Câu chuyện của chúng tôi (1)

Một xh tốt, đó là xh mà khi hội nhập vào nó, con người trở nên tốt hơn!

Và hội nhập là theo nghĩa nào: là hòa tan chẳng để lại gì, hay chỉ mang hình thức của 1 cục sắt, luôn sống với giấc mơ của thép đã tôi (vô cùng kiên định, vô cùng bảo thủ)?

------------

Đây là 1 câu chuyện pha trộn, ghi lại từ những câu chuyện của nhiều người, ở cái thời đẹp đẽ nhất của chúng tôi, cũng là thời kỳ bi hùng nhất của dân tộc. Thời của những chiến tích Điện Biên Phủ ghi tạc vào lịch sử. 

Chuyện của tôi là 1 chuyện buồn, ko có gì đáng kể, bởi tôi đã phí hoài nửa đời mình với những "vấp ngã dại khờ" của thời trai trẻ, nhưng những gì tôi biết, những người tôi quen lại rất đáng kể. Kể để nhớ lại, nhưng còn phải suy nghĩ, và trăn trở với hôm nay: tại sao tất cả lại như thế? 

Chủ đề vẫn xoay quanh câu nói của Fidel Alejandro Castro Ruz: "Con người là sản phẩm của xã hội"

và chúng ta là ai, đang sống ntn? Điều mà tôi thường nhắc lại trong những lần viết về xh và con người.

Thế kỷ trước, chúng tôi đến Hungary với hành trang hầu như chẳng đáng gì về vật chất, nhưng được trang bị 1 hành trang tinh thần vô cùng hoành tráng (có lẽ do sống theo chủ nghĩa giáo điều made in Vietnam?). Lũ chúng tôi như những đứa trẻ bước ra với thế giới, rất ngơ ngáo, chưa bao giờ tiếp xúc với những cơn gió lành, những luồng tư tưởng mới mẻ đến từ những phương trời xa lạ. Lúc đó là mùa Thu năm 1972, sau đó ở HN diễn ra trận Điện Biên Phủ trên ko (xảy ra sau Điện Biên Phủ dưới đất 18 năm) còn tôi là 1 chú nhóc 17 tuổi.

Chuyện của tôi

Bởi tôi lúc đó đúng là 1 chú nhóc, nên bây giờ nhớ lại nhũng ngày đẹp ấy, tôi hay nhận mình là Hoàng Tử Bé (HTB) cho giống câu chuyện mà tôi rất thích của Antoine de Saint Exupéry thôi, chứ cậu bạn của tôi mới xứng với cái danh xưng này bởi chính cô bạn gái người Hung đã gọi cậu ta như thế. Còn cậu ấy thì lại ko nhận mình là HTB, cậu ta chỉ thổ lộ rằng: mình là người "cố gắng sống chân thành, trân trọng mỗi rung động của mình, mỗi khi nhớ Hoàng Tử Bé" thôi.

Hình ảnh (Từ Album QB): Lũ chúng tôi @ NEI, Năm học 1972 - 1973 

Hàng trên, từ trái qua là Chu Đình Chí, chú bé vui vẻ. Kế bên là Trung, biệt danh là "chủ lò gốm" (tôi cũng chả biết tại sao!). Cạnh Trung là người đang gõ mấy chữ này. Rìa phải là tên Ái Việt, mà từ bây giờ tôi sẽ gọi là Hoàng tử (HTB).

Hàng dưới là 2 nhân vật rất đáng nể: Bên trái là Phan Nguyễn Khánh, cả bọn đều nể tên này ngay từ dạo ấy. Tên còn lại là Quang Bình, biệt danh là "Bình to" (ko biết vì to mồm hay để phân biệt với tôi là "Bình con"). Tên này, theo tôi thì chơi càng lâu, càng nể! 

Bọn tôi (là những người trong ảnh) và những người khác bắt đầu hành trình đi Tây từ Đại Từ, vùng này là 1 huyện của Thái Nguyên. Bây giờ có lẽ ko còn tên theo quy định hành chính mới. Chiến tranh phá hoại ở miền Bắc chưa chấm dứt (sau chiến dịch ném bom Hà Nội bằng B-52 thất bại, Nixon mới chịu ký Hiệp định Paris) nên những học sinh đủ điểm thi ĐH và cán bộ ở khắp mọi miền từ Vĩnh Linh trở ra, nhận được giấy báo tập trung đi học nước ngoài, đều đến đây để học chính trị, làm các thủ tục cần thiết, chia đoàn theo danh sách LHS của từng nước, nhận Hộ chiếu rồi chờ đến ngày đi bằng ô tô tới Đồng Đăng, lên tàu rời VN sang TQ. Sau đó chuyển sang tàu chuyên xa ở ga Bằng Tường, tiếp tục chặng đường đến Moskva, từ đây sẽ tách ra để đến các nước khác nhau bằng tàu hỏa. 

Chuyến đi của bọn tôi đến Hungary là 1 hành trình đã đi vào ký ức của 1 thời đáng nhớ, với nhiều tình tiết thú vị mà Hoàng tử đã kể lại rất hay trong loạt bài "Tàu liên vận". Ngay trong bài đầu, Khánh xuất hiện rất ấn tượng với hình ảnh "tóc xoăn, mặt vuông, lúc nào cũng ra vẻ điềm đạm mặt lạnh, nhưng nhạy cảm". Còn Trung thì "hiền lành, tính hơi nhà quê, lúc nào cũng ngơ ngác, nhớn nhác như mất cái gì". 

Vốn bản tính "cởi mở, luôn luôn cần đồng bọn để bày trò nghịch láo" nên Hoàng tử kết giao ngay với Khánh và Trung khi đoàn Hung nhận lệnh lên đường. Sau khi nhanh chóng làm thân với Khánh và Trung, tên này biết được một thằng nhà ở Tô Hiến Thành, thằng kia ở Khu tập thể Bờ Sông, và còn giao ước với nhau: "là sẽ luôn đi với nhau". 

Câu chuyện càng ngày càng ly kỳ vì Hoàng tử là 1 cây viết rất sắc nét, rõ ràng đến từng chi tiết. Tên này có trí nhớ rất tốt, lại là dân chuyên toán hạng siêu, nên chuyện nào viết ra cũng rất chí tình chí lý. Có nhiều đoạn đọc xong tôi mới thừa nhận vì ko còn nhớ rõ, nhưng nhiều đoạn thì quả tình cả tôi cũng thấy như mới xảy ra hôm qua vì còn nhớ như in. Công nhận: HTB viết rất đúng, từng dòng từng chữ, ko sai chút nào!

Ko phải bỗng dưng Hoàng tử để ý đến Khánh. Trên đường từ Đại Từ đến Đồng Đăng, chúng tôi nghỉ lại ở thôn Nà Mạ (Cao Bằng), quê hương của anh Kim Đồng nổi tiếng mà chúng tôi ai cũng biết. Mọi người được chia thành từng nhóm và bố trí vào các nhà dân. Bọn Khánh, Việt, Trung vét tiền nhờ chủ nhà làm 1 bữa cơm tươm tất. Ngồi ăn với ông chủ, Hoàng tử nhanh nhảu hỏi:

- Bác được mấy người con?

Chủ nhà nói:

- Tôi được mỗi một đứa.

Đoạn ông chỉ vào thằng bé đang ngồi cùng ăn. Thấy trong nhà có nhiều đàn bà con gái, Hoàng tử hỏi ông:

- Thế mấy người kia là ai?

Chủ nhà đáp:

- Bọn nó đều là con gái tôi, nhưng tính làm gì.

Hoàng tử nghe vậy bấm bụng khoái chí, nhưng ko dám cười. Đến tối, Khánh ta mới tủm tỉm buông 1 câu:

- Đ.M., con gái ko tính.

Nghe câu này, HTB nghĩ ngay: "Thằng này có óc quan sát, trào phúng, chơi được".

Chúng tôi rời thôn Nà Mạ trong đêm tối và đi bộ đến lúc tờ mờ sáng mới đến Đồng Đăng. Đường khó đi nên Hoàng tử vấp phải đá liên tục, đứt cả quai dép, sứt cả chân. Cả bọn vẫn sát bên nhau, ko rời. Lúc lên tàu, theo quy định (có người phổ biến) ko được mang tiền qua biên giới, Khánh và HTB thì đã nhẵn túi, riêng ông chủ lò gốm tỏ ra bất an, ngọ nguậy ko yên. Thấy thế, HTB hỏi:

- Mày có vấn đề gì?

Tên Trung nói:

- Tao còn tiền, làm sao bây giờ?

HTB bảo:

- Sao tối hôm qua mày ko nộp mà chén nốt cho khỏe!

Trung nói:

- Nhưng tao có nhiều quá. Mang đi hơn một trăm.

Hoàng tử nghĩ bụng "Đ.M, thằng này con nhà in ra tiền chắc, giàu thế". Rồi nhớ lại lúc nó lên đường, chú Huy Phương, bố nó phải chạy đi vay trước Nhà Xuất Bản Văn học 40 đồng (để sau viết sách trừ nợ). Ông để lại nhà 5 đồng, 2 bố con lên Tạ Hiền ăn phở 2 đồng, HTB cầm đi 33 đồng đã thấy nhiều lắm. Nghĩ lại, nó thấy bố của Trung làm giám đốc Ngân Hàng, chắc là biết dành dụm (ko phải chấm mút như bây giờ) nên mới đưa cho con 1 khoản như thế. HTB bảo Trung:

- Đâu, mày tòi ra đây ngay!

Trung đưa cho nó khoảng 12 đồng (hồi đó với bọn tôi là 1 số tiền lớn, tiêu 1 tháng cũng thoải mái). HTB vo viên lại, nhét vào gạt tàn thuốc lá. Thấy thế, tên Trung bất mãn:

- Sao lại vứt bỏ tiền đi như thế?

HTB quạt luôn:

- Vớ vẩn, mày muốn bị đuổi về hả. Để đây rồi thế nào cũng có người nhặt được tiêu hộ.

Tên Khánh ủng hộ:

- Đúng mẹ nó rồi!

Nghe vậy, Hoàng tử lại nghĩ: "Thằng này ngôn ngữ hợp với mình. Trung thì luôn dấm dúi anh em làm một cái gì khác, khó lường trước."

Tôi vốn thích đi đó đây, nên đi đâu cũng muốn dòm ngó cảnh tình, nhân thế. Chỉ tiếc là hồi đó ko ghi Nhật Ký để bây giờ viết lại câu chuyện của mình. Sau khi tàu rời ga Đồng Đăng, tôi rất muốn thấy biên giới giữa ta và TQ ntn. Cảm xúc đương nhiên là bồi hồi bởi vì đây là ranh giới xác định lần đầu tiên tôi rời khỏi VN, bắt đầu với cuộc sống xa nhà lâu dài nên xao xuyến lắm. 

Còn Hoàng tử đã ghi lại đoạn này bằng cảm xúc rất thật, rất cảm động: Lúc đoàn tàu chạy qua biên giới, cậu ta thấy "lòng hơi se se lại, nhớ bố mẹ, em gái, cô bạn gái cùng lớp và mấy thằng bạn ở lại. Trong hai tháng ở Đại Từ, tôi say sưa và rất thú vị với cảm giác trở thành người lớn. Được tự mình làm chủ việc đánh giá hành vi của mình, không có ai khen ngoan, chê hư, chăm hay lười, nên tôi ít nghĩ đến chuyện nhớ nhà. Chào tuổi thơ, chào những tối thứ bảy chạy đường Tẩy, chém gió. Chào những con đường ra ngoại ô, đầy ánh trăng. Chào những chiều tím trên hồ Gươm. Chào tiếng piano văng vẳng từ Câu lạc bộ thiếu niên. Tự nhiên tôi thấy nhớ đến xé lòng mọi thứ, chỉ muốn quay về. Nhưng bố tôi đã dặn: đàn ông đã lớn phải biết tự làm chủ tình cảm."

Đúng là 1 bản Tuyên ngôn độc lập của 1 cậu trai rời khỏi gia đình, giã từ tuổi thơ và bắt đầu cuộc sống của 1 người lớn. Còn tôi thì thời thơ ấu vẫn kéo dài, có lẽ vì thế mà tôi thích Hoàng Tử Bé của Saint-Exupéry. Tuy nhiên, nét chung của chúng tôi là những học trò cấp 3, sang Hung học hành như những "học trò cấp 4" (theo nhận xét của 1 anh học Vật lý lý thuyết sau này đã nói). Hoàng tử là 1 trong những người ngoại lệ và có những khác biệt do sớm nhận thức được rằng: đây là lúc trở thành người lớn. Phải biết tự chủ về hành vi của mình như 1 người đàn ông thực sự. Sau này, ngay từ những năm  đầu ở Hung, tôi đã thấy HTB có những chuyển biến và trải nghiệm rất đáng kể, chủ yếu là từ quan niệm về độc lập và tự do trong cuộc sống.

Trở lại với con tàu đưa chúng tôi qua bên kia biên giới. Sang đất TQ Hoàng tử để ý đến "mấy cô gái Trung Quốc mặc quân phục, áo sơ mi trắng, sạch sẽ, xinh xắn." Hắn còn mô tả thêm:"Rất nhiều binh lính. Ga Bằng Tường rộng mênh mông, gió hun hút. Chúng tôi bị giam đói gần như cả ngày nên thấy hơi lạnh, co ro với nhau." 

Dù ko có gì ăn, nhưng đoàn đã phát tiền Nhân Dân Tệ để tiêu vặt. Tôi thì chẳng nhớ gì đến vụ tiêu xài ntn, vì hàng tiêu dùng ở TQ được bày bán khá nhiều. Những món lặt vặt như bấm móng tay, bánh kẹo và thuốc lá v.v. về hình thức đều đẹp mắt và hấp dẫn hơn hàng hóa của VN. HTB thì để ý đến thuốc lá và nhận xét: "Bao thuốc lá của Trung Quốc đẹp hơn, thơm hơn thuốc lá Việt Nam thời đó, còn hút thì như nhau". Ngoài việc mua 1 ít phong bì, tem thư, bưu ảnh, Hoàng tử mua 1 bao Trung Hoa Bài để hút cho biết (theo lời dặn của 1 cậu bạn tên là Lâm ở Đại Từ) và ko quên rút ra 1 điếu, bỏ vào bao thư gửi cho bố (sau này HTB mới biết chú Huy Phương cũng nhận được và đã hút điếu thuốc đó).

Chuyện của Hoàng tử mà ko có bóng hồng nào, dù chỉ thoáng qua, thì vẫn thiếu thiếu, chưa mang tính cân bằng theo nghĩa hoàn chỉnh (tự nhiên/normal, nhẽ ra đúng nghĩa phải là natural, nhưng với bọn tôi thì normal rõ hơn). Đoạn này bắt đầu từ lúc chuẩn bị lên tàu ở Bằng Tường.

Cuối cùng thì tàu liên vận cũng tới, xa xa trên sân ga thấy mấy bạn gái, trong đó có một cô rất xinh, nhấm nháy gì đó với bọn tôi, rồi cười. Khánh gọi:

- Việt đâu, làm gì đó đi!

Hoàng tử nhà ta bèn giơ tay vẫy vẫy. Các bạn đó cười, đẩy cô bé xinh xinh đó ra phía trước, cô ta ngửa cổ lên trời mà cười, trông rất duyên dáng. Trung ta mới nói:

- Đừng trêu chọc, con ấy học cùng lớp tao. Tên nó là Bình Dương.

Khánh nói:

- Lớp mày thì liên quan đ. gì.

Hoàng tử nói với Trung:

- Lớp mày thì càng tốt, ngồi trên tàu mười mấy ngày hôm nào dẫn tao đến chơi.

Nói thế thôi để tỏ ra anh hùng rơm vì được Khánh khuyến khích chứ thực ra chú ta chẳng có gan dạ hay kinh nghiệm quái gì. Tuy vậy, bản tính tên này chưa bao giờ ngại những trò gán ghép nhà quê. HTB gọi:

- Đến đây nào!

Bình Dương lại ngửa mặt cười. "Cô bé xinh thật, nhưng tiếc là đi Bungari, không cùng đoàn." Hoàng tử nghĩ vậy.

Lên tàu, mãi đến chiều, đói gần chết mới được ăn. Cả bọn mải mê ăn, quên hết mọi sự trên đời, kể cả người đẹp. No bụng rồi mới bắt đầu tán nhảm. Khi tán phét chán Hoảng tử rút sổ ra viết nhật ký, đọc lại mấy lời dặn của bố ở mấy trang đầu. 

Toa tàu có 2 ông phục vụ, một ông chuyên đổ nước sôi vào phích, một ông chuyên lau sàn, đều áo sơ mi trắng quần xám, trên ngực đeo huy hiệu Mao. Đoàn tàu dài mấy chục toa toàn học sinh Việt Nam đi học Hungary, Bungari, Rumani (không nhớ có nước nào khác). Nhìn qua khung cửa có thể thấy các cô gái Trung Quốc đi làm đồng, đeo nơ đỏ, mặc áo trắng, quần tím than. Thời đó, Trung Quốc cũng giống Việt Nam ăn mặc giống nhau như đồng phục. Vài đứa trong bọn tôi học được vài chữ Trung Quốc, hét lên với các cô: "Mẩy li" (Mỹ lệ). Ý là khen các cô đẹp, phụ nữ nước nào chẳng thích được khen. Đôi khi cũng có cô ngẩng lên vẫy lại.

Đến các ga lớn, tàu dừng lại khá lâu, chúng tôi hay xuống sân ga chơi cho đỡ chồn chân. Có thể tranh thủ rửa mặt, hầu như ga nào cũng có vòi nước khá lớn. Chúng tôi cũng bỏ thư, nhiều người mua thêm thuốc lá, hay kẹo gì đó. 

Mỗi lần tàu dừng, Hoàng tử lại nhìn về phía toa của các bạn đi Bun. Lúc đầu cũng thấy Bình Dương, rồi vài hôm không thấy. Vốn đã để ý Bình Dương, ko rõ có chuyện gì nên Hoàng tử bảo Trung:

- Tao với mày lên chơi với em Bình Dương đi!

Trung thắc mắc:

- Tao có nói chuyện với nó bao giờ đâu. Biết nói chuyện gì.

HTB bảo:

- Chuyện đó mày không lo. Để tao.

Khánh không đi. Hoàng tử với Trung lần mò bao nhiêu toa mới đến được toa của các bạn nữ đi Bun và coupe của Bình Dương. Tên này thú nhận: Đến gần mới bắt đầu thấy ngại và hơi run, nhưng rồi tặc lưỡi "phải liều thôi, đến đâu thì đến. Bây giờ quay về Khánh nó cười cho thối mũi".

Được cái, các bạn nữ đi Bun tính cũng vui vẻ, khác các bạn đi Hung, bạn nào cũng nghiêm trang khó gần. Về cái này, đến đoạn sau sẽ có chuyện mà cả tôi và HTB đều rất nhớ. Đúng là ko phải tất cả, nhưng các bạn nữ đi Hung thế thật, ko sai!

Khi Hoàng tử và Trung tìm vào coupe của người đẹp Bình Dương, các bạn nữ đều nhận ra người quen, cười láu lỉnh. Chàng Hoàng tử cũng cụp đuôi, vào hang cọp, không dám càn quấy. Bình Dương ngồi trên giường tiếp cả 2, cô nàng choàng 1 tấm chăn mỏng, mặc bộ pijama màu trắng. Ngay từ lần đầu tiếp xúc với Bình Dương, Hoàng tử của chúng ta đã ghi lại khoảnh khắc rất đẹp này về cô bạn "Tóc mai hơi xoăn, xòa trên má, da trắng sáng, ửng hồng, cười chúm chím, xinh như một nụ hồng bạch. Cho đến bây giờ, đó vẫn là hình ảnh thiếu nữ đẹp nhất mà tôi từng thấy."

Trong khi Hoàng tử ngây ngẩn vì người đẹp, Trung lúng búng giới thiệu vài câu gì đó. HTB chỉ chờ cu cậu mở lời liền hỏi:

- Nghe nói bạn ốm.

Bình Dương cười trêu chọc rất láu:

- Tôi khỏi rồi. Ốm kiểu phụ nữ ấy mà. Bạn Việt đến gần, thấy cũng hiền nhỉ.

Sau đó đôi bên nói chuyện linh tinh, không đến nỗi nhát gừng quá. Hoàng tử chỉ nhớ lõm bõm mỗi một chuyện là chú ta nói ở trên tàu cũng được, ăn uống ngon, chỉ phàn nàn mỗi điều không được tắm mấy ngày, nên khó chịu. Bình Dương nói: 

- Tôi vẫn tắm thường xuyên, nên sạch sẽ lắm. "Ối, em này nói chuyện tắm táp thật hồn nhiên." HTB nghĩ vậy và so sánh "Mà công nhận em trông sạch sẽ, thơm tho, nước da sáng sủa. Bình Dương dáng người cũng đẹp, eo thon, ngực nở, mềm mại, khác với đa số các bạn nữ thời đó hay cố tạo ra vẻ cứng nhắc." 

Thỉnh thoảng, Dương lại uốn người trong chăn, như một con mèo. Còn Hoàng tử thì nhớ là mình cố chứng tỏ cũng là người ở sạch hay gì đó, nhưng nội dung không quan trọng, cái chính là giữ cho câu chuyện không bế tắc vì nhạt nhẽo. Còn không khí có thân thiện hay không thì chú ta để cho các bạn nữ chủ động hướng lái. Bình Dương bày cho Hoàng tử khi xuống ga phải làm thế nào để tắm. Đừng chúi múi vào mấy quầy tạp hóa. Khi Trung và HTB ra về, Bình Dương còn nói một câu:

- Khi nào rảnh, các bạn đến chơi.

Về sau, Hoàng tử thú nhận: "Lúc bấy giờ bọn tôi nào có nhận thức được giá trị của câu đó. Cuối cùng, bây giờ vẫn không hiểu sao chỉ đến chơi có một lần đó." Tôi thì thấy: chuyện bông hoa biết nói trên tàu của Hoàng tử thật lãng mạn, còn về nhận thức được "giá trị" từ những thông điệp của phái đẹp thì tên này trưởng thành rất nhanh trên tình trường, ngay từ những năm đầu ở Hung.

Sau khi gặp Bình Dương, Hoàng tử và Trung về báo cáo lại với Khánh. Anh chủ lò gốm nói:

- Chịu thằng Việt, đ. biết nói những chuyện gì mà nói lắm thế.

Khánh hỏi chuyện gì, Hoàng tử nói là chuyện tắm táp, đại loại em nói là em sạch sẽ vì tắm được thường xuyên, và em cũng dạy cách đến ga thì tắm thế nào. Khánh nói cụt lủn:

- Tốt.

Chẳng hiểu cái gì tốt. Hoàng tử đã qua test của hắn tốt hay em Bình Dương sạch thì tốt.

Về sau, khi sang Hung, trong thời gian đầu nhớ nhà, nhớ tuổi thơ, chúng tôi hay viết thư cho tất cả mọi người để được nhận thư. Hoàng tử cũng thúc dục Trung "đồ gốm" viết thư cho Bình Dương còn hắn cũng viết vài trang cho nàng. Nàng cũng gửi cho 2 tên này một tấm ảnh toàn thân, rất xinh, tất nhiên tấm ảnh được anh em trong đoàn chiêm ngưỡng, trầm trồ và có một số bình luận hơi phồn thực, không tiện kể ra đây.

Sau đó, không biết vì sao Hoàng tử không còn giữ liên lạc với người đẹp. Đến năm 1977, có dịp sang Bun, Hoàng tử cũng cố gắng hỏi han để tìm gặp nàng, vì hình ảnh của Bình Dương cho đến nay vẫn là biểu tượng gắn chặt với chuyến tàu liên vận của chúng tôi.

(còn nữa)