Sunday, August 25, 2024
Benjamin Victor
Saturday, August 24, 2024
Biên giới Zion (2)
Thái độ tương phản về người tị nạn bắt nguồn từ cách tiếp cận đàm phán hoàn toàn khác nhau. Người DT là 1 thiểu số bị đàn áp suốt 2 thiên niên kỷ, họ chưa bao giờ được tự do chọn vũ lực. Do đó, họ thường xuyên phải đàm phán (thường là để vừa đủ tồn tại, và gần như luôn ở thế rất yếu). Đây là 1 trong những kỹ năng sinh tồn được hình thành qua nhiều thế kỷ sau những biến cố khủng khiếp nhất: họ đã ko chỉ phát triển kỹ năng đàm phán mà còn cả 1 triết lý đàm phán, kể cả trong những điều kiện tưởng như ko thể.
Người DT đã học cách chấp nhận 1 vị thế được dàn xếp, dù rất thấp và thiệt thòi, vì biết rằng: vị thế đó sau này có thể được cải thiện thông qua các cuộc đàm phán tiếp theo cũng như nhờ vào những nỗ lực của chính họ. Tầm quan trọng tối thượng của thỏa thuận thay cho vũ lực đã ăn sâu trong máu họ.
Ngược lại, người Ả-rập là 1 chủng tộc đi chinh phạt, các văn bản tôn giáo của họ vừa là nguồn cảm hứng vừa phản ánh lập trường cực đoan đối với các dân tộc khác. Khái niệm đàm phán để đi đến 1 thỏa thuận cuối cùng với họ là 1 sự phản bội về nguyên tắc (ngừng bắn/đình chiến chỉ là giai đoạn tạm thời chấp nhận vì vẫn còn lựa chọn bạo lực sau đó).
Mặt khác, hiệp ước với người Ả-rập như 1 kiểu đầu hàng. Đó là lý do tại sao họ ko muốn tái định cư người tị nạn, vì điều đó có nghĩa là bán đứt 1 món tài sản đạo đức*.
Cách đàm phán của người DT đóng 1 vai trò còn quan trọng hơn trong việc xác định biên giới Israel. Người DT có 3 cách để thừa nhận đất nước được tái lập của mình:
- Như là 1 ngôi nhà quốc gia.
- Như là Miền Đất Hứa.
- Như là nhà nước Zion.
Có thể nhanh chóng loại bỏ cách đầu tiên bởi 1 nơi an toàn cho người DT có thể là bất cứ đâu vì họ là 1 dân tộc rất giỏi thích ứng với mọi hoàn cảnh. Vì vậy, đề xuất này nếu muốn được họ quan tâm phải có chút liên quan đến nguồn gốc lịch sử.
Miền Đất Hứa về mặt lý thuyết có thể thích hợp hầu như với tất cả người DT. Tuy nhiên khó xác định 1 cách chính xác: vùng đất này là gì? Khi Chúa trao vùng đất này cho Abraham, Ngài ko định nghĩa nó 1 cách rõ ràng**. Về mặt lịch sử, theo từng giai đoạn, có nhiều vùng lãnh thổ rộng lớn từng thuộc về người DT từ thời cổ đại, nhưng nếu xét theo mục đích hàng đầu để đáp ứng là 1 ngôi nhà quốc gia cho người DT thì chúng gần như ko thể là mô hình của nhà nước Zion. Mặt khác, còn có 1 niềm tin mạnh mẽ cho rằng: người DT có quyền đòi lại những phần lãnh thổ Palestine mà họ từng thống trị thời cổ đại.
Nhà nước/quốc gia Zion là lãnh thổ mà trên thực tế người DT có thể có được, định cư, phát triển và bảo vệ nó. Đây là cách tiếp cận thực tế mà các tổ chức Zion chính sử dụng, và trên thực tế đã trở thành chính sách của nhà nước Israel.
(Lược ghi từ Lịch Sử Do Thái của Paul Johnson)
(*): "Người tị nạn là hòn đá tảng trong cuộc đấu tranh của người Ả-rập chống lại Israel. Người tị nạn là vũ khí của người Ả-rập và chủ nghĩa dân tộc Ả-rập.'' (Đài phát thanh Cairo)
(**): Đó là vào khoảng năm 2.000 TCN. Theo Sách Xuất Hành trong Kinh Thánh, Abram cùng gia đình rời bỏ quê hương ở Ur đi đến Harran. Tại đó, Abram đã nhìn thấy Thượng Đế trong giấc mơ và được Người chỉ đường tới vùng đất Canaan. Thượng Đế cũng lập Giao Ước với Abram rằng: “Ta là Thiên Chúa toàn năng, và Ta lập Giao Ước với ngươi. Ngươi sẽ là tổ phụ của nhiều dân tộc, và để đánh dấu Giao Ước này, ngươi sẽ đổi tên thành Abraham (có nghĩa là “cha của nhiều dân tộc”). Ta sẽ giữ lời hứa, và xứ Canaan sẽ thuộc về ngươi và dòng dõi của ngươi đời đời; và Ta sẽ là Thiên Chúa của họ.” Xứ Canaan về sau được gọi là Đất Hứa (Promised Land) là vì vậy. Abraham chấp nhận Giao Ước, và nguyện sẽ tôn thờ Thượng Đế – Đức Jehovah – là Thiên Chúa duy nhất của vũ trụ. (copy từ net)
Friday, August 23, 2024
Sử dụng công cụ AI: Triển vọng và tác động đến các ngành khác nhau ntn
A.I: BỐI CẢNH DỊCH CHUYỂN (P.1)
Ngày 19/8 vừa qua, tại trường ĐH KHTN, TP HCM mình có buổi nói chuyện với học sinh các trường chuyên Lê Hồng Phong, Phổ thông Năng khiếu và sinh viên ĐHQG HCM. Chủ đề về bối cảnh thay đổi của AI hiện đại. Tôi nhấn mạnh vào sự dịch chuyển bởi vì bản thân AI biến đổi rất nhanh, người học và làm AI giống như đá bóng một chạm, và hệ quả kinh tế, xã hội của nó cũng thế. Link dưới comment.
Bài nói chuyện nằm trong khuôn khổ giao lưu giữa New Turing Institute và ĐHQG HCM. Mình là diễn giả mời, cùng với GS Po-Shen Loh (ĐH CMU, Hoa Kỳ), Thang Luong (Google DeepMind) và Tay Yi (Reka AI).
Rất ấn tượng với các bạn học sinh, câu hỏi khó, trực diện và đĩnh đạc bằng tiếng Anh, khiến cho các chuyên gia cũng không trả lời chính xác được. Đã gần 30 năm từ ngày rời trường cấp III, tôi chưa có dịp giao lưu với các bạn học sinh, nhưng không khí học tập thì không có gì thay đổi so với thời tôi đi học. Tôi đoán, với người Việt thì trước đó cũng thế. Cái khác nhau là các bạn bây giờ có nhiều điều kiện tiếp xúc trực tiếp với công nghệ và kiến thức mới nhất, mà trước đây chỉ ở các nước công nghiệp phát triển nhất mới có. Việc đặt câu hỏi cũng bớt khuôn mẫu so với thời của tôi.
TIẾP CẬN A.I THẾ NÀO?
Một câu hỏi tôi nghĩ có ích nhất để tư duy cho mọi người là, nên tiếp cận AI như thế nào, nhất là với học sinh. Rõ ràng không ai có câu trả lời chính xác, vì dự đoán công nghệ biến đổi nhanh như AI là bất khả chỉ sau 3-5 năm. Câu trả lời của tôi là cứ coi AI như một phần cuộc sống, và tiếp cận nó như một đối tượng nhân văn (humanity) và khoa học xã hội (social science), hay thậm chí là một "loài" mới (species). Đấy là lý do mà tôi hướng dẫn học trò tập trung nghiên cứu về suy luận máy (reasoning), kiến trúc nhận thức (cognitive architecture) trong đó tập trung về trí nhớ (memory), và AI xã hội (social AI) thông qua hệ đa tác tử (multiagent system) và lý thuyết tâm trí (theory of mind).
Cách tiếp cận như vậy đảm bảo rằng chúng ta không chạy theo công nghệ mới nhất, vì khi các bạn hiểu được thì nó đã đi xa 5 năm, và đã rất khác. Nên tìm điểm đến của công nghệ, vốn dĩ sinh ra để phục vụ con người, khiến năng lực của chúng ta trở nên siêu phàm. Chẳng hạn, máy tìm kiếm như Google đã khiến chúng ta có bộ nhớ gần như vô hạn. Các hệ thống như ChatGPT giúp chúng ta trả lời mọi câu hỏi thông thường một cách dễ dàng, mà kiểu học vẹt để nhớ mọi điều không còn cần thiết nữa.
A.I LIÊN QUAN GÌ TỚI TOÁN?
Một thầy giáo hỏi riêng tôi, là nên hiểu AI thế nào đối với một người làm Toán. AI vốn dĩ sinh ra từ nhiều nguồn, trong đó có ý tưởng của các nhà Toán học thiên về tính toán (computing) như Alan Turing hay Marvin Minsky, và các nhà Triết học, hay đa tài như John von Neumann. Vậy nên có một câu trả lời đơn giản là không thể. Tôi trả lời ngay lúc đó là có thể tiếp cận thông qua khái niệm quen thuộc là xây dựng ánh xạ. Chúng ta thường biết cặp thông tin đầu vào, và thông tin kỳ vọng đầu ra. AI hiện đại bản chất là tìm cách xây dựng ánh xạ sao cho đầu ra thật gần với kỳ vọng. Quá trình biến đổi ánh xạ dần dần để đạt mục tiêu ấy gọi là Học máy (machine learning).
A.I VỚI VẬT LÝ THÌ SAO?
Đây không phải là câu hỏi đưa ra trong hội trường, nhưng tôi đoán có các bạn học sinh chuyên Lý ở đó, nên tiện thì viết ra cách tôi nghĩ ở đây. Phần vì tôi cũng là một cựu HS chuyên Lý.
Những câu hỏi về Trí năng (intelligence, ở đây tôi không dùng Trí tuệ, vì chữ Tuệ trong ngôn ngữ Hán Việt có nhiều nghĩa hơn), hay cao hơn là Ý thức (consciouness) đã được đặt ra bởi các nhà Vật lý từ lâu, ví dụ như Schrödinger, cha đẻ của Lý thuyết Hàm sóng lượng tử, người góp phần đặt nền móng cho Vật lý Lượng tử 100 năm trước. Hay gần đây hơn như Penrose, t'Hooft hay Tegmark.
Dân Vật lý chắc đều biết Định luật Nhiệt động lực 2, phát biểu rằng Entropy, hay thước đo sự hỗn loạn, của một hệ kín sẽ luôn tăng theo thời gian. Nghĩa là chỉ có một chiều đi từ trật tự tới hỗn loạn. Trong A.I có một khái niệm tương đồng, cũng gọi Entropy, là thước đo lượng thông tin chứa được trong một hệ. Xuất phát điểm hai khái niệm Entropy này thì khác nhau. Cái thứ 2 do Shannon, nhà lý thuyết thông tin, phát minh ra từ thời lâu lắc, nhưng gần đây được sử dụng rộng rãi trong A.I.
A.I có nhiều cách hiểu, nhưng có một cách, đó là năng lực tổ chức thông tin và sử dụng nó một cách hiệu quả nhất, tức tiêu tốn ... ít điện năng nhất. Vì thông tin được tổ chức, nên Entropy thông tin của hệ A.I giảm, đi ngược với nguyên lý Nhiệt động 2. Việc học chính là cách làm giảm Entropy thông tin của hệ. Ví dụ, AI tạo sinh hiện nay, bản chất là việc nén thông tin trên toàn bộ Internet chứa trong văn bản, hình ảnh, âm thanh, video vào các tham số của mô hình. Lượng tham số này rất lớn, có thể đến nhiều nghìn tỉ.
Việc suy diễn chính là việc tìm cách biến đổi sao cho năng lượng tự do (free energy) đạt được là thấp nhất. Trong hệ A.I tạo sinh, suy diễn là cách diễn đạt các thông tin, hay kết hợp giữa chúng, theo một trật tự nhất định, để thỏa mãn lời nhắc (prompt).
Việc học và suy diễn là hai trụ cột chính của A.I hiện đại.
Tất nhiên việc Entropy giảm là cục bộ đối với hệ A.I, chứ còn Entropy của cả hệ vẫn cứ tăng, vì mỗi lần tính toán để làm giảm Entropy hay Năng lượng tự do, ta lại làm tăng sự hỗn loạn của hệ tính toán ấy.
Truyen Tran (FB)
Thursday, August 22, 2024
Luxor: Nơi yên nghỉ của các pharaoh
The Valley of the Kings, a historic burial site in Luxor, where Egypt's New Kingdom pharaohs were laid to rest.
This necropolis features complex tomb designs with false doors and intricate layouts intended to deter robbers. Richly decorated with scenes from the Egyptian Book of the Dead, the tombs were designed to guide kings through the afterlife. The discovery of Tutankhamun's nearly intact tomb in 1922 by Howard Carter brought global attention to this site, sparking a renewed fascination with Egyptology.
Wednesday, August 21, 2024
The synagogue on the Dohany street of Pest
The synagogue on the Dohany street of Pest is not only the most impressive one in the country, but it’s the largest synagogue of Europe, the second largest one in the world. (The largest Jewish house of worship in the world is the Temple Emanu-El in New York). The tours in the Jewish district of Budapest all have their departure point at the Dohany synagogue. This recently restored, magnificent, twin-towered building celebrated 150 years of existence in 2009.
The synagogue was built between 1854 and 1859 in the Moorish Revival and Romantic Historicist styles, with the decoration based chiefly on Islamic models from North Africa and medieval Spain (the Alhambra). The synagogue's Viennese architect, Ludwig Förster, believed that no distinctively Jewish architecture could be identified, and thus chose "architectural forms that have been used by oriental ethnic groups that are related to the Israelite people, and in particular the Arabs". The interior design is partly by Frigyes Feszl.
The Dohány Street Synagogue complex consists of the Great Synagogue, the Heroes' Temple, a graveyard, a memorial, and a Jewish museum, that latter of which was built on the site on which Theodor Herzl's house of birth stood. Dohány Street itself, a leafy street in the city center, carries strong Holocaust connotations as it constituted the border of the Budapest Ghetto.
Tuesday, August 20, 2024
Hạnh phúc là được, không cần phải làm nhiều (2)
Monday, August 19, 2024
Ai Cập cổ đại - Ankh
The Ankh is one of the most recognizable symbols of ancient Egypt, known as ""the key of life"" or ""the cross of life."" 🗝️ Dating back to the Archaic Dynastic Period (c. 3150-2613 BCE), it symbolizes eternal life and was often depicted in the hands of gods and pharaohs. 🌿 This iconic emblem represents the intersection of heaven and earth, and its enduring legacy continues to fascinate people around the world.
Sunday, August 18, 2024
Biên giới Zion (1)
Zion is a specific, historically important location — the name refers to both a hill in the city of Jerusalem and to the city itself — but it's also used in a general way to mean "holy place" or "kingdom of heaven." The root of Zion is the Hebrew Tsiyon, and while the word holds a special importance in the Jewish faith (copy fr. net)
Việc Đức Quốc Xã tàn sát 6 triệu người DT là yếu tố/căn nguyên hàng đầu dẫn đến việc lập ra nhà nước Israel. Với dân tộc DT, đây là 1 phần của 1 kế hoạch.
Những gì đã xảy ra được diễn đạt theo cách nói của lịch sử: Việc lập ra quốc gia của người DT là hệ quả của những khổ đau mà người DT phải chịu. Đó là nhân quả, nếu hiểu theo cách nói mang bản chất siêu hình của thế giới siêu nhiên thuộc về tôn giáo.
Khi Hitler mở cuộc tổng tấn công đầy bạo lực vào người DT, kẻ thù hàng đầu của ông ta, Hitler đã tạo cho dân tộc DT 1 cơ hội cùng với phe Đồng minh phản công lại mình - đây là điều đã kích hoạt giai đoạn cuối cùng của chương trình Zion.
Sau khi Thế Chiến thứ 2 nổ ra, việc thành lập nhà nước Israel đã trở thành mục tiêu lớn nhất và lan dần đến đa số các cộng đồng DT trên thế giới. Để thực hiện điều này, đánh bại Hitler chỉ là mục tiêu đầu tiên, sau đó cần loại bỏ bất cứ sự cản trở/phản đối nào từ các nước Đồng minh*.
Anh đóng vai trò quan trọng vì là cường quốc nắm quyền sở hữu đất đai (lúc đó, Anh vẫn thống trị 1/4 bề mặt Trái Đất), vì vậy người DT phải lật đổ chính sách của họ với Palestine (ghi trong Sách Trắng 1939). Và họ đã làm đượcđiều này với sự ủng hộ bước đầu của Churchill. Sau đó, chính người DT đã hành động (với những hoạt động của Menachem Begin) với việc xác định: họ ko chống lại nước Anh mà là chính quyền Anh ở Palestine bằng cách làm cho nó ko thể hoạt động được.
Nước Mỹ với chủ trương bài Zion của TT Roosevelt là 1 trở ngại. Sau cái chết của Roosevelt, Truman có 1 cam kết thẳng thắn hơn với chủ nghĩa Zion. Sau khi người Anh rút lui ở Palestine, Truman thúc giục thành lập 1 nhà nước DT. Vào ngày 29/11/1947, được sự hậu thuẫn của Truman, LHQ chấp nhận nhà nước DT (và nhà nước Ả-rập cộng với 1 khu vực quốc tế ở Jerusalem) trên lãnh thổ Palestine.
(lược ghi từ cuốn Lịch Sử Do Thái của Paul Johnson)
(*): Anh, Mỹ và LX đều có những lý do để ko chấp nhận 1 nhà nước DT tại Trung Đông vào lúc này.
(**): Cả hai bên sử dụng vũ khí tồn kho từ Đại chiến thế giới lần thứ hai. Ai Cập sử dụng một số trang thiết bị của Anh, còn Syria sử dụng các loại của Pháp. Israel sử dụng vũ khí của Anh, Tiệp Khắc và Đức (copy từ Wikipedia: Chiến tranh Ả Rập – Israel 1948)




























.jpg)