1. Làm người quý nhất là yêu người. Người càng có học, đọc sách tâm càng phải thiện lương. Dường như xã hội đang ngày càng xa rời quy luật đó. Người thường cư xử với nhau ngày càng thô lỗ, hung bạo, bạo lực bạo hành xảy ra thường xuyên. Không biểt có phải vì mạng xã hội nên chúng ta mới nhận thức được một sự thật có sẵn.
2. Người có học, thậm chí có đạo cũng đang trở nên hung dữ với nhau. Mạt sát nhau vì những bất đồng nhỏ xíu. Tôi vẫn không hiểu sao người có học lại có thể đề xuất bắt bớ người này, bỏ tù người khác chỉ vì họ có quan điểm khác lạ. Cơ quan hình sự đã đành là phải thực hiện lệnh của toà. Nhưng là cần thiết để chống lại các hành vi bạo lực.
3. Thô lỗ là biến tướng và thể hiện xấu xa của tính trung thực, một trong đức tính tốt của con người. Tôi nghĩ thế thì tôi thể hiện thế được coi là trung thực. Với một người tàn tật, xấu xí hay dốt nát mà mình cứ kể lể về những điểm yếu của người ta thì liệu có thể vin vào “tôi chỉ nói sự thật” để biện hộ?
4. Ngược lại của thô lỗ là lịch sự. Nhưng liệu lịch sự kiểu người Pháp, cái gì cũng khen quá lời có trở thành điêu trác. Có lẽ thói giả tạo điêu trác là một biết tướng xấu của lịch sự.
5. Để phản ứng cái giả tạo, dối trá thì thô lỗ là hiệu quả nhất. Một câu văng tục, hình tượng grotesque đúng lúc như câu chuyện “trời sinh ra thế” có tác dụng bằng trăm ngàn lần tranh cãi. Có lẽ thời kỳ thô tục tới là để thay thế cho thời gian dài phải giả tạo như một tất yếu.
6. Nhưng liệu cái gì là khắc tinh của con ngựa bất kham sổng chuồng mang mang tên thô lỗ. Dĩ nhiên không thể bằng lịch sự. Người có học thì mong manh không chịu nổi áp lực thô lỗ dù là chủ thể hay khách thể. Lịch sự đấu với thô lỗ cũng như văn hoá đấu với mọi rợ. Chỉ còn hy vọng ở luật pháp hay lễ giáo.
Nguyễn Ái Việt (Debrecen.vidi72)
