TS. KARIKÓ KATALIN, “MẸ ĐẺ” CỦA VACCINE “THẾ HỆ MỚI” mRNA

 (NCTG) “Karikó nói rằng vinh quang khoa học không phải là điều trong tâm trí bà lúc này. “Thực sự, chúng tôi sẽ ăn mừng khi sự đau khổ của con người kết thúc, khi sự khó khăn và tất cả thời gian khủng khiếp này sẽ kết thúc” - chân dung khoa học về người phụ nữ đã góp phần cứu vãn thế giới dưới ngòi bút của một đồng nghiệp, tác giả Lê Thiết Thành từ Hoa Kỳ.

Lời Tòa soạn: Theo tin từ Việt Nam, TS. Karikó Katalin - được xem như người Hung nổi tiếng nhất hiện tại - đang có mặt tại Hà Nội cùng nhiều nhà khoa học từng đoạt giải Nobel để tham dự lễ trao giải VinFuture diễn ra từ ngày 18/1 đến 21/1/2022. Mạng vnexpress.net cho hay, vào hồi 20h ngày 20/1, chủ nhân của các giải thưởng với tổng giá trị lên tới 4,5 triệu USD sẽ được công bố tại Nhà hát lớn Hà Nội.

Về cuộc đời và sự nghiệp của TS. Karikó Katalin, NCTG đã có nhiều bài viết từ cuối năm 2020, khi thậm chí báo chí Hungary cũng mới chỉ điểm qua về công trình của bà, và bà chưa hề nhận được sự tưởng thưởng nào, kể cả từ chính quyền Hung. Tuy nhiên, hơn 1 năm qua, Karikó Katalin có lẽ đã trở thành người phụ nữ được nhắc đến nhiều nhất trên báo chí quốc tế, sở hữu gần 80 giải thưởng lớn về khoa học.

Những danh hiệu và vinh quang không làm thay đổi nhà khoa học giản dị, với ý chí kiên cường và quyết tâm đến cùng trong sự nghiệ khoa học. Trong các trao đổi với NCTG, TS. Karikó Katalin luôn bày tỏ là một con người dễ gần, thân thiện, coi khoa học và nghiên cứu là niềm đam mê chứ không màng công danh và tiền bạc. Chân dung khoa học sau đây khắc họa những chặng đường gian khổ mà bà đã trải qua.

Bài viết đồng thời cũng là lời chúc sinh nhật lần thứ 67 (vào ngày 17/1/2022) mà NCTG xin chuyển tới TS. Karikó Katalin. Trân trọng giới thiệu tới độc giả! (BBT)

*

Trong đại dịch Covid-19, tôi rất quan tâm theo dõi các bài báo và thông tin liên quan đến vaccine mRNA, nhất là đối với TS. Karikó Katalin, người có công đầu trong việc xây dựng nên công nghệ mRNA.

Nhìn ảnh, tôi nhận ra khuôn mặt quen thuộc, vì năm 1983-1984, tôi cũng làm việc tại Trung tâm Nghiên cứu Sinh học Szeged, thường gọi tắt là BRC (Biological Research Center). Bà làm việc ở Viện Hóa sinh (Institute of Biochemistry) tầng 4, còn tôi ở tầng 3. 

Hầu như, tất cả các nhà khoa học tại BRC của Hungary, ít nhất đã một lần đi tu nghiệp ở Mỹ. Đối với rất nhiều người vào thời gian đó tại các nước Đông Âu, nước Mỹ là giấc mơ, và là điểm cần đến. Nếu có cơ hội, họ đều tìm việc làm và định cư ở Mỹ.

Vaccine

Trước khi nói về sự nghiệp của TS. Karikó Katalin, chúng ta hãy điểm qua về công nghệ vaccine.

Thông thường, để chế tạo vaccine, một nguyên liệu bắt buộc phải có, đó là protein đặc thù của bệnh phải được tạo ra, làm kháng nguyên cho tế bào nhận dạng và sản xuất kháng thể.

Có nhiều cách để tạo ra protein này, như sản xuất protein rồi tiêm vào cơ thể, hoặc đưa vào cơ thể một cấu trúc gen mã hóa cho protein đó, rồi để cho tế bào tự sản xuất ra loại protein đó. Trong trường hợp này, gene (DNA) trong nhân tế bào phải biến đổi và tạo ra mRNA, mang thông tin, di chuyển ra tế bào chất (plasma) để tổng hợp protein.

Trước đại dịch Covid-19, quy trình sản xuất vaccine bắt đầu từ giai đoạn DNA. Vaccine của AstraZeneca và Johson & Johson đi theo hướng này. Pfizer và Moderna bỏ qua giai đoạn đầu từ DNA, mà đi ngay vào giai đoạn “giữa” với mRNA. 

Nói nôm na, quá trình sản xuất vaccine mRNA có thể ví như việc người làm vườn chọn kỹ thuật chiết ghép cây ăn quả cho nhanh, thay vì đi từ khâu gieo hạt. 

Trước đây, một loại vaccine mới, để được cấp phép sử dụng, phải mất thời gian 4 năm. Vì thế, việc phát triển và sản xuất thành công vaccine chống lại SARS-CoV-2 lần đầu tiên trong lịch sử nhân loại, chỉ trong vòng chưa đầy 1 năm, thực sự là một kỳ tích.

Cho đến nay, ngoài hiệu quả rất cao của vaccine mRNA (~95%), chưa có hiệu ứng phụ nào tỏ ra đáng lo ngại như vaccine dựa trên nền tảng DNA liên quan đến việc tạo ra cục máu đông trong cơ thể. 

Về phương diện kỹ thuật, mặc dù vaccine mRNA tương đối dễ thiết kế và chế tạo, chúng chưa hề được sản xuất trước đại dịch Covid-19. Vậy ai là người có ý tưởng và đặt nền móng cho phương pháp sản xuất vaccine mRNA? 

Đó chính là TS. Karikó Katalin!

1980, Szeged

Sinh ngày 17/1/1955, Karikó Katalin lớn lên ở Kisújszállás, một thành phổ nhỏ nằm ở trung tâm của Hungary. Sau khi lấy bằng Tiến sĩ tại Đại học TP. Szeged, Karikó tiếp tục nghiên cứu và làm postdoct (nghiên cứu sinh hậu Tiến sĩ), tại Viện Hóa sinh, Trung tâm Nghiên cứu Sinh học của Hungary đặt tại TP. Szeged.

Cùng cha mẹ vào đầu thập niên 80 thế kỷ trước

Lĩnh vực nghiên cứu mà Karikó quan tâm là về các cơ chế dung nạp (mediate) RNA và quá trình phiên mã mRNA tổng hợp protein invitro (trong ống nghiệm). Năm 1985, bà cùng chồng và con gái nhỏ rời Hungary đến Mỹ làm postdoct tại Đại học Temple ở Philadelphia.

Bà Karikó Katalin tại labor của mình, năm 1989 - Ảnh tư liệu

Có một chuyện vui mà Katalin kể là hồi đó, chỉ được phép chuyển đổi 100 USD, nên bà đã nghĩ cách qua mặt hải quan bằng cách giấu 900 bảng Anh vào bên trong con gấu bông của con gái lúc đó mới 2 tuổi. Bà thích thú kể chuyện này vì cái chuyện “che giấu”, đôi khi ở đời cũng rất cần thiết, và theo một cách nào đó, toàn bộ sự nghiêp của bà về mRNA cũng dựa trên loại giải pháp thông minh này.

Vào năm 2005, bà đã khám phá ra cách thay đổi một nucleoside của phân tử mRNA để “giấu” nó trước sự phát hiện của tế bào, vượt qua sự phòng thủ tự nhiên của cơ thể. Điều đó đã mở đường cho những gì gần đây trở thành một trong những thành tựu vĩ đại của khoa học hiện đại, đó là việc sản xuất vaccine mRNA. Lần đầu tiên trong lịch sử, loại vaccine này đã được chế tạo và đưa vào thực tiễn trong vòng chưa đầy một năm. 

Tại Đại học Temple ở Philadelphia, Karikó đã tham gia một thử nghiệm lâm sàng cho các bệnh nhân mắc bệnh AIDS, bệnh huyết học và mệt mỏi mãn tính được điều trị bằng RNA sợi kép (dsRNA). Vào thời điểm đó, nó được coi là nghiên cứu đột phá vì cơ chế phân tử cám ứng interferon bởi dsRNA chưa được biết đến, nhưng tác dụng chống ung thư của nó đã được ghi nhận rõ ràng.

Các nghiên cứu và chuyên môn của bà bao gồm liệu pháp gen dựa trên mRNA, phản ứng miễn dịch do RNA gây ra, cơ sở phân tử của khả năng dung nạp cũng như điều trị thiếu máu cục bộ ở não.

Trắc trở

Thật ra, công việc nghiên cứu lúc đầu của Katalin không hề suôn sẻ. Khoảng 30 năm trước, ý tưởng dùng mRNA vào các liệu pháp trị bệnh được xem là viển vông. Mặc dù bà đã nộp đơn xin kinh phí nghiên cứu (grants) nhiều lần, nhưng đều bị từ chối.

Năm 1990, tại Đại học Pennsylvania, với chức danh Adjunct Professor (Giáo sư bán chính thức), Karikó đã nộp đơn xin tài trợ, trong đó bà đề xuất thiết lập liệu pháp dựa trên mRNA. Kể từ đó, đề tài này trở thành mối quan tâm nghiên cứu chính của bà. Đang trên đà trở thành giáo sư toàn phần (Full Professor), nhưng việc bị từ chối tài trợ đã khiến Karikó bị trường đại học từ chối vào năm 1995. 

Năm 1997, tình cờ, Karikó gặp Drew Weissman, một giáo sư miễn dịch học vừa mới đến nhận việc tại trường, trong khi họ dùng chung một máy photocopy, và sau đó bắt đầu làm việc cùng nhau để giải quyết vấn đề phản ứng miễn dịch mRNA.

Trong một loạt bài báo bắt đầu từ năm 2005, Karikó và Weissman đã mô tả cách sửa đổi nucleoside trong mRNA dẫn đến giảm phản ứng miễn dịch của cơ thể. Họ thành lập một công ty nhỏ và vào năm 2006 và 2013 đã nhận được bằng sáng chế cho công trình biến đổi nucleoside làm giảm phản ứng miễn dịch kháng virus đối với mRNA.

Ngay sau đó, trường đại học đã bán bằng sở hữu trí tuệ cho Gary Dahl, người đứng đầu một công ty cung ứng phòng thí nghiệm và sau đó trở thành công ty Cellscript.

Vào đầu năm 2013, Karikó nghe nói về thỏa thuận trị giá 240 triệu USD của Moderna với AstraZeneca để phát triển mRNA VEGF (Vascular endotherial growth factor: yếu tố làm tăng nội mô mạch máu). Karikó nhận ra rằng bà sẽ không có cơ hội áp dụng kinh nghiệm của mình với mRNA tại Đại học Pennsylvania, nên đã nhận vai trò là Phó chủ tịch cấp cao của Công ty BioNTech RNA Pharmaceuticals (Đức). 

Công việc và nghiên cứu của Karikó đã góp phần vào nỗ lực của BioNTech trong việc tạo ra các tế bào miễn dịch sản xuất kháng nguyên vaccine, Nghiên cứu của bà cho thấy rằng phản ứng kháng virus từ mRNA đã giúp các vaccine ung thư tăng cường khả năng phòng thủ chống lại các khối u.

Vào năm 2020, công nghệ của Karikó và Weissman đã được sử dụng trong việc chế tạo vaccine kháng Covid-19 do Pfizer và BioNTech cùng sản xuất. 

“Mọi người đều phủ nhận nó. Nhưng đó là đam mê”

Karikó bị giáng cấp vào năm 1995 tại Đại học Pennsylvania. Cũng trong khoảng thời gian đó, bà bị chẩn đoán mắc bệnh ung thư. Đồng thời, chồng bà bị giữ lại Hungary 6 tháng do vấn đề về thị thực. Tuy nhiên, Karikó vẫn tiếp tục theo đuổi nghiên cứu của mình. Trong các buổi phỏng vấn với báo chí thời gian vừa qua, Katalin cho biết:

“Thông thường, vào thời điểm đó, mọi người chỉ nói “goodbye and leave” (tạm biệt và bỏ đi) vì nó quá kinh khủng”, bà nói với “Stat”, một trang tin tức sức khỏe, vào tháng 11/2020. “Tôi đã nghĩ đến việc đi một nơi khác, hoặc làm điều gì đó khác. Tôi cũng nghĩ có lẽ tôi không đủ năng lực, không đủ thông minh”.

Karikó cho biết, mặc dù bà đã cố gắng sửa chữa đơn xin kinh phí nghiên cứu nhiều lần, và đưa ra triển vọng ứng dụng của nó, nhưng tất cả đều bị bác bỏ. Bà nói: “Tôi tiếp tục viết và cải tiến cách tiếp cận… Tôi đã đưa ra các ứng dụng v.v…, cố gắng xin tài trợ của chính phủ, từ các nhà đầu tư, nhưng mọi người đều từ chối nó” (…but everybody rejected it).

Lần thứ 2 bà bị bị từ chối công việc giảng dạy vào năm 2013: bà nói rằng Đại học Pennsylvania đã “kết luận rằng tôi không có đủ chất lượng để làm giảng viên” (not of faculty quality). Ở Mỹ, “faculty” có nghĩa là thuộc về công việc dạy đại học, thông thường có 3 mức: Assistant Professor (Prof.), Asociate Prof., và Full Prof. Sau khi quyết định gia nhập BioNTech với tư cách là Phó chủ tịch cấp cao, họ đã giễu Karikó: “Khi tôi nói với họ rằng tôi sẽ rời đi, họ đã cười nhạo tôi và nói, BioNTech thậm chí còn không có trang web”.

Công việc đòi hỏi bà phải sống ở Đức, trong khi chồng con ở lại Philadelphia. “Tôi nói với anh ấy, tôi sẽ chỉ đi cho đến khi người đầu tiên được tiêm mRNA” . Và Karikó nói: “Bây giờ tôi có thể về nhà” (tức về Mỹ).

Vấn đề là thế này: mRNA tạo ra trong phòng thí nghiệm, khi đưa vào cơ thể, sẽ bị tế bào phát hiện là vật lạ xâm lấn, do đó sẽ bị phá hủy, trước khi nó có thể tạo ra protein. Thí nghiệm trên chuột đã chỉ ra rằng, nó còn gây ra viêm nhiễm nguy hiểm. Vì thế, phải làm thế nào để giải quyết được vấn đề hóc búa này. Karikó đã làm việc trong nhiều năm để tìm ra giải pháp: Đó là làm thế nào để biến đổi phân tử mRNA, đánh lừa cơ thể, để cơ thể dung nạp nó. 

Karikó thường bắt đầu làm việc từ 6 giờ sáng, nhiều khi kể cả vào cuối tuần, thậm chí ngủ qua đêm tại văn phòng. “Thoạt nhìn, có vẻ điên rồ, vật lộn, nhưng tôi chỉ thấy hạnh phúc khi ở trong phòng thí nghiệm”, bà nói. “Chồng tôi luôn luôn (kể cả bây giờ) vẫn nói: “Đây là trò giải trí cho em”. Tôi không nói rằng tôi đi làm. Xem nó giống như một buổi đi dạo”.

Và cuối cùng, niềm đam mê đã được đền đáp. Karikó đã tìm ra “thủ phạm”. Hóa ra, chỉ là một mắt xích của phân tử RNA. Đó chính là một nucleoside, được gọi là Uridine. Chỉ với một chút thay đổi đối với nucleoside đó, Karikó và Weissman đã có thể ngăn chặn phản ứng nguy hiểm ở chuột.

Lần đầu tiên, Karikó thu được kết quả mong muốn, bà không tin ở mắt mình. Karikó nói: “Tôi lặp lại thử nghiệm của mình vì tôi nghĩ rằng tôi đã làm sai”.

Nhưng đó không phải là một sai lầm - cặp đôi này đã công bố phát hiện vào năm 2005, và được cấp bằng sáng chế.

Kỳ thị?

Karikó và Weissman đã đăng ký bằng sáng chế ngay sau khi nghiên cứu của họ được công bố. Khi bằng sáng chế ban đầu được đệ trình, tên của Karikó đã được liệt kê ở vị trí thứ hai. Nhưng bà ấy đã chiến đấu để được đặt lên đầu tiên. 'Không được, đó là ý tưởng của tôi,” Karikó nói. “Tôi khăng khăng - hãy đổi lại”.

Khăng khăng và quyết liệt, có lẽ, là một phản ứng đối với sự phân biệt giới tính hay là kỳ thị mà bà đã phải đối mặt trước đó nhiều năm trong sự nghiệp nghiên cứu khoa học. Một lần, Karikó cho biết, bà đã được hỏi tên người phụ trách (supervisor) của mình, trong khi chính bà là người đang điều hành phòng thí nghiệm của riêng mình.

Người ta gọi Karikó là “Bà” (Mrs.) trong một bài báo, trong đó các đồng nghiệp nam giới của bà được xướng danh là “Giáo sư” (Professor). Trong một bài báo khác, người ta còn nhầm lẫn cho bà là postdoc trong phòng thí nghiệm của Weissman. Bà nói: “Tôi không làm việc trong phòng thí nghiệm của bất kỳ ai… Tôi đã tạo ra lĩnh vực của riêng mình”.

Một chuyện thú vị là, con gái của Karikó là Susan Francia (tên Hung là Francia Zsuzsanna), vận động viên thể thao, đã 2 lần đoạt HCV Thế vận trong đội tuyển chèo thuyền của Hoa Kỳ vào năm 2008 và 2012. Nói thêm, sau bài báo có tính chất đột phá của Karikó, Đại học Pennsylvania đã ban thưởng Susan nhập học tại trường với một phần tư học phí thông thường.

Vinh quang và phần thưởng

TS. Karikó Katalin đã vật lộn trong nhiều năm để thuyết phục các đồng nghiệp và tìm ra cách thay đổi cấu hình mRNA để nó vượt qua hệ thống phòng thủ tự nhiên của cơ thể - một khám phá mở đường cho vaccine mRNA đầu tiên trên thế giới.

Các vaccine “thế hệ mới” của cả Pfizer-BioNTech và Moderna - đang được sử dụng ở Mỹ và một số quốc gia trên thế giới - đều dựa trên công nghệ này. Đây là một bước đột phá quan trọng, bừng lên ánh sáng và hy vọng về sự kết thúc của đại dịch đen tối nhất trong lịch sử.

Robert Langer, người cũng có vai trò không kém phần quan trọng, tìm ra một polymer bọc các hạt phân tử DNA và RNA để chuyển tải chúng qua màng tế bào và không bị phá vỡ, nói rằng “Đối với tôi, đây là nơi bạn thực sự thấy giá trị xác thực của con người, rằng điều gì đó mà bạn đã đóng góp, sẽ thực sự làm đổi thay thế giới”. Nhiều nhà khoa học cho rằng Karikó và Weissman đều xứng đáng nhận Giải Nobel.

“Nếu ai đó hỏi tôi sẽ bỏ phiếu cho ai trong một ngày nào đó, tôi sẽ đặt họ ở vị trí hàng đầu và trung tâm”, Derek Rossi, Phó Giáo sư tại Trường Y, Đại học Harvard, một trong những người sáng lập Công ty dược phẩm Moderna tuyên bố. 

Karikó cho biết bà đã nhận được thông báo về kết quả thử nghiệm tốt đẹp của Pfizer-BioNTech vào đêm trước khi chúng được công bố. Sau đó, bà tự àthưởng cho mình một túi Goobers ưa thích (loại kẹo đậu phộng bọc chocolate). Bà nói: “Tôi đã nói với chồng tôi, tôi sẽ ăn toàn bộ ngay bây giờ”.

Karikó nói rằng vinh quang khoa học không phải là điều trong tâm trí bà lúc này. Bà nói trong phỏng vấn với Chris Cuomo của CNN: “Thực sự, chúng tôi sẽ ăn mừng khi sự đau khổ của con người kết thúc, khi sự khó khăn và tất cả thời gian khủng khiếp này sẽ kết thúc, và hy vọng vào mùa hè, chúng ta sẽ quên đi virus và vaccine. Và khi đó tôi sẽ ăn mừng”.

Được liệt vào các anh hùng của năm 2021 do tạp chí “Time” bình chọn

(*) Tác giả là Tiến sĩ Sinh học phân tử, hiện làm việc tại Trường Y, Đại học Tổng hợp Ohio, Hoa Kỳ.

Lê Thiết Thành, từ Hoa Kỳ

Dòng thơ hiện thực phê phán mới

ĐAU XÓT LỜI RU

Quê hương mong mỗi ngày đổi mới

Khói lam chiều ít vương vấn bay lên

Ngày xưa ấy thấy thật êm đềm

Sự sáng trong say lòng từ thơ bé

Những lời Ru nhẹ nhàng của Mẹ

Quện hương trời tiếng võng thôi nôi

 Con cò trắng trong tiếng à ơi

Chim gọi đàn khiến bờ tre xao động

Sao bây giờ nhiều điều sáo rỗng

 Đạo đức tình yêu chết đuối rồi

  Người đổ xe lao vào hôi của

Bàn tay bẩn đồng tiền nhầy nhụa

Tham nhũng rồi đục khoét của công

Những tội đồ mắc tội non sông

Vành móng ngựa đổ thừa  cơ chế

Xót xa lòng biết bao nhiêu bà Mẹ

Nỗi niềm đau xát muối lời ru

Lòng tham lớn lên mắt đã mù

Trời xanh ơi đang đầy ý nghĩa

Ngẩng lên đi học cố lời yêu

Sẽ hậu hĩnh dù ít hay nhiều

Mỗi xuân về thêm yêu Đất Nước

Quê hương ta bình yên tiến bước

Khó khăn nào chẳng thể vượt qua

 Chỉ sợ mình ham quá Vinh hoa

Bán đất trời tiêu vào cám dỗ

 Tiền làm chi xã hội này phỉ nhổ

 Mẹ hiền đau Xa xót lời ru.

Tác giả: Trần Đức Hiếu Tiên lữ lập Thạch Vĩnh Phúc

Ảnh: nguồn Mạng

Ai bò mặc ai

Có một anh, vợ mới đẻ, em gái vợ ở quê đến thăm chị để giúp đỡ nhà chị một tay.

Anh chồng có thói tòm tem. Vợ muốn ngăn chồng nên mắc võng nằm ngang cửa vào buồng có cô em gái ôm cháu ngủ. Nửa đêm, anh chồng bò dưới võng vợ vào buồng. Vợ biết liền cất tiếng ru:

Con ơi con bú cho no

Hỡi người quân tử kia bò đi đâu?

Anh ta bèn đáp lại rằng:

Đêm đông gà gáy o o

Anh chẳng ngủ được anh bò đi chơi

Thấy vậy, cô em vợ cũng ru cháu rằng:

Cháu ơi cháu ngủ cho no

Của dì, dì giữ ai bò mặc ai!

Thế hệ "Người Hoả tinh" và ngôn ngữ Hungary

 TELLER EDE, “NGƯỜI LUÔN ĐI TRƯỚC BẠN HÀNG NGÀN BƯỚC CHÂN”

Teller Ede (Edward Teller, 1908-2003) thuộc nhóm các nhà khoa học đã tham gia phát triển trái bom nguyên tử đầu tiên (*). Nhưng ông được biết đến nhiều hơn như “Người cha của bom khinh khí” (bom H), nhà bác học có vai trò quyết định khiến Hoa Kỳ trong thập niên 50 đã phát triển thành công loại vũ khí có sức sát thương gấp hàng ngàn lần bom nguyên tử, và nhờ vậy, vượt Liên Xô trong cuộc chạy đua vũ trang khốc liệt thời “Chiến tranh lạnh”.

Hồi nhỏ, mình đọc rất nhiều những cuốn sách kiểu “Thời niên thiếu của các thiên tài”, trong đó có rất nhiều giai thoại, câu chuyện về cuộc đời, sự nghiệp và tính cách của các thiên tài, trong đó có nhiều người thuộc nhóm “Người Hỏa tinh” đến từ Hungary, mà tất nhiên sau này mới mới biết. Những câu chuyện ấy, thật ra cũng không biết thực hư, nhưng có lẽ đã mở cho mình và các bạn cùng thế hệ mình cánh cửa vào thế giới của sự hiểu biết.

Câu chuyện sau đây mình còn ghi lại, liên quan tới 2 thành viên thuộc “Nhóm mafia Hungary”ở Mỹ thời đó, Teller Ede và Wigner Jenő (Eugene Paul “E. P.” Wigner, 1902-1995), qua hồi tưởng của Teller Ede. Trong giai thoại này ko thể thiếu hình bóng của Albert Einstein, bộ óc vĩ đại nhất của mọi thời đại, nhà khoa học lớn nhất thế kỷ 20, người mà nhiều thế hệ các nhà bác học trên thế giới đã lấy làm may mắn từng vì được nghe ông giảng bài.

Chuyện kể rằng, sau một bài giảng của Albert Einstein mà Teller Ede “ko hiểu chút gì cả” theo lời ông thuật lại, ông đi dạo cùng các đồng nghiệp và cứ thở dài thườn thượt. Khi đó, cùng đi dạo với Teller Ede, có Wigner Jenő đang giảng dạy tại Berlin và cũng có mặt trong buổi giảng đó. Thấy người bạn thân, người đồng nghiệp cứ buồn rầu thở ngắn thở dài, Wigner hỏi bạn “có chuyện gì thế cậu?”. Teller cay đắng đáp: “Mình ngu xuẩn quá cậu ạ!”.

Wigner Jenő điềm nhiên buông câu trả lời đi vào huyền thoại: “Đúng, đúng. Ngu xuẩn là tính phổ biến của con người mà!”. Tuy nhiên, không hiểu bài giảng của Albert Einstein trong dịp này đương nhiên không phải là một kẻ xuẩn ngốc: ngược lại, Teller Ede có tiếng từ nhỏ là thông minh và đặc biệt. Như lời kể lại, cho đến năm lên 3 tuổi, cậu bé không nói một từ nào, nhưng sau đó bỗng nhiên buông ra những câu nói dài, hoàn hảo và có ý nghĩa.

Sau đó, trong bữa ăn, câu nói cửa miệng của Teller Ede là: “Bố mẹ đừng có quấy, con đang suy nghĩ một vấn đề này!”. Trước khi ngủ, cậu bé rất thích tính nhẩm và bài toán cậu thích thú là tính xem 100 năm có bao nhiêu giây. Sau này, nhà bác học thuật lại, sở dĩ ông thấy bài tập đó thú vị là vì, cứ mỗi lần lại nhẩm ra một kết quả khác nhau! Đặc biệt, từ rất trẻ, Teller Ede đã luyện cho mình tư duy logic và cậu bé thường xuyên có những câu thắc mắc.

Chẳng hạn, trong giờ Giáo lý ở bậc Tiểu học, cậu hỏi: nếu Đức Chúa Trời tạo ra trời và đất, thì ai tạo ra Đấng tạo hóa? Hàng loạt những câu hỏi tương tự khiến thầy cô “bó tay”. Lên các lớp trên, Teller Ede rất chán học toán vì anh vượt xa các bạn cùng lớp, đến mức thầy giáo phải phàn nàn: “Teller, tôi biết cậu là một thiên tài, nhưng... vừa vừa phai phải thôi, tôi không ưa các thiên tài đâu!”. Ở bậc Trung học, anh bị cấm đọc sách về Thuyết Tương đối.

Lý do là ngay các giáo viên Vật lý cũng chỉ hiểu lơ mơ về công trình của Albert Einstein, nên chỉ sau khi tốt nghiệp phổ thông, họ mới cho chàng trai Teller Ede tiếp cận với những kiến thức “búa bổ” này. Mặc dù quan tâm và rất giỏi Toán, nhưng theo lời khuyên của cha, ông theo học Hóa “để dễ kiếm tiền” và sau đó, tại Karlsruhe - “thánh địa” của nền công nghiệp Hóa học Đức - chỉ nghe giảng một lúc Teller Ede đã biết giáo sư muốn nói gì!

Bảo vệ luận án Tiến sĩ với Werner Heisenberg, người sáng lập ra thuyết cơ học lượng tử và đoạt giải Nobel Vật lý năm 1932, Teller Ede được người thầy hơn mình 7 tuổi khen là “dù tuổi cỏn trẻ nhưng cực kỳ chính xác và kiên quyết trong cả câu hỏi và câu trả lời của mình”. Trí tuệ của Teller Ede luôn đặc trưng bởi tính đa dạng, ông tinh thông nhiều môn khoa học và nhiều ngành nghệ thuật, ông chơi dương cầm xuất sắc và làm thơ không hề tệ,

Điều đặc biệt, nhà bác học cho rằng những thành tựu của ông trong khoa học là nhờ thứ tiếng mẹ đẻ “khó nhất thế giới” - tiếng Hung- như một công cụ phát triển tư duy logic mỗi lần cần sử dụng và “động não”. Thiếu tiếng Hung như ngôn ngữ mẹ đẻ, “tôi chỉ thành một giáo viên trung học bậc trung”, ông thổ lộ, và đây cũng suy nghĩ của nhiều nhà khoa học Hung khác khi lý giải về thành công của những người Hungary đã làm thay đổi thế kỷ 20.

Những công trình lớn mà Teller Ede cùng thế hệ “Người Hỏa tinh” Hungary đã cống hiến cho khoa học thế giới, đã có rất nhiều sách vở đề cập tới. Teller Ede thường được nhắc tới như người đã chở 2 đồng nghiệp “khủng” Szilárd Leó và Wigner Jenő đến gặp “Giáo chủ” Albert Einstein, để thông qua lá thư viết sẵn gửi Tổng thống Franklin D. Roosevelt nhằm khởi động dự án phát triển loại vũ khí có sức công phá kinh khủng nhất cho tới khi đó.

Có thể viết rất nhiều về những gì diễn ra sau đó, niềm vui và khổ đau sau Dự án Manhattan khi những trái bom nguyên tử đầu tiên được thả ở Nhật gây nên sự “phân cực” giữa các thành viên chủ đạo của Nhóm, Szilárd Leó mang tư tưởng hòa bình và Teller Ede bị coi là tiếp tục phục vụ xu hướng “diều hâu” của Mỹ. Sống thọ nhất trong số các danh nhân hiện diện trong các biến cố này, cho tới giờ, Szilárd Leó vẫn bị lời chê, bên cạnh tiếng khen.

Một điều chắc chắn: những bộ óc vĩ đại nhất của khoa học thế giới cũng không thể tránh hỏi yếu tố thời cuộc và Teller Ede đã dùng trí tuệ của mình phục vụ cho quê hương thứ hai, Hoa Kỳ, theo niềm tin và cách nghĩ của ông. Các phần thưởng cao quý của nước Mỹ dành cho ông cũng để tưởng thưởng nỗ lực ấy, của một con người “luôn đi trước bạn hàng ngàn bước chân”, “chói lọi hơn tất cả”, theo nhận xét của nhà khoa học James Arnold.

Hôm nay, ngày 15/1/2022, là tròn 114 năm ngày sinh của con người kỳ vĩ ấy...

Teller Ede và Wigner Jenő, hai người khổng lồ của nền khoa học thế kỷ 20

Tổng thống Mỹ George Bush chúc mừng Teller Ede, người có vai trò rất lớn trong công nghiệp quốc phòng và nền an ninh Hoa Kỳ. Ngày 26/10/1989

Teller Ede, người được coi là có tư duy thiên tài, nhanh như chớp và khả năng tuyệt vời trong vật lý

Nguyễn Hoàng Linh (Bp)

Thế nào là người trí thức

 TRÍ THỨC LÀ AI?

Khối anh có cái bằng cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ, giáo sư… đã tưởng mình là trí thức, bởi đó là cách hiểu theo nghĩa 'đời thường'. Nhưng đọc bài này của GS. Nguyễn Văn Tuấn [*] mới thấy “TRÍ THỨC LÀ AI” chớ có “thấy đỏ tưởng chín”!. Theo GS Nguyễn Văn Tuấn, “Trí thức có thể hiểu là người làm cho xã hội lúc nào cũng thức tỉnh” (ND)  

***

Lâu nay, khái niệm trí thức thường bị hiểu thiên lệch vì nhuốm màu bằng cấp.

Tôi thấy nhiều khi công chúng dùng chữ "trí thức" để chỉ người có bằng đại học trở lên. Nhưng cách hiểu đó có lẽ chưa đúng.

Có những nhóm người Việt trong và ngoài nước lấy từ "trí thức" làm tên diễn đàn, hội của họ. Vì họ cho rằng các thành viên là người có bằng cấp, một số giữ các chức vụ khoa bảng, học hàm, học vị cao. Nhưng vài người trong đó chia sẻ với tôi, họ vẫn cảm thấy dè dặt tự nhận mình là trí thức. Theo họ, đó là một đại ngôn.

Tuy nhiên, nếu đã hiểu ý nghĩa của khái niệm trí thức thì những người có bằng cấp cao cũng có lý do để dè dặt hơn khi tự xem mình là trí thức.

Tôi tìm hiểu, chữ "trí thức" xuất hiện lần đầu ở Việt Nam vào đầu thập niên 1930 trong cuốn Từ điển Pháp - Việt do Đào Duy Anh biên soạn. Ông dịch chữ intellecktuel là "trí thức".

Trí thức có thể hiểu là người làm cho xã hội lúc nào cũng thức tỉnh. Để làm cho xã hội thức tỉnh, người trí thức phải hội đủ ba yếu tố: có kiến thức, nhiều ý tưởng mới, giá trị và tự nguyện dấn thân. Tôi thấy cách dịch của cụ Đào Duy Anh rất hay và đúng.

Hiểu theo nghĩa đó, người làm cho xã hội thức tỉnh không nhất thiết phải có bằng cấp đại học, thạc sĩ, tiến sĩ, giáo sư hay danh hiệu khoa bảng. Nghệ sĩ, nhà văn, nhà báo, bác sĩ, nhà giáo, nhà khoa học, nhà sư, linh mục, doanh nhân... đều có thể là trí thức. Chúng ta có thể nghĩ ngay đến những vị tiền nhân như Phan Châu Trinh, Phan Khôi, Phạm Quỳnh, Nguyễn Văn Vĩnh, Trần Quý Cáp, Huỳnh Thúc Kháng... Họ là những trí thức tiêu biểu của đất nước.

Đó là những người đã làm cho xã hội thức tỉnh. Đọc lại những bài nghị luận và sách của cụ Phan Châu Trinh, ta dễ dàng nhận ra ông đã dùng ngòi bút của mình để phê phán lối học cũ và lề lối lạc hậu làm kìm hãm dân tộc hàng ngàn năm. Ông phê phán những quan chức quan liêu. Dù đã qua đời gần 100 năm, nhưng chúng ta vẫn ngưỡng phục phong trào "Khai dân trí, chấn dân khí và hậu dân sinh" của ông. Có thể còn người đương thời không đồng tình với ông, nhưng vai trò làm thức tỉnh xã hội của một trí thức thời nào cũng rất đáng trân trọng và noi gương.

Bản chất của trí thức là hoài nghi lành mạnh. Họ hay nhìn ra nhiều vấn đề. Họ thường không hài lòng hoàn toàn với cách giải quyết trong hiện tại và lúc nào cũng suy tư, tìm ý tưởng, giải pháp tiến bộ hơn cho tương lai. Do đó, họ muốn xã hội nếu không đồng trăn trở với họ cũng thừa nhận và tôn trọng các ý tưởng tiến bộ.

Có thể ví vai trò của đội ngũ trí thức như người kiến tạo hệ thống miễn dịch tư duy cho xã hội. Họ làm được việc này bằng cách thách thức những ý niệm và lề lối được xem như chân lý. Họ giúp xã hội cảnh giác trước những đe doạ manh nha và thách thức mới, đôi khi tinh vi.

Người trí thức thường là những kẻ "vượt rào" và quan tâm cả đến những vấn đề ngoài chuyên môn của họ. Noam Chomsky là nhà ngôn ngữ học, nhưng ông rất nổi tiếng qua những bài nghị luận chính trị. Ông dùng sở trường ngôn ngữ để phân tích về chính sách ngoại giao và đấu tranh cho tự do tư tưởng, được ghi nhận là nhà tư tưởng lớn giai đoạn hiện đại. Albert Einstein là nhà vật lý học lừng danh, nhưng ông rất nổi tiếng vì những hoạt động liên quan đến chính sách, nhân đạo và xiển dương hòa bình. Họ chính là những nhân tố giúp thế giới thay đổi tốt hơn.

Ngược lại với trí thức, trong thực tế, hàng nghìn người có bằng cấp đại học không phát huy vai trò của trí thức. Họ coi bằng cấp là công cụ để tiến thân hay cơ bản nhất là để có việc làm, thu nhập, lấy cái oai trước người khác. Nhiều người còn liên kết với nhau để tìm danh và lợi chứ không bao giờ muốn "đánh thức xã hội".

Một số người tìm đến bằng cấp như một phương tiện để có chức vụ. Mục tiêu của họ là chức quyền chứ không hẳn vì tiến bộ xã hội, cũng chẳng vì giáo dục hay khoa học.

Có những người với bằng cấp cao lại hay phụ hoạ quan điểm của người có quyền dù quan điểm đó bị đa số công chúng phản đối hoặc không tốt cho sự phát triển chung của cộng đồng. Tôi nghĩ họ không phải trí thức chân chính - hiểu theo nghĩa những người không ngần ngại nói ra suy nghĩ thật của mình và không chấp nhận vai trò bợ đỡ người có quyền, có tiền.

Không ít người có bằng cấp cao chọn im lặng trước bất công xã hội, nhưng tự an ủi bằng ngữ vựng nằm lòng là "tập trung làm tốt chuyên môn". Lại có những "diễn đàn" mang danh giới trí thức, tinh hoa của xã hội nhưng thực chất là nơi nhiều người đấu tố nhau, đưa ra những nhận xét thiếu tính chuyên nghiệp. Họ không đáp ứng ba thành tố của người tinh hoa.

Vào thế kỷ 15, học giả nổi tiếng của Việt Nam là Thân Nhân Trung nhận định "Hiền tài là nguyên khí quốc gia". Câu nói vẫn luôn đúng cho thời nay. Phẩm chất của cộng đồng trí thức có thể phản ánh mức độ hưng thịnh của một quốc gia.

Trí thức đúng nghĩa sẽ có đất dụng võ - đánh thức xã hội khi được mọi người thấu hiểu và tôn trọng vai trò của họ. Đồng thời, xã hội sẽ kiến tạo cho họ một thể chế dung nạp và môi trường tự do học thuật, nơi trí tuệ tinh anh trưởng thành.

Nguyễn Văn Tuấn [*]

[*] Nguyễn Văn Tuấn (ảnh trong bài) Giáo sư Y khoa, Đại học New South Wales

Nguồn:  https://vnexpress.net/tri-thuc-la-ai-4416071.html...

CLB Những người thích đùa: Ko hiểu

Cha: Tại sao con bị điểm xấu? Con có hiểu câu hỏi của thầy giáo ko?

Con: Dạ có ạ! Nhưng thầy giáo lại ko hiểu câu trả lời của con.

Một hiện tượng của xh

 BỆNH VÔ CẢM

BÀI VĂN 9,5 ĐIỂM VỀ "BỆNH VÔ CẢM" GÂY XÚC ĐỘNG SÂU SẮC.

Những câu văn của em Phan Hoàng Yến, học sinh lớp 9A2 trường trung học Chu Văn An, Hà Nội đã gây ấn tượng mạnh với người đọc không chỉ bởi đề tài em lựa chọn mà còn bởi cách hành văn rất tinh tế và sắc sảo. Bài văn được cô giáo ch 9,5 điểm với nhận xét: "Em có những phát hiện và suy nghĩ sâu sắc về hiện tượng đáng buồn này. Một người có trái tim nhân hậu, đa cảm và tư duy sắc sảo như em thật đáng quý.

ĐỀ BÀI :

TRÌNH BÀY SUY NGHĨ CỦA EM VỀ MỘT SỰ VIỆC HOẶC HIỆN TƯỢNG Ở ĐỊA PHƯƠNG HOẶC TRƯỜNG, LỚP ..

(ĐẶT NHAN ĐỀ CHO BÀI VIẾT)

BỆNH VÔ CẢM

Có được một xã hội văn minh, hiện đại ngày nay một phần lớn cũng là do những phát minh vĩ đại của con người. Một trong số đó chính là sự sáng chế ra rô-bốt, và càng ngày, rô-bốt càng được cải tiến cao hơn, tỉ mỉ hơn làm sao cho thật giống con người để giúp con người được nhiều hơn trong các công việc khó nhọc, bộn bề của cuộc sống. Chỉ lạ một điều: Đó là trong khi các nhà khoa học đang "vò đầu bứt tóc" không biết làm sao có thể tạo ra một con chip "tình cảm" để khiến "những cỗ máy vô tình" biết yêu, biết ghét, biết thương, biết giận thì dường như con người lại đi ngược lại, càng ngày càng vô tình, thờ ơ với mọi sự xung quanh. Đó chính là căn bệnh nan y đang hoành hành rộng lớn không những chỉ dừng lại ở một cá nhân mà đang len lỏi vào mọi tầng lớp xã hội - bệnh vô cảm.

Nhìn thấy cái xấu, cái ác mà không thấy bất bình, không căm tức, không phẫn nộ. Nhìn thấy cái đẹp mà không ngưỡng mộ, không say mê, không thích thú. Thấy cảnh tượng bi thương lại thờ ơ, không động lòng chua xót, không rung động tâm can. Vậy đó còn là con người không hay chỉ là cái xác khô của một cỗ máy?

Trước hết là về cái đẹp, bây giờ ra ngoài đường, hiếm ai có thể bắt gặp một người đàn ông đạp xe ung dung dạo mát, thưởng ngoạn cái không khí trong lành, tươi mát dưới những hàng cây cổ thụ vàm bóng quanh bờ hồ; một người con gái dịu hiền, yêu kiều trong chiếc váy thanh thoát tản bộ trên những con đường hoa sấu, hoa sữa đầy mộng mơ mà hầu hết là những dòng người tấp nập, vội vã, chen lấn xô đẩy trên đường, xe buýt. Lúc ấy cũng chính là lúc mà con người ta mất một phần tâm hồn đẹp đẽ đã bị chôn vùi dưới lớp cát. Phải chăng cũng vì như thế mà họ càng lúc càng khép chặt cánh cửa trái tim mình lại, không còn biết hưởng thụ cái đẹp mà chỉ nghĩ đến tiền, đến công việc ngày mai ?

Vô cảm với cái đẹp mới chỉ là bước đầu. Một khi người ta đã không biết ngưỡng mộ, không biết say mê, rung động trước những điều đẹp đẽ thì trái tim cũng dần chai sạn rồi đến đóng băng. Khi ấy, không chỉ là cái đẹp mà đứng trước những hành động ác độc, vô lương tâm, con người ta cũng cảm thấy bình thường, không oán trách cũng không cảm thông, động lòng với những nạn nhân bị hại. Một tháng trước, tôi đọc được một bài báo trên mạng có đưa tin về vụ một đứa bé Trung Quốc hai tuổi bị xe tải cán. Thương xót, đau lòng làm sao khi nhìn cô bé đau đớn nằm trên vũng máu mà không một người nào qua đường để ý, cuống cuồng gọi cấp cứu. Họ nhìn thấy rồi đấy nhưng họ lại cố tình như không thấy, đi vòng qua cô bé để tiếp tục con đường nhạt thếch, sáo mòn của mình. Càng chua xót, đau lòng, phẫn nộ hơn khi chiếc xe tải tiếp theo nhìn thấy cô bé nằm đó, vẫn thoi thóp thở, bám víu lấy cuộc đời lại vô tình chẹt cả bốn bánh xe nặng trịch đi qua người cô bé, thản nhiên đi tiếp. Người qua đường vẫn thế, vẫn bình thản như không có chuyện gì xảy ra. Cô bé xấu số chỉ được cấp cứu khi một người phụ nữ nhặt rác đi qua, thấy cảm thông, đau lòng nên đã bế cô đi bệnh viện. Có những con người ích kỷ, vô tâm, tàn nhẫn như vậy đấy. Không những thế, bây giờ ra đường gặp người bị cướp, bị trấn lột, bị đuổi chém nhưng lại không thấy anh hùng nào ra can ngăn, cứu giúp hay chỉ một việc nhỏ nhoi thôi là báo công an. Đó là những con người "không dại gì" và cũng chính "nhờ" những người "không dại gì" đó mà xã hội ngày càng ác độc, hỗn loạn. Chính lẽ đó mà căn bệnh vô cảm càng được thể truyền nhiễm, lây lan.

Vô cảm còn là con đường trực tiếp dẫn đến những cái xấu, cái ác. Nó là một căn bệnh lâm sàng mà trong đó, não của người bệnh vẫn hoạt động nhưng trái tim lại hoàn toàn băng giá. Người ta đã vô cảm thì làm sao có thể thấu hiểu được nỗi đau, tình cảm của người khác, người ta chỉ nghĩ đến mình và lợi ích của riêng mình mà thôi. Nếu không vô cảm, tại sao các cô giáo ở trường mầm non lại nhẫn tâm giật tóc, đánh đập, bịt miệng các cháu bé còn ngây thơ, nhỏ tuổi ? Tại sao một người còn chưa qua tuổi trưởng thành lại vô tư chém giết cả nhà người ta để lấy của cải ? Xa hơn nữa là các công chức bình thản ăn tiền ủng hộ, trợ giúp những số phận đau thương, bất hạnh của người dân để kiếm lợi cho riêng mình. Và còn nhiều, còn nhiều hành động xấu xa hơn nữa. Tất cả những điều vô lương tâm ấy đề xuất phát từ căn bệnh vô cảm mà ra.

Chúng ta biết bệnh vô cảm vô cùng nguy hiểm nhưng lại đặt ra câu hỏi: Rốt cuộc thì nguyên nhân tại sao ? Suy cho cùng, tình cảm là điều chi phối tất cả. Những người vô cảm là những người bị thiếu hụt tình yêu thương. Chính vì không cảm nhận được tình yêu thương mà người ta ngày càng lạnh giá. Một phần nữa cũng là do xã hội hiện đại quá bận rộn và đòi hỏi con người phải làm việc, làm việc và làm việc mà bỏ quên thời gian để trao nhau hơi ấm của tình thương, để ươm mầm cảm xúc.

Tình cảm như những hạt mưa, hạt mưa càng to, càng nặng thì càn dập tắt được những ngọn lửa của lòng thù hận, ghen ghét, bi ai và nó cũng như một ngọn lửa thổi bùng cháy mãnh liệt trong tâm hồn để nuôi dưỡng tiếp nguồn sống cho chúng ta. Vì vậy, điều duy nhất chúng ta có thể làm để cho căn bệnh vô cảm "không còn đất sống" là hãy biết mở cửa trái tim để biết cảm nhận, biết yêu ghét, thương giận và chia sẻ những điều tinh túy đó cho những người xung quanh mình.

"Con người ta không phải là cái đồng hồ và trái tim ta cũng không phải là cái lò xo" - một giáo sư người Anh đã nói như thế. Tóm lại, ta nhận thấy rằng căn bệnh vô cảm đang lan tràn ngày càng rộng lớn và trở nên vô cùng nguy hiểm, biến con người thành một cỗ máy vô tri chỉ biết vận động. Đừng để điều đó xảy ra mà hãy đấu tranh để giành lại phần "người", giành lại "trái tim" mà Thượng Đế, mà tạo hóa đã ban cho chúng ta, đào thải căn bệnh vô tình quái ác ra khỏi xã hội ./.

copy từ FB-Đàm Hoa (Trang Văn chương Miền Nam)

Trao đổi: Đề xuất về cách làm việc hiệu quả và khoa học

 Cơ chế phối hợp trong khoa học công nghệ,

      1. Trong bóng đá chúng ta hay nói "phong độ là nhất thời, đẳng cấp là mãi mãi". Trong phát triển KHCN, chúng ta có thể nói "tài chính là nhất thời, phối hợp là mãi mãi". 

      2. Chúng ta có tiền để làm KHCN không? Trước hết, không có cũng phải có, bởi chúng ta không còn cửa nào khác, tất cả các cơ hội lừng khừng về KHCN đều đã bị Covid cuốn trôi. Chúng ta thiếu tiền vì chúng ta vô cùng lãng phí. Chúng ta thiếu tiền vì chúng ta chưa nghĩ đến chuyện làm gì đã nghĩ đến tiền.

      3. Sắm một chiếc xe ô tô thiếu 4 bánh không thể chạy được sẽ là lãng phí. Không ai bảo đó là hành động tiết kiệm được đầu tư vào 4 bánh xe. Thực tế chúng ta đang làm chuyện đó, mọi nơi mọi chỗ. 

     4. Rất nhiều đầu tư thiết bị đắt tiền đang đắp chăn, không được khai thác chỉ vì không có phụ kiện thay thế, nhân viên kỹ thuật vận hành, tiền điện để chạy. Tôi đã tận mắt trông thấy các dây chuyền máy móc tự động đắp chăn nhiều năm do không có tài liệu sử dụng. 

     5. Có 3 cơ chế phối hợp chủ thể trước hết cần phải có ngay hành lang pháp lý bắt buộc:  

       - Phối hợp viện- trường - doanh nghiệp 

       - Phối hợp quân sự - dân sự 

       - Chia sẻ tài nguyên và nguồn lực 

      Nếu nói chính sách thì đều có cả. Nhưng thực tế chỉ ở mức khẩu hiệu. Quan trọng nhất là cơ chế và phải bắt buộc.  

    6.  Phối hợp chủ thể vẫn chưa đủ, phải có cơ chế phối hợp cho các dự án, chương trình. Tôi không tin ở các chương trình, chiến lược theo lĩnh vực như vật lý, toán học, hóa học, thậm chí AI, vi mạch. Ngày nay không có sản phẩm nào thuần túy của một ngành cả.  Nếu chúng ta xây dựng các sản phẩm bằng cách tích hợp các kết quả từ các đề tài, ngành riêng rẽ, chi phí, giá trị nỗ lực sẽ vượt quá việc mua chính sản phẩm đó. Các chương trình chiến lược, dự án phải đủ lớn và có mục tiêu cũng như danh mục sát với các bài toán kinh tế xã hội. Còn XYZ sẽ cung cấp giải pháp gì cho bài toán ABC thì phải do các nhà khoa học đề xuất và hậu kiểm.

    7. Vì thế chiến lược AI, chương trình vi mạch, không có nghĩa lý gì cả. AI, vi mạch bán cho ai, nhân lực ở đâu ra. Ngược lại, AI, vi mạch có giải quyết được bụi mịn ở Hà Nội, ngập mặn ở đồng bằng sông Cửu Long, năng suất lao động thấp, công nghiệp phụ trợ không hình thành được, vệ sinh thực phẩm, giải cứu nông phẩm,... hay không? Chắc chắn là có thể. Muốn vậy, phải có các chương trình lớn như 

        - KHCN  phát triển cộng đồng 

        - KHCN  dẫn đầu công nghiệp 

        - KHCN  an ninh quốc phòng 

    Đó là thông điệp tại buổi nói chuyện hôm qua cùng các anh Phạm Thế Long và Nguyễn Quân.

Nguyễn Ái Việt (DEBRECEN.vidi72)

Văn hoá và ngôn ngữ dưới sự lãnh đạo của đảng

 Lúc này lên mạng có nhiều comments chửi thề và gặp ai cũng mày tao ? giọng điệu rất hung dữ, thù hằn nhưng chỉ có vài chữ rất ngắn, chữi bới là chính 

...và sự phản biện lại không có ăn nhập với đề tài đăng tải ? có lẽ nền văn hoá Việt nam đã chuyển mình chuyển hướng đến gần thiên đường XHCN rồi chăng?  Vì vấn đề văn hoá văn chương nên hôm nay muốn chia sẽ một bài viết " Nghĩ về một bài luận văn bị điểm 0" của Nguyễn Hưng Quốc

Nghĩ về một bài luận văn bị điểm 0.

Ở trong nước, mấy tuần qua, dư luận khá xôn xao về một bài luận văn của một học sinh lớp 12 tên Vũ Hoàng L. Xôn xao vì bài văn ấy “hồn nhiên”, “thô thiển” và “tục tĩu” đến độ khiến người ta phải “giật mình”, hơn nữa, “choáng váng”.

Về đề tài giáo viên cho “Em hãy trình bày suy nghĩ của em về hiện tượng nói tục chửi bậy trong học đường hiện nay”, em học sinh ấy đã nhập đề bằng cách tự hỏi và tự trả lời:

“Nhắc đến vấn đề nói tục chửi bậy thì nó là một trò bình thường, vãi. Mục đích của nó là gì? Ý nghĩa của nó là chi? Để mọi người có thể mắng nhiếc ư? Không! Thế thì bạn bè đã đ…chửi nhau. Sao? Đấy chỉ là một số thằng à? CCC. Đ… ai mà chả nói tục chửi bậy.”

Theo tường thuật trên báo chí, ở đoạn sau đó, học sinh này thừa nhận: “Mình cũng hay nói bậy lắm”, rồi phân bua:“Trường hợp nào chúng ta cũng có thể nói bậy. Cơ bản là vì nó ăn sâu vào máu rồi, người nào mà chẳng chửi…” Bản tin cũng cho biết, bài luận văn ấy đã bị điểm 0 với lời phê của giáo viên: “Cần xem lại đạo đức bản thân”.

Bản tin về bài luận văn đầy những “tiếng lóng thô tục đang rất ‘thịnh hành’ trong giới trẻ hiện nay” ấy được đăng tải trên nhiều tờ báo khác nhau. Ở đâu nó cũng bị phê phán một cách gay gắt. Phần lớn đều cho là cách viết như thế “không thể chấp nhận được”. Một số người đi xa hơn, cho là nó phản ánh sự “xuống cấp đáng thất vọng về nhận thức và đạo đức của một bộ phận học sinh hiện nay.” Một người khác, đi xa hơn nữa, cho đó là sự xuống cấp của xã hội với hiện tượng “ngay cả những người có học hàm học vị cao vẫn giữ thói quen ‘đệm chữ’ khi nói chuyện với người quen và coi chuyện đó rất đỗi bình thường.”

Tôi không muốn biện hộ hay bênh vực cho em học sinh ấy. Đã lớp 12 rồi mà viết văn như vậy quả là một điều rất đáng kinh ngạc. Nhưng tôi không kinh ngạc về sự tục tĩu của em. Tôi chỉ kinh ngạc vì cái dốt của em. Và cả của thầy (cô?) giáo của em nữa.

Trước hết, cần lưu ý: hiện tượng học sinh nói tục là một hiện tượng khá bình thường. Dĩ nhiên, đó là điều không tốt. Nhưng vẫn bình thường. Ở đâu và thời nào cũng thế. Thời tôi còn học trung học, nhất là những năm đầu trung học (cấp 2), rất nhiều bạn bè tôi cũng thường nói tục. Cứ mở miệng ra là nói tục. Những chữ Đ.M. được sử dụng nhiều như những dấu chấm, dấu phẩy trong câu văn. Nhớ, lúc tôi học lớp 6 hay lớp 7 gì đó, thầy giáo ra lệnh là ai nghe bạn bè nói tục thì báo cho thầy biết; thầy sẽ phạt. Một lần, có đứa hổn hển chạy lại thầy tố: “Thưa thầy, Đ.M., thằng Minh nói Đ.M. em! Em nói ‘Không được’ mà, Đ.M., nó cứ nói hoài.” Ở Úc, ở lứa tuổi đó, học sinh cũng rất hay nói tục. Các nhà tâm lý học và giáo dục học cho điều đó không có gì đáng hốt hoảng cả. Đến lứa tuổi nào đó, tự dưng người ta bị khủng hoảng về bản sắc, muốn tự khẳng định mình, muốn tự xem mình là “người lớn”, muốn tỏ ra ngang tàng…Thế là người ta nói tục. Thông thường, vài năm sau, hiện tượng ấy tự dưng biến mất.

Tuy nhiên, hiện tượng viết tục như em học sinh trên vẫn bất bình thường. Bất bình thường ở hai điểm: Một, học lớp 12, em đã khá lớn tuổi; và hai, điều này mới quan trọng: em dám sử dụng cái thứ ngôn ngữ tục tĩu ấy vào bài viết.

Đi dạy cả mấy chục năm, tôi có kinh nghiệm về điều này: Ở Việt Nam (trước đây) cũng như ở Úc, không hiếm học sinh và sinh viên, ở ngoài đời, với những mức độ nhiều ít khác nhau, vẫn nói tục; nhưng khi cầm bút viết, nhất là viết luận văn (theo phong cách academic!) thì hầu như không ai chêm những thứ tiếng “Đức” hay tiếng “Đan Mạch” ấy cả. Người ta tự động kiểm duyệt. Người ta biết chúng không phải chỗ. Người ta biết người ta cần sử dụng một thứ ngôn ngữ khác với ngôn ngữ bình thường hằng ngày, với bạn bè.

Tôi cho lý do chính khiến em học sinh ấy viết như vậy là vì em không phân biệt được sự khác nhau giữa văn nói và văn viết.

Nếu đúng như vậy, khuyết điểm chính của em không phải là ở “đạo đức”. Mà là ở kiến thức.

Ở đây, chúng ta có thể đặt ra câu hỏi khác:  Liệu các thầy cô có dạy cho các em phân biệt hai lối văn ấy hay không? Trong các xứ nói tiếng Anh, hai khái niệm “spoken English” và “academic English” được phân biệt rất rõ. Học sinh nào cũng được dạy và cũng phải biết. Còn ở Việt Nam? Hình như không. Bởi vậy, không có gì đáng sửng sốt khi có những học sinh viết y như cách các em nói chuyện hàng ngày. Lỗi, nhất định không thuộc về các em.

Trong các lời nhận xét trên báo chí, tôi chưa thấy ai đặt vấn đề với lời phê của giáo viên: “Cần xem lại đạo đức bản thân”.

Đứng về phương diện sư phạm, lời phê ấy hoàn toàn sai.

Sai ở hai điểm:

Thứ nhất, sai về nguyên tắc. Một trong những nguyên tắc đầu tiên và căn bản nhất mà giáo viên cần được học khi phê bài viết hay bài làm của học sinh / sinh viên là: Chỉ tập trung vào sản phẩm và không được nhắm vào con người; chỉ nói về những ưu và khuyết điểm của bài viết chứ không được phê phán tính cách của các em. Những cách phê như “Em chậm hiểu quá!” hay “Em dốt”, “Em ngu quá!” đều tuyệt đối bị cấm.

Thứ hai, sai về cách đánh giá. Nói tục hay viết tục dĩ nhiên là không nên. Nhưng nó chỉ thuộc phạm trù văn hóa chứ không phải là đạo đức; hoặc, nếu khó tính, xem đó là chuyện đạo đức thì cũng nên nhớ, trong thang đạo đức, đó là những điều ít xấu nhất. Một người nói tục chắc chắn không xấu bằng một tên ăn cắp. Đúng không? Nếu đúng, một học sinh viết tục và một học sinh đạo văn, ai cần bị phê phán hơn ai?

Bởi vậy, tôi cho qua hiện tượng học sinh viết bài văn tục tĩu như trên, vấn đề đáng báo động không phải là chuyện “đạo đức bản thân” của học sinh. Mà là ở nền giáo dục hiện nay.

Nguyen Hung Quoc (From VOA)

NEI & Tôi

Thời gian đã xóa dần rất nhiều kỷ niệm của ngày xưa, kể cả những điều tưởng chừng ko thể quên được. Với trí nhớ đã lu mờ và đóng đầy bụi thời gian, tôi cố gắng nhớ lại và suy nghĩ về những gì mình đã làm, đã có và đã mất... về 1 giai đoạn mà như 1 người anh học Vật lý lý thuyết ở Debrecen gọi là thời kỳ 'học sinh cấp 4'.

-------------

Hồi ấy chúng tôi bắt đầu học năm đầu tiên ở Nemzetközi Előkészítő Intézet (NEI). Nước Hung là điều vô cùng mới lạ. Tôi vẫn nhớ cảnh tượng mà tôi nhìn thấy vào đêm đầu tiên ở ký túc xá trên đường Budaörsi. Khi kéo rèm che cửa sổ phòng của tôi để nhìn ra ngoài, Budapest hiện ra trước mắt tôi thật ấn tượng với vẻ đẹp từ những ánh đèn làm tôi ngây người sửng sốt vì chưa bao giờ được thấy một thành phố rực rỡ đến thế.

Lúc ấy, cả lũ chúng tôi ngờ nghệch lắm, nhìn anh Quang Việt  (con trai của tướng Đồng Sĩ Nguyên) và các bạn của anh ấy (Hòa "kều", Thành "nhái" …) tôi nghĩ: “họ đã biến chất mất rồi, ăn mặc và tư cách… lố lăng quá, không thể chấp nhận được”. Tôi không thể ngờ rằng không lâu sau mấy anh ấy đều trở nên thân quen với tôi. Tôi hay la cà ở phòng anh Việt (đối diện với phòng của Phan Nguyễn Khánh & Trung) dù trong bụng chê cái phòng bề bộn và dơ dáy quá, bù lại tôi biết được nhiều thứ mà đứa nào mới đến Hungary cũng muốn biết từ những câu chuyện tào lao bên cây ghi ta mà Thành nhái đánh rất hăng hái những lúc cao hứng hoặc những lúc cả đám xúm nhau ăn uống khi rủng rỉnh tiền cũng như lúc cạn kiệt phải chui gầm giường moi lại những mẩu thuốc thừa để hút… Trong những chuyện về Hungary mà tôi biết được ở NEI có nhiều chuyện là từ nhóm của anh Việt, kể cả chuyện gái gú. Có điều, những chuyện thuộc loại tán gái ấy phần lớn nghe giống truyện cười nhiều hơn là chuyện tình… Dần dần, tôi nhìn nhóm anh Quang Việt với con mắt dễ chịu hơn, tôi tự thấy mình đang biến đổi và sẽ phải đối diện với chính mình trước đây để loại bỏ cái gì và tiếp nhận cái gì vì không muốn là một người tẻ nhạt và quá khuôn khổ.

Trường Ngoại ngữ (NEI) là nơi tôi bắt đầu cuộc sống của mình ở Hungary. Tôi rất yêu thích ngôi trường này, từ kiến trúc hiện đại của tòa nhà cho đến các thầy cô giáo và cuộc sống ở đó. Đây là lần đầu tiên tôi được học trong một lớp học chỉ có hơn mười trò nên tiếp thu rất tốt những gì được học. Những người Hung đầu tiên mà chúng tôi tiếp xúc là các giáo viên với phong cách sống rất thoải mái và phóng khoáng: bao giờ cũng rõ ràng trong mọi vấn đề, không "ấm ớ hội tề" như người Việt. Họ cũng là những người châu Âu đầu tiên mà tôi có dịp được gần gũi và học hỏi. Tôi cũng rất thích và hãnh diện với các bạn khác vì cô Mária, giáo viên chủ nhiệm dạy tiếng Hung của chúng tôi, là 1 phụ nữ trẻ đẹp và lôi cuốn nhất trường.Tôi còn may mắn hơn khi được sống trong tòa nhà chính của trường, số 73-75 Budaörsi út, vì nó được thiết kế rất tiện lợi cho học sinh. Chúng tôi được ăn ở và học ngay trong tòa nhà này trong khi rất nhiều bạn phải ở chỗ khác và đến đây học. Tôi còn nhớ phòng của tôi số 517 (nằm ở lầu 5), phía trên các lớp học (bố trí ở lầu 1 và tầng Trệt). Phòng được thiết kế cho 2 học sinh, có tủ áo, bàn học, lavabo rửa mặt và giường đệm tươm tất. Toilet và chỗ tắm giặt ở 2 đầu hành lang. Mùa đông có hệ thống sưởi bằng hơi nước. Nhà ăn được bố trí ở tầng dưới cùng, nếu muốn tập tành thì xuống phòng gym (tornaterem). Tuy lúc đó chưa biết bóng bánh là gì nhưng mấy cái sân bóng thật cuốn hút, có điều, lúc đó tôi không biết rằng: chúng sẽ là một phần trong cuộc sống của tôi sau này.

Các trò lớp M12 (Mérnök szakirány, NEI, 1972-1973) và cô giáo Tallér Mária (Ảnh: Bá Bình, người đứng đầu tiên từ trái sang)

     Khi so sánh giữa trường học ở Hungary và trường học VN, cũng phải nói đến một chi tiết nhỏ là cuốn Leckekönyv ở NEI. Nó làm tôi phải so sánh với cuốn Học bạ của Việt Nam. Giữa 2 nền giáo dục là 1 khoảng cách rất xa trong việc theo dõi học sinh bằng hồ sơ lưu trữ. Tôi không thắc mắc về cuốn Học bạ của Hungary nhìn rất giá trị với bìa cứng bọc vải vì họ có điều kiện hơn ta về mặt vật chất, nhưng tôi suy nghĩ về kích thước và nội dung nhiều hơn. Với kích thước chỉ 11cm x 19cm, bên trong cô đọng những dữ liệu về học sinh và quá trình học tập với điểm số và nhận xét (rất ngắn) của giáo viên và những con tem... Học bạ của Hungary khác xa với cuốn học bạ rườm rà, khổ lớn chiếm nhiều không gian lưu trữ của Việt Nam; muốn theo dõi đầy đủ phải đọc mất nhiều thời gian và còn mất thời gian nhiều hơn để ghi chép tất cả những nội dung đó.

Tôi vẫn còn giữ được Thời khóa biểu của năm học đầu tiên @ NEI. Đây là cái Thời khóa biểu tôi tự làm, trên đó có thể nhận ra các môn học được ghi bằng chữ viết tắt, con số là số phòng học của từng môn:

Cuối năm, nhà trường cho chúng tôi đi tham quan/tìm hiểu về đất nước Hungary. Đó là những cảnh tượng khó quên với chúng tôi. Rời NEI, chúng tôi ko thể quên các thầy cô giáo đầu tiên của mình ở đây. Những bước đi đầu tiên của chúng tôi trên đất Hungary là từ đây. Chúng tôi rất biết ơn những người đã tạo cho chúng tôi có cơ hội để hoàn thành được giấc mơ của chúng tôi và biến nó thành hiện thực trên đất nước tươi đẹp này.

Qua những thành phố, những miền quê khác nhau của Hungary, chúng tôi được biết một nước Hungary muôn màu, muôn vẻ. Những chuyến đi ôtô đường trường, những buổi lao động vất vả nhưng vui vẻ giúp chúng tôi hiểu thêm được vị trí của mình trong xã hội, về khả năng của chúng tôi trong những việc có thể làm được đồng thời thêm tự tin vào khả năng đóng góp trong việc thay đổi quê hương của mình sau này, dù chỉ là một phần rất nhỏ.

Cho đến bây giờ, các bạn của tôi vẫn cho rằng: những kiến thức cơ bản mà chúng tôi nhận được trên đất Hungary là những điều quý báu vô giá để vận dụng trong công việc và cuộc sống. Thời gian sống và học tập ở Hungary đã giúp chúng tôi mở nhiều cánh cửa và nhiều cơ hội hơn, nhiều người trong chúng tôi đã thành công. Bây giờ, khi nhìn lại, Hungary là nơi ko thể quên trong cuộc du hành vạn dặm của cuộc đời. Tôi nghĩ điều quan trọng nhất là “make the best of what you have” - luôn luôn cố gắng vươn tới dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào và thay đổi môi trường xung quanh chứ đừng chỉ để hoàn cảnh của mình quyết định số phận của bản thân.

Đó là tinh thần mà tôi đã được tiếp nhận từ những thầy cô giáo Hungary, những người đã có vai trò và ảnh hưởng rất quan trọng đối với chúng tôi về nhận thức và quan điểm từ học tập và cuộc sống.

Nhưng xen vào đó, cho đến bây giờ, tôi vẫn không quên được hình ảnh lẻ loi của một anh chàng Việt Nam trong lần đi tham quan Hungary vào cuối năm học ở NEI (Khánh, Bình "to", Trung và tôi đi với nhau trong đoàn thăm vùng Đông Bắc - Miskolc - Eger). Anh này vì muốn "phô diễn" bản thân và văn hóa Việt Nam bằng bài "Lý Hoài Nam" nên lúc nào cũng ôm ấp cái máy hát bên mình và khúc sáo trúc này suốt cả chặng đường dài. Anh nghe mà không thấy nhàm (hoặc dù nhàm nhưng vẫn cố gắng "thể hiện" cho bà con thấy cái tình yêu âm nhạc của mình) đến nỗi cứ nhìn thấy anh với cái dáng ôm ấp cái máy hát và lắng nghe "vô cùng tha thiết" một cách quá đáng bản nhạc "tội nghiệp" bị đem ra làm trò diễn thì tôi lại ngao ngán vô cùng. Cô Mária, giáo viên chủ nhiệm của tôi còn phải chịu đựng khổ sở hơn nhưng vì lịch sự nên cũng kiên nhẫn tôn trọng hiện tượng "nổi trội" vô cùng này cùng với những người khác để không lộ vẻ khó chịu ra mặt. Nếu không có chuyện này thì chuyến đi của chúng tôi toàn những kỷ niệm đẹp về những gì chúng tôi được thấy và cảm nhận. Đó là một chiều hoàng hôn tuyệt vời trên thành Eger, những đỉnh núi và những hang ngầm tuyệt đẹp... những bữa ăn tối thịnh soạn và những giấc ngủ tuyệt vời ở những khách sạn sạch sẽ tinh tươm sau những ngày chất đầy những điều thú vị...

Và một ngày đáng nhớ khác khi chính tôi là kẻ lẻ loi/lạc lõng. Đó là ngày hội quốc tế dành cho học sinh ở NEI với buổi tối diễn ra rất vui vẻ và tưng bừng. Sau những lời phát biểu và chương trình văn nghệ với nhiều tiết mục do học sinh của các nước tham gia (hình như Đỗ Bá Khang hát bài "Nhạc rừng") là chương trình tánczene do một ban nhạc được nhà trường mời đến biểu diễn. Hội trường được thiết kế với một phần sàn bằng phẳng phía trước sân khấu lập tức được dọn hết các hàng ghế ngồi để trở thành một sàn nhảy. Tây trắng, Tây đen, trai gái Nam Mỹ đều có đôi có cặp, chỉ mình tôi lẻ loi giữa đêm hội giương mắt dỏng tai nghe nhìn (tôi không biết đêm ấy có ai là Việt Nam tham dự cho đến cuối chương trình không?). Đó là lần đầu tiên tôi được nghe trực tiếp bài "Beautiful Sunday" do một ban nhạc trình diễn. Tuy không uống rượu nhưng tôi cảm thấy rất phấn khích cho tới bài hát điệu nhảy cuối cùng, nhưng cũng chỉ đứng một chỗ để enjoy chứ không hề nhúc nhích nhún nhảy theo nhạc một chút nào. Bây giờ thì tôi chỉ ước là đêm ấy ở bên mình là em Bình Dương (tạm "tuyển"/mượn từ những gì Ái Việt mô tả ở bài Tàu liên vận 1) cũng "máu me" như tôi thì tôi đã không trơ trọi vô duyên như thế (nhưng đấy cũng là chuyện bây giờ mới nói, chứ lúc đấy thì chắc là chưa đủ "tư cách" để bước ra sàn nhảy đâu). Về chuyện "nhảy nhót", nhân đây cũng xin hỏi học giả giáo sư kiêm Hoàng tử Bé Ái Việt (và cả các bạn khác nữa) rằng: nếu đã từng bôn ba nhiều năm nơi đất lạ xứ người thì tới nay trình độ của bạn trên sàn nhảy có tiến triển vượt bậc so với hồi trại hè Baja không? có tương xứng với hiểu biết về ẩm thực, về các loại tiêu khiển theo kiểu Tây phương của bạn không? Nếu bây giờ bạn đã là chuyên gia nhảy múa thì mình muốn được làm học trò "nhỏ" của bạn, vì thú thực một điều là: cho tới nay, ngoài khả năng "tự biên tự diễn" khua khoắng loạn xạ thì khiếm khuyết đáng trách của 1 thằng mê chuộng Tây phương như mình là không biết nhảy cho đúng điệu một kiểu thức nào, từ nhạc van/waltz cho đến tango, cha cha cha...mình đều mù tịt nên rất cần được chỉ giáo. Thật là một thiếu sót quá lớn! Tại sao mình lại không biết nhảy nhỉ?

Một trong những chuyển biến lớn của tôi về nhận thức cũng phải kể đến vấn đề biểu hiện nam tính. Xã hội Hungary cho tôi thấy sự phân biệt rất rõ: nam giới và nữ giới biểu lộ rất rõ sự khác biệt về đặc tính của giới. Nam giới phải mạnh mẽ và dứt khoát chứ ko nhập nhằng, ẻo lả (bánh bèo). Bây giờ nếu xem lại ảnh chụp sinh viên thời đó sẽ thấy rõ tình trạng này của nhiều LHS nam.

Như đã nêu ở trên: Cho đến năm 1972, với tôi, con gái Hung cũng như người châu Âu rất xa lạ và đầy bí ẩn. Các thầy cô giáo Hung đã giúp tôi có được cái nhìn rõ ràng và hiểu về họ nhiều hơn. Đặc biệt là thầy Jurányi István. Thầy từng là giám đốc KTX Nándor, sau này là thầy giáo chủ nhiệm lớp của Nguyễn Ngô Việt (1973-74). Theo Ái Việt kể: Về khoản sinh đẻ có kế hoạch thì cụ có 2 truyền nhân đều tên là Việt, thỉnh thoảng cụ đưa về nhà cho ăn rồi dạy cách tán gái Hung và cách phòng tránh thai. Tôi cũng có diễm phúc được cụ đưa về nhà, dạy dỗ như con tất tần tật, kể cả những cái mà Ái Việt nói.

Tôi cũng ko đến nỗi vô duyên lắm. Bằng chứng là cô bán đồ ăn ở kantin (trước nhà ăn của NEI) luôn tươi cười với tôi, có khi còn nháy mắt nói: "Lányok nagyon szeretnek, ugye?" làm tôi ngớ người chẳng biết phải đối đáp thế nào. Rồi những lần đi Építőtábor mùa hè nhiều kỷ niệm khó quên với các cô bạn Hung, và những cơ hội khác... Nhưng cho đến khi về nước, tôi vẫn là thằng nhóc tóc dài và nhát gái. Ko biết thực hành các giáo huấn của cụ Jurányi István, và những điều quý báu này vẫn chỉ là lý thuyết mà tôi ko thể vận dụng và biến chúng trở thành hiện thực như các bạn của mình.

Bây giờ, tất cả chỉ đọng lại trong ký ức vỏn vẹn những gì còn lại, có lẽ ko bao giờ phai nhạt. Những cái mà chúng tôi từng bị cấm đoán thì nay đã mở ra và thanh niên học sinh được khuyến khích nhập cuộc (hội nhập) vào cuộc sống nơi mình đến, hòa nhập vào nó.

Nhiều người nhìn nhận rằng: cộng sản bây giờ cũng ko còn hẹp hòi và khắt khe như trước. Tuy nhiên, về bản chất phản động đang bộc lộ thì tôi lại thấy có sự nguy hiểm lớn hơn. Ko bao giờ tôi gọi tầng lớp mới nổi đua chen làm giàu và ngạo mạn này là 'quý tộc đỏ' bởi trong tầng lớp này ko có bản chất quý tộc.

Chính trường Tàu đỏ: Khi có vấn đề lệch lạc

 Bắt Thượng Tướng Lưu Á Châu

Theo Wall Street News, Thượng Tướng Lưu Á Châu, cựu Phó chính ủy Lực lượng Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc và cựu Chính ủy Đại học Quốc phòng, đã bị bắt vào ngày 15 tháng 12 năm 2021. Có thông tin cho rằng Thượng Tướng Zhang Youxia, Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương, phụ trách về vụ Lưu Á Châu. Vợ Lưu Á Châu là Lý Tiểu Lâm và con trai họ cũng bị Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương và Cục An ninh Quân ủy Trung ương bắt đi. Hai ngày sau, vào ngày 17 tháng 12, Lý Tiểu Lâm và con được thả về nhà, trong khi Lưu Á Châu vẫn bị giam giữ. 

Lưu Á Châu từng là một nhà văn quân đội nổi tiếng trong quân đội, cũng như với độc giả trong và ngoài nước, bố vợ anh là cựu chủ tịch nước Lý Tiên Niệm, vì vậy vấn đề của Lưu Á Châu phải hết sức nghiêm trọng mới bị bắt. Vậy bản chất vấn đề của Lưu Á Châu là gì? Điều này cho thấy sự nhẫn nại của Tập Cận Bình đối với các ý kiến ​​khác nhau trong đảng đã xuống đến mức thấp mới, hoặc Tập Cận Bình quyết tâm tiêu diệt hoàn toàn tàn dư của phe Giang Trạch Dân?

Trước khi Tập Cận Bình lên nắm quyền, hai vị tướng họ Lưu đã hoạt động rất sôi động trong quân đội Trung Quốc và họ thường xuyên xuất hiện trên các phương tiện truyền thông. Một người là Chính ủy Tổng cục Hậu cần Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc thượng tướng Lưu Nguyên, một người là Lưu Á Châu, Thượng tướng Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, nguyên Phó Chính ủy Không quân Trung Quốc; nguyên Chính ủy Đại học Quốc phòng Trung Quốc.

Mọi người đều biết gia cảnh của Lưu Nguyên và mối mâu thuẫn với gia đình Tập Cận Bình. Hồi đó, Lưu Thiếu Kỳ liên kết với Chu Ân Lai đã chỉnh đốn lại quân lính Đông Bắc của Gaogang và quân lính Tây Bắc của Tập Trọng Huân bố Tập Cận Bình, đồng thời giảm thiểu tầm ảnh hưởng của Mao Trạch Đông. Không có gì ngạc nhiên khi Tập Cận Bình lại hận Lưu Nguyên. Lưu Á Châu cũng sinh ra ở thế hệ thứ hai của hồng triều, bố là Liu Jiande, một cựu binh của Tân tứ quân binh đoàn 4, chức vụ cao nhất là phó chính ủy Cục Hậu cần Quân khu Lan Châu. Bố vợ của Lưu Á Châu là Lý Tiên Niệm, cựu, chủ tịch của nước, và cũng từng tham gia phê phán Tập Trọng Huân trong thời kỳ cách mạng văn hoá. Quan trọng hơn, thế hệ thứ hai của những công thần này dựa vào quyền lực gia đình của mình nên rất kiêu ngạo độc đoán. Trên thực tế, thách thức lớn nhất đối với quyền lực của Tập Cận Bình không đến từ cái gọi là thế lực bên ngoài, cũng không phải các nhà dân chủ, mà là các huynh đệ cùng là thế hệ thứ hai của phe  công thần. 

Tầng lớp quý tộc đỏ kiểm soát hầu hết quyền lực và nguồn lực kinh tế của Trung Quốc, và là lực lượng thực sự có thể đe dọa đến ngai vàng của Tập Cận Bình. Khi Tập Cận Bình lên nắm quyền, nhiều nhân vật nổi tiếng thế hệ thứ hai không coi trọng Tập. Mặc dù với sự củng cố quyền lực của Tập Cận Bình, thế hệ thứ hai không dám xuất đầu lộ diện công khai chống lại Tập Cận Bình, nhưng phát ngôn trước đây của họ đã khiến Tập Cận Bình phải cảnh giác và đề phòng. Lưu Á Châu từng được biết đến với những nhận xét táo bạo, những năm gần đây nhận thấy nguy cơ tiềm ẩn,  bắt đầu viết bài ca ngợi Tập Cận Bình nhưng có lẽ đã quá muộn. Tập Cận Bình từ lâu đã xếp anh ta vào hạng người lá mặt lá trái, cần “chăm sóc” cặn kẽ.

Lưu Á Châu từng đến Mỹ du học và nghiên cứu tại Đại học Stanford. Anh hiểu rất rõ về lịch sử của Hoa Kỳ, hệ thống chính trị Hoa Kỳ và tư duy quân sự của quân đội Hoa Kỳ. Giới truyền thông cho rằng Lưu Á Châu đã tiếp xúc với nhiều nhà dân chủ và chính khách phương Tây nên anh có nhiều quan điểm riêng về chế độ Cộng sản Trung Quốc, điều này hiếm thấy ở các quan chức cấp cao của Trung Quốc, đặc biệt là trong hệ thống quân đội. Năm 2010, khi Lưu Á Châu được Phoenix Weekly phỏng vấn, anh đã nói về tương lai của Trung Quốc. Anh đã thẳng thắn nói rằng một chế độ không đặt dân lên hàng đầu thì nhất định sẽ diệt vong. Bây giờ xem ra đây là nhận xét chống Đảng trắng trợn. Lưu Á Châu đã chỉ trích gay gắt chính sách ngoại giao tiền bạc của Trung Quốc, anh cho rằng việc dựa vào tiền để thu phục các quan chức chính phủ ở các nước châu Phi đã khiến người dân địa phương không hài lòng với Trung Quốc và anh tin rằng quyền lực mềm mới là cơ sở của ngoại giao. Anh cũng rất không hài lòng với bầu không khí xã hội trong nước coi trọng tiền bạc, anh cho rằng một dân tộc tin rằng tiền là vạn năng và dựa vào tiền để giải quyết mọi việc là lạc hậu và ngu dốt, dù là dùng tiền để xoa dịu nội địa hay bành trướng quốc tế. 

Lưu Á Châu thậm chí còn dự đoán vào năm 2010 rằng Trung Quốc sẽ chuyển đổi sang một nền chính trị dân chủ trong mười năm tới. Anh cho rằng không có dân chủ thì sẽ không có sự phát triển bền vững, thứ quyết định vận mệnh của một quốc gia không phải là tiền bạc và sức mạnh quân sự, mà phụ thuộc vào hình thức văn minh. Lưu Á Châu nói rằng nếu một thể chế không cho phép công dân tự do hít thở, giải phóng sức sáng tạo của người dân tới mức tối đa, và đưa người có thể đại diện tốt nhất cho chế độ và nhân dân vào vị trí lãnh đạo thì chắc chắn sẽ bị diệt vong.

Anh cho rằng sự thất bại của Liên Xô không nằm ở kinh tế và lực lượng quân sự, mà nằm ở chế độ. Anh chỉ ra rằng Liên Xô cũng đặt việc duy trì ổn định lên hàng đầu và theo đuổi chính sách ổn định áp đảo mọi thứ, coi trọng dùng tiền bạc để giải quyết mọi việc, kết quả là Liên Xô không giải quyết được mâu thuẫn mà thay vào đó dẫn đến sự tích tụ và ngày càng gia tăng của mâu thuẫn. Lưu Á Châu tin rằng cải cách hệ thống chính trị, đặc biệt là chuyển đổi sang hệ thống dân chủ, là sứ mệnh lịch sử của Đảng Cộng sản Trung Quốc và các nhà lãnh đạo Trung Quốc trong tương lai. Rõ ràng, quan điểm của Lưu Á Châu về chính trị dân chủ không phù hợp với hướng phát triển của Trung Quốc ngày nay và sự chỉ trích của anh đối với quan niệm về quyền tối cao của đồng tiền trong xã hội Trung Quốc đang trở thành xu hướng văn hóa chủ đạo của Trung Quốc. Nếu bất kỳ nhận xét nào trên đây của Lưu Á Châu được đăng tải trên Internet ở Trung Quốc, anh ta sẽ ngay lập tức gây lên những làn sóng náo động, và ngay lập tức sẽ bị phong tỏa hoặc thậm chí bị giam giữ. Rõ ràng, Tập Cận Bình không hề thích những nhận xét của Lưu Á Châu, và Trung Quốc ngày nay không thể chấp nhận nhận xét của Lưu Á Châu. Không rõ họ Lưu có phạm tội bởi phát ngôn hay không, nhưng quan điểm chính trị của anh ta rõ ràng bị coi là có vấn đề.

Lưu Á Châu là một vị tướng cầm bút hiếm có ở Trung Quốc, vậy tại sao Lưu lại có thể được phong hàm thượng tướng, trở thành phó chính ủy Quân chủng Không quân và chính ủy Đại học Quốc phòng? Không nghi ngờ gì nữa, Lưu Á Châu là người rất tài hoa và đầu óc, dám nghĩ dám làm, điều này có liên quan đến nguồn gốc thế hệ thứ hai của anh ta và vợ anh ta là con gái của Lý Tiên Niệm, nhưng không phải chỉ có vậy, Lưu Á Châu làm nên sự nghiệp của mình vào thời đại của Giang Trạch Dân, nếu không có sự ủng hộ của Giang Trạch Dân thì anh ta không thể được thăng cấp tướng. Vậy tại sao Giang Trạch Dân lại ưu ái Lưu Á Châu? Chúng ta biết rằng sau sự kiện Thiên An Môn, Triệu Tử Dương bị phế truất, và Giang Trạch Dân, lúc đó là bí thư Thượng Hải, được điều động đến Trung ương giữ chức vụ Tổng bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc. Chính Lý Tiên Niệm khi đó ở Thượng Hải đã tiến cử Giang Trạch Dân. Do đó, mặc dù Lưu Á Châu đã thay đổi, bớt đi những nhận xét tiêu cực và độc đoán trong những năm gần đây, và đã viết nhiều bài báo để quảng bá tư tưởng của Tập Cận Bình, ca ngợi Tập Cận Bình, nhưng theo quan điểm của Tập Cận Bình, Lưu Á Châu trong cốt lõi vẫn là một người thuộc phe Giang đích thực, và thà giết nhầm còn hơn để sổng chuồng. 

Mặc dù Tập Cận Bình giữ địa vị “Nhất Tôn” ở Trung Quốc, nhưng ông ta thậm chí còn nắm quyền kiểm soát đảng, chính phủ và quân đội nhiều hơn so với thời kỳ Mao Trạch Đông. Trong lịch sử, cuộc đấu tranh trong nội bộ Đảng Cộng sản Trung Quốc diễn ra rất tàn khốc, bất kể ai nắm quyền. Sau Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ 18,  Tập Cận Bình đã tăng cường khống chế hệ thống quân đội, và nhiều tướng lĩnh sẽ bị điều tra và truy tố. Hiện tại, tội danh của Lưu Á Châu vẫn chưa được công bố, nhưng theo quán lệ đấu tranh nội bộ của Đảng Cộng sản, một khi tin tức về cuộc điều tra các lãnh đạo cấp cao trong đảng được công bố, nghĩa là đã có kết luận. Tin đồn về việc Lưu Á Châu bị điều tra đã xuất hiện cách đây khoảng 4 hoặc 5 năm, và việc bị bắt bây giờ có thể không có gì ngạc nhiên. Về phần tội danh, có thể sẽ bị gán cho tội hoạt động nhóm chống đối, không trung thành với đảng, lợi dụng quyền lực để quan hệ bất chính với phụ nữ và tham nhũng nhận đút lót... Có lẽ tin tức sẽ sớm được công bố.

"Chế độ chuyên quyền ở Trung Nam Hải là vậy. Cờ đến tay đứa mô đứa  ấy phất. Thằng mô không trung thành hay trong bụng không phục là mần thịt ngay. Bữa ni không mần thịt hắn, mai kia cờ đến tay hắn, hắn lại mần thịt mình. Thằng mô ngồi lên bảo toạ chuyên quyền đều rứa thôi“ . Một cụ nông hộ miền quê Thanh Hoá tâm sự với lão như rứa. Không biết cụ nói có đúng không? kkk

Ảnh: Tướng Lưu Á Châu và Lưu Nguyên

Peter Pho

Khi sự vô vị từ cuộc sống đi vào ngôn ngữ

 Tiếng Việt, khi niềm tin mất giá 

Tôi thấy lạ và bắt đầu để ý là từ mấy năm trước, mỗi khi có các vụ án lớn xảy ra. Đó là việc các vị “lãnh đạo” lên báo chỉ đạo: “Xử lý nghiêm”.

Luật pháp là bộ quy tắc chung, tất cả đã có khung hình phạt cụ thể, phạm tội thì chiếu theo mà XỬ LÝ ĐÚNG, chứ sao lại xử lý nghiêm? Rồi nào là không có vùng cấm, không nể nang, không né tránh, v.v. Tôi cứ nghĩ, những điều ấy phải là hiển nhiên, là mặc định, là “khỏi bàn cãi” chứ?

Tôi bắt đầu quan sát rộng ra, từ các bài diễn văn, nghị quyết, phương hướng cho đến ngôn ngữ đời sống, ngôn ngữ trên facebook… Đa phần có xu hướng đại ngôn, phóng đại, nhấn mạnh…, mà ở đó gia vị nhiều hơn thực phẩm, át cả hương vị vốn có của thực phẩm. Dù khen, dù chê, dù cười cợt hay phản biện, ngôn ngữ luôn có đặc điểm là đi kèm với rất nhiều tính từ có tính thề thốt/khẳng định/cao giọng/chì chiết, v.v. Gọi là “nói vống lên”.

Tại sao có hiện tượng ngôn ngữ lạ lùng này? Ta thử khảo sát một ví dụ:

1. Ở đây có bán gạo

2. Ở đây có bán gạo ngon

3. Ở đây có bán gạo ngon, thương hiệu và uy tín

4, Ở đây có bán gạo ngon, thương hiệu, uy tín, chất lượng.

5. Ở đây có bán gạo ngon, thương hiệu, uy tín, chất lượng. Ăn là nhớ mãi.

Vấn đề nằm ở chỗ, ban đầu tất cả các tiệm bán gạo đều chỉ sử dụng tấm biển 1; rồi theo thời gian, tất cả cùng thay nó bằng các biển 2, 3, 4, 5… Ngôn ngữ mà người Việt đang dùng ngày nay là mang đậm cái phong cách quảng cáo này. Khi hiện thực ngày càng thiếu vắng sự thật thì nó phải được bù lại bằng ngôn ngữ. “Xử lý nghiêm” là bởi trong thực tế nó vốn không nghiêm; “quyết tâm cao” là bởi trong thực tế nó thiếu quyết tâm…

Tôi có cảm giác rằng chúng ta đang cố hét chứ không phải là một sự nói năng bình thường. Và ta không hạ giọng xuống được nữa. Cứ như thế, càng ngày chúng ta càng phải hét to hơn, phải lên gân mạnh hơn và giữ cái cao độ ấy luôn luôn.

Như việc diễn thuyết trong một cái chợ ồn ào, bát nháo, chúng ta phải gào lên, và gào to hơn nữa. Khi con người không còn đủ tôn trọng nhau và thiếu tin tưởng ở nhau thì lời nói phải trở nên diêm dúa hoặc đe dọa hoặc đại ngôn…

Xin lưu ý, đó tuyệt nhiên không phải là biểu hiện của sự phát triển và giàu có về ngôn ngữ; ngược lại, nó là đặc trưng của sự tha hóa, là biểu hiện của sự rỗng tuếch, vô hồn, vô vị, đôi khi không còn có nội dung gì nữa cả.

Trong một xã hội công chính với chân thiện mỹ, ngôn ngữ thường trung tính, giản dị. Người ta “nói nhỏ”, “nói đủ nghe”, không thừa không thiếu. Ngược lại, ở đâu mà các giá trị căn bản đã bị đổ vỡ hoặc tiêu ma thì ngôn ngữ sẽ “rộn ràng”.

Trong khi một bà mẹ người Pháp chỉ cần nói “không” là đủ cho đứa trẻ, thì một bà mẹ Việt sẽ nói “trời ơi, không được, con muốn chết à, bị làm sao thế, đi vào nhà ngay, thật không hiểu nổi…”. Cứ thế, bà ta tuôn ra từng tràng không dứt, còn đứa trẻ thì vẫn làm theo ý nó! Một chàng trai Mỹ khi nói với bạn gái “mình chia tay đi”, thì đó dường như chắc chắn là sự chấm dứt một tình yêu; còn trai gái Việt cứ buồn buồn là lại nói chia tay, riết rồi cả hai chẳng ai còn tin vào điều đó nữa cả!

Đó chính là con đường đi tới hoang mạc của ngôn ngữ dân tộc, nó có cội nguồn trong sự suy vi của tính tình, luật pháp, phong hóa… Một hoang mạc chỉ có gió, cát, chỉ có cái chết mà không thấy bóng dáng của sự sống. Nguyễn Khải gọi là “ngôn ngữ gỗ”.

P/S: Thật buồn cười, ngay chính những lời trong bài viết này cũng đang phải mang cái sắc thái thê thảm ấy. Dường như ta không thể nói năng bình thường được nữa…

Thái Hạo

Hà Nội: Khu tập thể thời bao cấp

Quy hoạch & xây dựng tp theo mô hình LX 

(trích từ bài Đời sống thời bao cấp: Nhà tập thể)

Số người tăng lên gây áp lực với các đô thị cổ, không thể chịu đựng sự phân cắt nhỏ hơn nữa. Những ngôi nhà tập thể cao tầng bắt đầu được xây dựng, và bắt đầu từ những năm 1970 theo kiểu lắp ghép. Tức là người ta đổ sẵn những tấm bê tông vuông vức rồi lắp thành căn hộ.

Khu tập thể Giảng Võ năm 1985

(Ảnh: Cao Phong-TTXVN)

Khu tập thể Giảng Võ, Bách Khoa và dần dần là Kim Liên, Trung Tự, Thành Công… hình thành. Ban đầu phải là cán bộ trung cao cấp mới được phân nhà. Đó là những căn hộ giống nhau chừng 30 - 40 thước vuông, có khu vệ sinh và bếp riêng, nước được bơm lên các bể trên cao dẫn về mọi gia đình. Những ngôi nhà tập thể đó cao là 4 - 5 tầng, mỗi tầng có hai đến ba dãy phòng, chừng 10 - 20 căn hộ, tùy theo. Ý tưởng ban đầu giống như những nhà tập thể ở Liên Xô cũ, tầng dưới cùng làm cửa hàng, nhà trẻ, khu hội họp, khoảng trống nối giữa hai khu nhà làm sân chơi, vườn hoa. Nhưng dần dà tầng một cũng được dùng làm nhà ở và phải rất đặc biệt mới được phân tầng một, những nhà này sẽ nhanh chóng lấn chiếm đất công trước mặt, nếu ở tầng trên bạn có thể thỏa thuận với nhà dưới xây chồng lên đầu. Công nhân xây dựng nhiều người không về, lập gia đình, mà tiện thể cũng chiếm luôn đất lưu không, biến những ngôi nhà tập thể thành những con rết có thân chính và nhiều chân phụ lằng nhằng, đến mức người ta không nhận ra đâu là ngôi nhà chính nữa. 

Tình trạng trộm cắp phổ biến do ở khu tập thể người ta dường như không quen biết nhau, quan hệ hàng xóm truyền thống rất mờ nhạt, nên mỗi gia đình quây tất cả cửa sổ bằng song lưới sắt, như chuồng chim, cửa vào dãy chung có khóa chung cho mọi gia đình, xe đạp, xe máy phải dắt lên rất cao, nếu không có gia đình nào trông xe. Nghề trông xe trong khu tập thể hình thành. Thực ra những ngôi nhà tập thể đó rất bất tiện, nó chẳng ra nhà riêng, chẳng ra gia đình, chẳng ra khách sạn, nếu có cưới xin, hiếu hỷ thì vô cùng lúng túng. Nhiều nhà có người chết phải giòng áo quan từ trên cao xuống, vì không thể khiêng theo đường cầu thang hẹp. Ấy thế mà nhiều gia đình nuôi lợn, gà, chó, mèo, chim, rùa, thỏ… phần nhiều mang tính chất tăng gia. Những gia súc này được tắm rửa sạch sẽ, ốm đau sẽ có thuốc, vì chúng là thu nhập của gia đình, mỗi khi bán đi là trẻ con khóc um nhà vì chúng đã quen chơi với động vật nuôi đó. Câu "Lợn ốm còn hơn người ốm" là của thời kỳ này. 

Phan Cẩm Thượng 

Con gái ông Vua thủy tinh xứ Đông Dương

 

Người phụ nữ Hà Thành có giọng nói "mê hoặc" những người Mỹ tham chiến ở Việt Nam.

Tổng thống Mỹ Kennedy từng nói: “Việt Cộng đã dùng một giọng nói đàn bà quyến rũ để làm lung lay tinh thần quân đội Mỹ ở Việt Nam”.

Bà là Trịnh Thị Ngọ (1930-2016), nữ phát thanh viên tiếng Anh huyền thoại của Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV). Bà sinh ra và lớn lên tại phố Hàng Bồ, Hoàn Kiếm

Năm 1955, Đài TNVN mở chương trình phát thanh tiếng Anh. Bà được phân công thực hiện chương trình Mỹ vận, tức là chương trình dành cho các binh sĩ Mỹ đang tham chiến tại Việt Nam. Đài TNVN đã phối hợp với Cục địch vận (Tổng cục Chính trị của Bộ Quốc phòng) làm một chương trình tiếng Anh dành riêng cho lính Mỹ lấy tên là chương trình “Chuyện nhỏ với binh sĩ Mỹ”. 

PTV Trịnh Thị Ngọ được giao nhiệm vụ trò chuyện với lính Mỹ trên sóng radio, giúp họ có cái nhìn đúng đắn về cuộc chiến tranh Mỹ đã gây ra ở Việt Nam. Cũng từ đó, tên tuổi của Trịnh Thị Ngọ gắn liền với chương trình phát thanh cho các binh sĩ Mỹ với cái tên Thu Hương.

Các buổi phát thanh địch vận bằng tiếng Anh của bà được phát vào ban đêm, sau một ngày dài diễn ra chiến sự. Câu mở đầu của chương trình thường là: “Đây là Thu Hương, trò chuyện với binh sĩ Mỹ ở Nam Việt Nam...” Lúc đầu, buổi phát thanh chỉ dài 5-6 phút mỗi lần và mỗi tuần có 2 buổi phát. Tuy nhiên, về sau tăng dần thời lượng và phát ngày 3 buổi, mỗi buổi 30 phút. Như vậy, mỗi ngày bà có 90 phút phát thanh với hàng trăm nghìn binh sĩ Mỹ nghe.

Hanoi Hannah là biệt hiệu mà lính Mỹ đặt cho nữ phát thanh viên Trịnh Thị Ngọ, người đã lên sóng Đài TNVN để kêu gọi lính Mỹ đào ngũ. 

Theo lý giải của bà Ngọ: "Hannah chỉ là một cái tên phụ nữ Mỹ thông dụng. Lính Mỹ gọi tôi như thế có lẽ cho thân quen. Tôi cũng đoán sự chơi chữ của lính Mỹ, VC là Việt Cộng, họ cũng gọi là Victor Charlie, Jane Fonda sang Việt Nam cũng được gọi là Hà Nội Jane. Bản tin của tôi phát đi từ Hà Nội, nên gọi là Hannah Hà Nội cho dễ nhớ. Sau này ngay cả Đại tướng Võ Nguyên Giáp khi gặp, cũng gọi tôi là Hannah Hà Nội". 

Diệu An (Ảnh Hà Nội xưa)

Ở Đức và nhiều nước Bắc Âu đều thế

Người đàn bà thép, Quý bà !!!

Angela Merkel trở về nhà cùng người chồng khiêm tốn của bà sau khi đi mua sắm. Bà Merkel sống trong 1 căn hộ giữa những người hàng xóm bình thường.

Merkel ko nhận các dịch vụ miễn phí từ Bang và ko lấy gì miễn phí! 

Ko chỗ ở, ko điện, ko ga, ko nước, thậm chí ko gọi điện thoại miễn phí từ ngân sách nhà nước.

Người phụ nữ này cũng có quyền và nghĩa vụ như bất kỳ công dân Đức bình thường nào.

Tự mua sắm, lái xe, nộp thuế cho mình. Và nếu bị phạt thì cũng tự trả từ túi tiền của mình.

Một nhiếp ảnh gia báo chí nói về bà: Tôi nhớ đã chụp 1 bức ảnh của bà ấy với cùng 1 chiếc váy 10 năm trước.

Bà đã nói với anh ta rằng: Tôi là một công chức của người dân Đức, ko phải là người mẫu.

------------

Iron Woman, Lady !!!

Angela Merkel returns from the market with her humble husband after shopping herself.. Mrs. Merkel lives in an apartment among normal neighbors

Merkel gets no free service from

State and take nothing for free!

No accommodation, no electricity, no gas, no water, not even free phone calls from the German budget.

This woman has the same rights and obligations as any ordinary German citizen..

Shop herself, drive her car, pay her taxes. And if he commits a fine, he pays his value out of his pocket!

An Angela Merkel press photographer said: I remember I took a photo of her in the same dress ten years ago.

She told him: I am a public servant for the German people, not a model!

Oscar Bini

Ez azért van

 Indiában négy spirituális szabályt követnek. Az első azt mondja:" Aki az életedbe jön, az a megfelelő ember." Senki sem jön véletlenül az életünkbe, a körülöttünk lévő emberek, akik velünk érintkeznek, hogy találkozunk, okkal vannak ott.

 A második azt mondja: " Ami velünk történik, annak pontosan meg kell történnie." Semmi, abszolút nincs abban ami az életünkben történik, nem történhetett volna másképp. Még a legjelentéktelenebb részlet is. Nincs az: " Ha másképp csináltam volna... Minden másképp történik.." Nem. Pontosan az történt, aminek történnie kellett, és így kellett lennie, hogy megtanuljuk a szükséges leckéket és továbblépjünk.

 A harmadik azt mondja: " Bármikor elkezded, az a megfelelő idő." Minden a legjobbkor kezdődik, nem előtte, nem utána. Amikor készen állunk valami új kezdetére az életünkben, akkor kezdődik.

 És a negyedik és végső szabály azt mondja: " Ha valami véget ér, akkor véget ér." Csak úgy. Ha valami véget ért az életünkben, az a saját érdekünk volt, így jobb, ha otthagyjuk és továbblépünk, már gazdagodva azzal a tapasztalattal. 

Azt hiszem, nem véletlen olvasod ezt, és ha ez a szöveg ma eléri az életed ... ez azért van, mert hajlandó vagy megérteni, hogy egy hópehely sem esik rossz helyre!

Steve Farago

Tư liệu HN: "Ông vua thủy tinh" xứ Đông Dương và các con

 Người được mệnh danh như vậy là cụ Trịnh Đình Kính, nhà ở 65 Hàng Bồ. Cụ là 1 trong những nhà tư sản yêu nước tiêu biểu của Hà Nội, ủng hộ hàng trăm cây vàng cho Cách Mạng, tham gia cứu đói nhân dân ở nhiều nơi...

Những năm đầu TK XX, Hàng Bồ là phố người Hoa, họ có nghề nấu thủy tinh làm các sản phẩm chai, lọ, đèn dầu... Nguyên tắc "độc quyền" của họ là chỉ có dạy ăn chứ không dạy làm (hay dạy nghề) với người ngoại đạo, ngoại trừ người trong gia tộc. 

Ấy vậy nhờ sự thông minh, khôn khéo, ham học hỏi, cụ Kính là trường hợp ngoại lệ được ông chủ gốc Hoa có tên Tài Cống nhận làm con nuôi và truyền nghề. Người cha nuôi cũng dự báo Kính sẽ trở thành thương gia lớn trong tương lai.

Năm 20 tuổi, cha nuôi qua đời. Cụ Kính mở xưởng riêng trên phố Hàng Bồ, lấy hiệu là Thanh Đức. Sản phẩm ông được người Pháp vô cùng ưa chuộng, chiếm lĩnh thị trường bởi thế chiến II đã cắt đứt con đường chuyên chở sản phẩm thủy tinh từ Pháp qua Đông Dương.

Năm 1939, nắm bắt cơ hội, cụ Kính cho ra mắt nhiều sp mới dù không sánh bằng sp chính quốc nhưng mẫu mã, kiểu dáng đa dạng, giá lại rẻ. Vì thế các đơn hàng khắp nơi tập trung về chỗ cụ. Thanh Đức thành độc quyền, chiếm lĩnh Đông Dương, tiếng vang tới cả Paris, nhiều thương gia Pháp đã sang hợp tác làm ăn, kết hợp với thương hiệu Thanh Đức. 

Các sp đem triển lãm tại nhiều nơi được đánh giá rất cao. Năm 1943, Phủ Toàn quyền Đông Dương đã lựa chọn cụ Trịnh Đình Kính là 1 trong 300 người hào kiệt nhất xứ Đông Dương.

Bà Trịnh Thị Ngọ* (Hanoi Hannah) (sn 1931) phát thanh viên nổi tiếng thời chống Mỹ và Nhiếp ảnh gia Trịnh Đình Tiến** (1938) nổi tiếng với những tấm ảnh chụp cổng chào Hà Nội trong ngày tiếp quản 1954 chính là 2 người con tài giỏi của cụ.

Cụ Trịnh Định Kính cùng các con

Cụ Trịnh Đình Kính tại nhà 65 Hàng Bồ

Con gái cụ Kính, bà Trịnh Thị Ngọ (Hanoi Hannah) phát thanh viên nổi tiếng thời chống Mỹ. Người được mệnh danh có giọng nói ám ảnh, mê hoặc lính Mỹ

Cổng chào trên Hàng Thiếc.Ảnh Trịnh Đình Tiến, 10.10.1954

Cổng chào trên phố Hàng Bông, ảnh Trịnh Đình Tiến

Cổng chào góc phố Cửa Nam 10.10.1954, anh chụp bởi con trai út cụ Kính là ông Trịnh Đình Tiến

Cổng chào ngõ Hàng Hương. Ảnh Trịnh Đình Tiến

Quảng cáo sp thủy tinh

Diệu An (Ảnh Hà Nội Xưa)

------------

*: Xem thêm bài Bà Trịnh Thị Ngọ - nữ phát thanh viên tiếng Anh huyền thoại (Aug 28.2018) và bài Con gái ông Vua thủy tinh xứ Đông Dương (Jan 08.2022)

**: Xem thêm bài NGƯỜI ĐÀN ÔNG ĐỘI MŨ PHỚT (Jan 02.2022)

#ảnhhànộixưa