhất thiết phải chấp nhận một tương lai thấp.

Bởi thứ quyết định giới hạn của một hệ thống đôi khi không phải là những gì nó đang có.

Mà là cách những người bên trong hệ thống nhìn thấy những gì họ có thể trở thành.

# VÀ CUỐI CÙNG, “PHÉP THỬ” CỦA MỘT NHÀ LÃNH ĐẠO LÀ GÌ?

Có lẽ đây chính là câu hỏi quan trọng nhất mà câu chuyện Lý Quang Diệu để lại.

Một nhà lãnh đạo có thể có những bài phát biểu hay.

Có thể có một hệ tư tưởng hấp dẫn.

Có thể được yêu mến.

Có thể bị phản đối.

Nhưng sau tất cả…

điều gì còn lại?

Người dân có sống tốt hơn không?

Đất nước có mạnh hơn không?

Thế hệ sau có nhiều cơ hội hơn không?

Xã hội có trở nên ổn định và có năng lực hơn không?

Và quan trọng nhất:

Khi nhà lãnh đạo không còn ở đó, hệ thống mà họ xây dựng có tiếp tục vận hành được hay không?

Đó mới là bài kiểm tra khó nhất.

Lý Quang Diệu đã rời khỏi thế giới vào năm 2015.

Nhưng câu chuyện Singapore vẫn tiếp tục.

Và đó có lẽ là một trong những di sản lớn nhất của một người làm chính trị:

Không phải khiến người đời nhớ mãi về mình, mà là xây dựng được một hệ thống có thể tiếp tục tiến về phía trước khi mình đã rời đi.

Từ một cảng biển nhỏ bé đến một quốc gia hiện đại, câu chuyện của Singapore cho chúng ta một bài học vượt xa chính trị.

Tầm nhìn cần đi cùng kỷ luật.

Quyền lực cần đi cùng trách nhiệm.

Cơ hội cần được mở rộng bằng năng lực.

Ý tưởng cần được kiểm chứng bằng kết quả.

Và trong những thời khắc khó khăn nhất, một nhà lãnh đạo không được đo bằng những gì họ nói khi mọi thứ thuận lợi…

mà bằng những gì họ dám làm khi cả tương lai còn chưa rõ hình hài.

Đó có lẽ chính là lý do Graham Allison gọi Lý Quang Diệu là “Grand Master” – vị Đại Sư.

Không phải vì ông có một công thức thần kỳ.

Mà bởi ông đã dành phần lớn cuộc đời để trả lời một câu hỏi mà mọi nhà lãnh đạo đều phải đối mặt:

“Làm thế nào để biến một quốc gia với những giới hạn rất thật thành một tương lai mà hôm nay vẫn còn chưa ai nhìn thấy?”

FB-Triết lý người thành công