(tiếp theo)
Ấn tượng Hungary bắt đầu đảo lộn giấc mơ Liên Xô từ khi tôi bước lên con tàu Hungary ở Moskva. Lần đầu tiên tôi bị Hungary chinh phục là khi cầm trên tay chai Coca Cola, thứ đồ uống của tư bản mà tôi chỉ đọc được trong sách ở Việt Nam, không thể kiếm được trên tàu Trung Quốc hay tàu Nga. Sau này tôi còn mê nó hơn khi uống cùng với szendvics trong những giờ giải lao ở NEI (Nemzetközi Előkészítő Intézet/Viện Dự bị Quốc tế), có lẽ đó là những lúc tôi thấy Coca Cola và szendvics dùng với nhau ngon không thể tả.
Nếu ga Keleti là nơi đầu tiên tôi đặt chân lên đất Hung thì trường tiếng NEI ở số 73-75 Budaörsi út là nơi tôi bắt đầu cuộc sống của mình ở Hungary. Tôi rất yêu thích ngôi trường này, từ kiến trúc hiện đại của tòa nhà cho đến các thầy cô giáo và cuộc sống ở đó. Đây là lần đầu tiên tôi được học trong một lớp học chỉ có hơn mười trò nên tiếp thu rất tốt những gì được học. Những người Hung đầu tiên mà chúng tôi tiếp xúc là các giáo viên với phong cách sống rất thoải mái và phóng khoáng: bao giờ cũng rõ ràng trong mọi vấn đề, không "ấm ớ hội tề" như người Việt. Họ cũng là những người châu Âu đầu tiên mà tôi có dịp được gần gũi và học hỏi. Tôi cũng rất thích và hãnh diện với các bạn khác vì cô Mária, giáo viên chủ nhiệm dạy tiếng Hung của chúng tôi, là 1 phụ nữ trẻ đẹp và lôi cuốn nhất trường.
Tôi còn may mắn hơn khi được sống trong tòa nhà chính của trường, vì nó được thiết kế rất tiện lợi cho học sinh. Chúng tôi được ăn ở và học ngay trong tòa nhà này trong khi rất nhiều bạn phải ở chỗ khác và đến đây học. Tôi còn nhớ phòng của tôi số 517 (nằm ở lầu 5). Tôi vẫn nhớ cảnh tượng mà tôi nhìn thấy vào đêm đầu tiên ở ký túc xá. Khi kéo rèm che cửa sổ phòng của tôi để nhìn ra ngoài, Budapest hiện ra trước mắt tôi thật ấn tượng với vẻ đẹp từ những ánh đèn làm tôi ngây người sửng sốt vì chưa bao giờ được thấy một thành phố rực rỡ đến thế.
Các phòng của học sinh trường tiếng nằm ở các tầng trên các lớp học (bố trí ở lầu 1 và tầng Trệt). Mỗi phòng được thiết kế cho 2 học sinh, có tủ áo, bàn học, lavabo rửa mặt và giường đệm tươm tất. Toilet và chỗ tắm giặt ở 2 đầu hành lang. Mùa đông có hệ thống sưởi bằng hơi nước. Nhà ăn được bố trí ở tầng dưới cùng, nếu muốn tập tành thì xuống phòng gym (tornaterem). Tuy lúc đó chưa biết bóng bánh là gì nhưng mấy cái sân bóng thật cuốn hút, có điều, lúc đó tôi không biết rằng: chúng sẽ là một phần trong cuộc sống của tôi sau này.
Tôi vẫn còn giữ Thời khóa biểu của năm học đầu tiên @ NEI. Tôi thích trình bày những gì theo ý mình. Từ Việt Nam đến với Hungary xa cách nghìn trùng. Tôi học và cảm nhận được nhiều thứ, những cái lặt vặt như cái Thời khóa biểu này (lớp của tôi là lớp học được chuẩn bị cho những học sinh sẽ học theo chuyên ngành Mérnök szakirány), nếu không sang Hung thì chắc tôi chẳng bao giờ làm được, nó hấp thụ tinh thần hiện đại của châu Âu lúc bấy giờ.
Đây là cái Thời khóa biểu tôi tự làm, trên đó có thể nhận ra các môn học được ghi bằng chữ viết tắt, con số là số phòng học của từng môn:
X: Magyar nyelv; F: fizika; M: Matematika; K: Kémia; Á: Ábrázoló geometria
Trong những bài học tiếng Hung có một bài về cầu Erzsébet mà tôi rất thích. Cầu Erzsébet và Halászbástya là những hình ảnh đầu tiên của Hungary đã để lại ấn tượng mạnh với tôi khi còn học ở Hà Nội những năm phổ thông. Do đó, với riêng tôi nó mang một kỷ niệm đặc biệt hơn so với những cây cầu khác. Vì bây giờ không thể post được đúng bài học đó nên tôi sẽ ghi lại những nét chính và cảm nhận của mình về cây cầu tuyệt đẹp này; cây cầu màu trắng duyên dáng vô cùng ấn tượng mỗi lần tôi qua, nó đã mang lại cho tôi nhiều cảm xúc khác nhau với những khung cảnh có một không hai... để đến bây giờ vẫn còn nhớ mãi.
Là một trong những cây cầu nổi tiếng nhất của Budapest, cầu Erzsébet nối quận V (Pest) và quận I (Buda) với nhau. Đây là cây cầu được nhìn thấy rõ nhất trong toàn cảnh (panorama) nổi tiếng của Budapest trên dòng Duna. Nó đã được dựng lại thay cho cây cầu cũ bị phá hủy trong chiến tranh thế giới thứ 2.
Về cảm nhận, ấn tượng ban đầu của tôi khi xem cầu Erzsébet qua ảnh chụp so với ấn tượng nhìn từ đỉnh Gellért là một sự khác biệt rất lớn. Cầu Erzsébet nhẹ nhàng mảnh mai không che khuất cảnh quan phía sau. Hình ảnh cân đối của nó với những đường cong tuyệt mỹ trong toàn cảnh của Budapest không một bức ảnh chụp nào có thể sánh nổi vì chúng không thể hiện hết sự tuyệt vời của một khung cảnh được con người và thiên nhiên tạo ra, hòa quện với nhau thành một kiệt tác "nhạc không gian" mà không ngôn ngữ nào diễn tả hết được.
Erzsébet là cây cầu cuối cùng của Budapest được xây dựng lại. Nó đã gây nhiều tranh cãi vì nhiều người muốn khôi phục lại như cây cầu cũ và không muốn có một cây cầu mới theo phong cách hiện đại. Cuối cùng, cầu Erzsébet đã được thực hiện như chúng ta thấy; Sávoly Pál là người đã mang lại dáng vẻ cho cây cầu mới này. Mọi việc bắt đầu từ năm 1961 trên nền móng của cây cầu cũ còn lại. Để thực hiện được yêu cầu thiết kế về mặt kỹ thuật, các kỹ sư Hungary đã có nhiều sáng tạo vào thời đó khi chọn giải pháp cầu treo và hoàn thành vào năm 1964.
Từ việc này, tôi nhận thấy được một vấn đề: đó là việc bảo tồn giá trị cũ và sáng tạo những giá trị mới đều cần thiết để phát triển.
Tại sao Budapest không chọn giải pháp khôi phục cây cầu cũ mà lại làm cầu treo hiện đại; trong khi vẫn khôi phục những cây cầu khác y như cũ?
Ở cả Buda và Pest, chúng ta đều thấy những kiến trúc cũ và mới xen lẫn nhau nhưng không phá vỡ cảnh quan, chúng hài hòa với nhau trong một đô thị được quản lý tốt, có ý thức và trách nhiệm với di sản lịch sử trong việc xóa bỏ và đổi mới. Chính vì vậy, cầu Erzsébet hoặc Hilton Hotel (dù nằm sát Halászbástya và Mátyás-templom) vẫn rất đẹp trong tổng thể kiến trúc/cảnh quan của toàn khu vực. Chúng đều được xem xét và nghiên cứu rất kỹ lưỡng để mang lại những vẻ đẹp mới bên cạnh những vẻ đẹp cũ. Và người Hung đã thành công trong việc phát triển và giữ gìn vẻ đẹp của Budapest qua nhiều giai đoạn lịch sử với nhiều công trình mang những phong cách khác nhau. Họ tạo được sự phong phú cho bộ mặt kiến trúc của thành phố, một thành phố nổi tiếng về vẻ đẹp đa dạng của châu Âu chứ không phải là những tòa nhà chọc trời. Và tôi thấy rằng với óc thẩm mỹ của mình người Hung hoàn toàn có quyền tự hào về những thành quả của họ. Họ đã rất quyết đoán, có thể đã rất khó khăn và tiếc nuối khi dám xóa bỏ một công trình đẹp đẽ của thời trước để thay thế bằng một công trình tiêu biểu cho cái mới vì nếu không từ bỏ cái cũ thì cái mới không thể có được chỗ đứng xứng đáng với nó.
Năm đầu tiên, là năm ko chỉ tiếp thu kiến thức cho việc học tập, được coi là nghĩa vụ của chúng tôi (cũng như với thanh niên nam nữ trong nước lúc đó là nghĩa vụ quân sự), từ thế giới của bom đạn và chiến tranh, chúng tôi đến với thế giới của hòa bình, với riêng tôi, Hungary là "vùng trời tự do". Tôi đã học hỏi được rất nhiều, đã vỡ lẽ ra nhiều thứ mà ở VN tưởng rằng đó là chân lý.
Tiếng Hung làm tôi có nhận thức về một ngoại ngữ đặc biệt. Ngoài việc rất khó, tiếng Hung còn rất chặt chẽ và logic. Ngôn ngữ của họ cho thấy: dân tộc này “ăn nói” rất khoa học. Người ta xếp tiếng Hung vào một trong năm thứ tiếng khó học nhất thế giới. Tuy nhiên, tối rất tiếc vì đã ko tìm hiểu sâu về tiếng Hung nên ko nhận thấy sự tinh tế của nó. Bây giờ, tôi mới nhận ra rằng: mình học tiếng Hung không đến nơi đến chốn. Từ vựng của tiếng Hung vô cùng phong phú, một sắc thái tình cảm có rất nhiều từ để thể hiện, mỗi từ có một mức độ khác nhau, có lẽ chỉ người Hung mới hiểu hết. Giá được sống lại những ngày đẹp ấy - azok a szép napok - tôi cũng sẽ lựa chọn học tiếng Hung, nhưng với tư cách của một người muốn nói và dùng như người Hung, bởi chỉ như thế mới thấy hết cái hay, cái đẹp của tiếng Hung.
Người Việt ta có thể nói: Tôi muốn uống nước. Còn người Hung khi nói với một cô gái Hung thì phải nói: Szeretnék inni chứ đừng nói : Akarok inni. Giờ đây khi trở lại với tiếng Hung tôi nhận ra rằng: tiếng Hung là 1 ngôn ngữ tuyệt vời.
Cuối năm học đầu tiên, nhà trường cho chúng tôi đi tham quan các vùng khác nhau (theo ngành học) để có cái nhìn thực tế về đất nước Hungary. Đó là những kỷ niệm khó quên với chúng tôi. Rời NEI, chúng tôi ko thể quên các thầy cô giáo đầu tiên của mình ở đây. Những bước đi đầu tiên của chúng tôi trên đất Hungary là từ đây. Chúng tôi rất biết ơn những người đã tạo cho chúng tôi có được cơ hội để trưởng thành hơn. Với riêng tôi, thời gian ở NEI giúp tôi bắt đầu mở rộng thế giới quan của mình. Con người và văn hóa Hungary đã giúp tôi nhận ra nhiều điều, đôi khi chỉ là những chuyện rất nhỏ, nhưng đều có ý nghĩa đối với cuộc sống trên đất nước vô cùng tươi đẹp này.
Qua những thành phố và những vùng thôn quê khác nhau của Hungary, chúng tôi được biết một nước Hungary rất giàu bản sắc. Những chuyến đi ô-tô đường trường, những buổi lao động vất vả nhưng vui vẻ giúp chúng tôi hiểu được vị trí của mình trong xã hội, về khả năng của chúng tôi trong những việc có thể làm được đồng thời thêm tự tin vào khả năng đóng góp trong việc thay đổi quê hương của mình sau này, dù chỉ là một phần rất nhỏ.
Cho đến bây giờ, các bạn của tôi vẫn cho rằng: những kiến thức cơ bản mà chúng tôi nhận được trên đất Hungary là những điều quý báu vô giá để vận dụng trong công việc và cuộc sống. Thời gian sống và học tập ở Hungary đã giúp chúng tôi mở nhiều cánh cửa và nhiều cơ hội hơn, nhiều người trong chúng tôi đã thành công. Bây giờ, khi nhìn lại, Hungary là nơi ko thể quên trong cuộc du hành vạn dặm của cuộc đời. Tôi nghĩ điều quan trọng nhất là “make the best of what you have” - luôn luôn cố gắng vươn tới dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào và thay đổi môi trường xung quanh chứ đừng chỉ để hoàn cảnh của mình quyết định số phận của bản thân.
Đó là tinh thần mà tôi đã được tiếp nhận từ những thầy cô giáo Hungary, những người đã có vai trò và ảnh hưởng rất quan trọng đối với chúng tôi về nhận thức và quan điểm từ học tập và cuộc sống.
Hungary thật sự cho tôi một cuộc sống vô tư/gondtalan, rất bình yên và thoải mái. Dân tộc này có rất nhiều giá trị văn hóa, từ đó tạo nên khí chất riêng và định hình lịch sử của họ. Đó là một chặng đường hình thành đất nước Hungary như chúng tôi thấy: rất tráng lệ và cũng rất bi hùng, như bản quốc ca của họ, hay trong thi ca mang tâm hồn Hung của Petőfi, József Attila, hoặc mang tính biểu tượng về nghệ thuật & kiến trúc như Parlament, Quảng trường Anh hùng, Szabadság szobor.
Hơn một ngàn năm dựng nước và giữ nước của Hungary là những trang sử oai hùng, nhưng cũng trải qua nhiều biến cố bi thảm, khi vương quốc này đại bại trước quân Mông Cổ và gần như bị san bằng (1241-1242), bị Đế quốc Otthoman cai trị một phần đáng kể đất nước trong 150 năm (1541-1699), và sau đó là hơn 150 năm dưới ách đô hộ của Đế quốc Áo. Phải đến thời kỳ nền "song quốc quân chủ" Áo - Hung (1867-1918), Hungary mới giành được độc lập và trải qua nửa thế kỷ hòa bình, hạnh phúc và phát triển vượt bậc.
Trong thế kỷ 20, Hungary đứng về "phe bại trận" trong cả hai cuộc thế chiến, và hậu quả là hai phần ba diện tích đất nước bị cắt qua các nước láng giềng, hai phần ba cư dân Hung chỉ trong chốc lát biến thành công dân "xứ lạ". Những nỗi đau trong quá khứ ấy đến bây giờ người Hung vẫn nhắc nhớ, nhưng luôn đi kèm với niềm tự hào của một dân tộc anh dũng, không chịu khuất phục, đầu hàng, với khí phách "Chết tự do không chịu sống tôi đòi - Không yên nghỉ khi tự do chưa có" như đại thi hào Petőfi Sándor từng ca ngợi.
Dân tộc này đã có những người con vĩ đại trong khoa học, khi giới khoa học thế giới gọi các nhà bác học Hungary di cư từ Hungary qua Mỹ là "người Hỏa tinh" vì những phát minh xuất chúng của họ. Bom nguyên tử, bom khinh khí, máy điện toán... là một vài trog số rất nhiều công trình mà thế giới phải cám ơn Hungary, với những tên tuổi như Neumann János, Szilárd Leó, Teller Ede...
Khi đó, sống giữa một đất nước như thế, hòa nhập ntn với cuộc sống và xã hội Hungary là thời kỳ có nhiều vấn đề với chúng tôi. Tôi biết, có những người rất hòa hợp, nhưng đa số thì ko như thế.
Còn tôi, vốn từ bé đã có tư tưởng "hướng ngoại". Những lần trở về Hà Nội từ nơi sơ tán là những dịp để tôi lân la tìm hiểu về thế giới ở ngoài những trang sách. Những nơi tôi hay đến là các Đại sứ quán nước ngoài hoặc cơ quan đại diện văn hóa của các tổ chức quốc tế và các nước chưa có quan hệ ngoại giao với Việt Nam. Tôi dán mũi vào mặt kính xem không biết chán hình ảnh các nước được giới thiệu trong những Bảng tin (được làm như những cái hộp với mặt kính lớn và lắp đèn ống bên trong) đặt trước các cơ quan đại diện này.
Tôi đọc say sưa những câu chuyện thần thoại, bị lôi cuốn vào những câu chuyện cổ tích rồi đọc thêm những cuốn sách, tiểu thuyết được dịch ra tiếng Việt của các tác giả Đông Âu và Tây phương, thích thú xem những bộ phim nước ngoài và cũng không bỏ qua các tạp chí, báo ảnh các nước hoặc bài viết của các tác giả Việt Nam về các nước mà tôi muốn tìm hiểu (riêng Trung Quốc thì bị "dội" vì tôi cho rằng không hơn gì Việt Nam, có khi còn "hủ lậu" hơn nữa là khác. Tôi giống HTB ở chỗ không ưa nổi cái bản mặt của Mao được tô vẽ hết mức với chứng "sùng bái cá nhân" đầy rẫy trên sách báo đỏ lòe về "đại cách mạng văn hóa" TQ).
Vì vậy, sang Hung, tôi vẫn muốn "tu tỉnh" bản thân khi được tiếp xúc với những cơn gió lành, những điều mới mẻ đến từ những phương trời xa lạ.
Anh Đinh Hoàng Thắng, sang Hung năm 1966, học Văn học và Ngôn ngữ Hungary (ELTE) tự nhận mình là "một chàng ngố bước ra thế giới". Anh mô tả cuộc sống của LHS khi đó là "lạc lõng giữa Việt Nam với thế giới", "cảm giác là sốc và choáng". Người Hung quan hệ với nhau quá cởi mở so với người Việt do tự do cá nhân của họ được đề cao hơn. LHS thì bị bó buộc rất nhiếu thứ, cấm đi nhảy, ko được xem phim tư bản, ko được mặc quần "bò", nam ko được để tóc dài, nếu ăn mặc theo phong cách thoải mái của thanh niên ở các nước châu Âu lúc đó sẽ bị coi là đua đòi lố lăng.
Cuộc sống của LHS ở Hung trong sự quản lý chung thường là họp hành (họp chi đoàn, họp đơn vị) và sinh hoạt văn hóa thường xuyên là đọc báo Việt ... Các cán bộ đơn vị có trách nhiệm theo dõi và nhắc nhở mọi người chấp hành những quy định của BQL và Sứ quán. Nhìn chung thì thấy những hoạt động này có vẻ mang tính hình thức và nghèo nàn, trừ khi mang tính tự phát do ham thích (và ko bị cấm) như bóng đá, bóng chuyền hay bóng bàn (tùy đơn vị).
Ở trong nước tôi chỉ hay đá cầu, cũng thích đá bóng nhưng hầu như ko có điều kiện vì có muốn cũng ko được. Sang Hung thì khác, sân bãi và bạn chơi đều có, chỉ cần mua giày, tất và áo quần là có thể ra sân. Máu me đá bóng là một chuyện, còn những trận cuồng phong trên sân cỏ qua màn ảnh nhỏ cũng rất cuốn hút tôi. Thần tượng của tôi những ngày ấy (tới nay vẫn ít người vượt qua được) là Johan Cruyff.
Johan Cruyff là linh hồn của Cơn Lốc Màu Cam và là cầu thủ (thủ lĩnh trên sân cỏ) tạo nên cuộc cách mạng bóng đá mang tên “Bóng đá tổng lực" (Total football) từng làm mưa làm gió trên khắp các sân cỏ châu Âu trong thập kỷ 70 và ảnh hưởng rất lớn đến bóng đá hiện đại ...Với lối đá tổng lực này, bóng đá châu Âu đã đè bẹp lối đá hoa mỹ cùng các thần tượng Nam Mỹ @ World Cup 1974 mà đại diện gồm cả Brazil, Argentina, Urugoay ...đều bị cuốn trôi khỏi các ngôi vị cao nhất. (1. Đức, 2. Hà Lan, 3. Ba Lan). Đây là 1 trong những WC hay nhất mà tôi được xem từ trước đến nay.
Tôi đã xem những trận đấu đầu tiên của Cruyff trên màn hình TV tại phòng khách, đối diện với phòng thường trực, nằm ở tầng trệt của NEI. Lúc đầu, tôi chưa biết ông là ai nhưng ông đã làm tôi chú ý trong một trận đấu của đội tuyển Hà Lan bằng sự nổi bật trong chiếc áo số 14. Sau đó, khi biết ông đang là cầu thủ nổi tiếng nhất của châu Âu thì tôi đã không bỏ lỡ một trận đấu nào của Ajax và đội tuyển Hà Lan mà tôi biết. Cruyff được biết đến như một danh thủ toàn năng, chói sáng với kỹ thuật/khả năng xử lý bóng của phù thủy, tốc độ tuyệt vời, di chuyển ko bóng cực kỳ thông minh, nhạy bén trong mọi tình huống ghi bàn ...nhưng trên tất cả là tầm nhìn bao quát trận đấu và sự cảm nhận được từng vị trí của đồng đội để tổ chức và phối hợp thật ăn ý cả trong tấn công và phòng ngự.
Johan Cruyff - Thần tượng của tôi
Xem trực tiếp các trận đấu của FIFA World Cup 1974 là 1 trải nghiệm ko thể quên của tôi. Đó là điều mà những người sống ở miền Bắc VN ko thể có được lúc đó. Giải đấu tuyệt vời này tôi đã xem cùng với những đàn anh học toán năm thứ 5 ở ký túc xá ELTE. Đây cũng là nơi tôi thường xuyên đá bóng, luyện tập cùng các tuyển thủ hay nhất của đội tuyển ELTE, 1 đội bóng mạnh của LHS ở Budapest. Lúc đó, tôi ở chung phòng với anh Hoàng Minh Chương trên tầng 11 nên mới có được "cái duyên" bóng bánh như thế, và nhờ thế mới "lên chân" sau thời gian đầu làm quen với trái bóng ở NEI.
Đây là những gương mặt của ELTE - 5 évesek csapata, trong đó có nhiều cầu thủ trụ cột của đội tuyển ELTE.
Hàng đứng (trái qua): (1) anh Thanh ? (2) anh Phúc, cận nặng, rất ham bóng (3) anh Hoàng Minh Chương, là người cưu mang tôi, nhờ có anh mà tôi mới "cắm trại" được ở tầng 11, ký túc xá ELTE cả 1 năm trời. Hiếm khi được chơi bóng với anh vì anh ít khi ra sân, anh học rất chăm. Anh Chương là mẫu người đứng đắn và quy củ mà tôi rất nể (nhưng ko phục mấy) (4) anh Lượng, đá rất xông xáo (5) anh Nguyễn Quý Phương, sư phụ của tôi, nhờ anh mà tôi biết được nhiều điều, anh đọc và biết rất nhiều, rất uyên bác, đá bóng 'mồm' hay hơn 'đá trên sân'. Theo anh Chương, nếu chịu học thì anh Phương là người có triển vọng nhất về Toán trong số VIDI68 @ ELTE (6) Anh Tuyến (?) (7) Anh Sỹ (8) anh Hùng, cầu thủ nhanh nhẹn và có kỹ thuật khéo léo nhất, csapat kapitány của ELTE và là huấn luyện viên của tôi.
Hàng quỳ (trái qua): (1) "bu" Cừ, nhờ có anh mà tôi không bị đói, anh là tấm gương chí tình của tôi (2) ? (3) ? (4) ? (5) anh Bùi Liêm, người hay pha trò và kể nhiều chuyện vui, bình luận viên bóng đá trứ danh của ELTE.
Tôi bắt đầu chú ý đến các ngôi sao Hà Lan thi đấu ở giải này. Nếu Johan Cruyff là cầu thủ không thể bị đánh bại ngay từ trận mở đầu với Uruguay thì Robbie Rensenbrink đã có màn trình diễn tuyệt vời khi Hà Lan xé toạc đội hình Bulgaria bằng chiến thắng 4:1. Johan Neeskens đã sớm mở tỷ số ngay ở phút thứ 5 với một quả phạt đền. Một phút trước khi hiệp một kết thúc, Rensenbrink phối hợp với Wim Jansen để tạo được cơ hội ghi bàn, Jansen bị đốn ngã và HL được hưởng quả phạt đền thứ hai. Neeskens ghi bàn một lần nữa, đưa bóng vào lưới để nâng tỉ số lên 2:0. Rep đã ghi bàn thắng thứ 3 của trận đấu (bàn thắng thứ 3 của anh trong giải đấu), bằng cú sút vô lê tung lưới Bulgaria sau khi họ không cản phá được quả đá phạt của Cruyff.
World Cup 1974 là lần đầu tiên FIFA quyết định áp dụng thể thức chia nhóm để quyết định đội đi tiếp vào trận chung kết. Đứng đầu bảng 3, HL được xếp vào vòng hai bảng A. Cũng vượt qua vòng loại từ vòng bảng đầu tiên cùng với HL là; Đông Đức, Argentina và Brazil, đương kim vô địch World Cup. Bảng còn lại, B, là giải toàn châu Âu gồm Tây Đức, Thụy Điển, Ba Lan và Nam Tư.
Các cầu thủ HL tiến vào vòng tiếp theo đầy tự tin với bộ ba tấn công Cruyff-Rensenbrink-Rep. Họ bắt đầu với chiến thắng vùi dập Argentina với tỷ số 4:0. Hàng tiền vệ và hàng công của HL áp đảo hoàn toàn đội bóng của Roberto Perfumo ở Gelsenkirchen. Cruyff đã mở đầu những bàn thắng của mình tại giải đấu sau 11 phút bằng cách khống chế một đường chuyền đẹp mắt, vượt qua thủ môn Daniel Carnevali và ghi bàn. Ruud Krol đã ghi bàn thắng thứ hai khi anh ấy sút một quả từ rìa vòng cấm vào giữa hiệp một, trong khi Johnny Rep ghi bàn thắng thứ tư của giải đấu bằng một cú đánh đầu đẹp mắt từ quả tạt chính xác bên cánh trái của Cruyff. Cruyff đã tự mình quyết định trận đấu, bắt vô lê từ một góc hẹp sau khi cú sút của Wim van Hanegem bị cản phá.
Tiếp theo là đội bóng từ Đông Đức. Đội bóng đã gây chấn động làng bóng đá thế giới khi đánh bại chủ nhà Tây Đức với tỷ số 1-0 ở lượt trận cuối cùng của vòng bảng, qua đó giành ngôi đầu bảng 1. Cũng như trận gặp Argentina, HL bắt đầu thực sự mạnh mẽ và vượt lên dẫn trước từ đầu trận, Neeskens ghi bàn thắng thứ 3 của giải đấu (phút thứ 7) sau một pha hỗn chiến trong vòng cấm. Rensenbrink cuối cùng đã ghi bàn thắng đầu tiên của giải đấu bằng một cú sút chân trái đẹp mắt vào góc lưới, nâng tỷ số lên 2:0.
Chiến thắng trước Đông Đức tạo cơ hội quyết định vòng bảng trước Brazil, nhà đương kim vô địch cũng đã thắng hai trận mở màn vòng bảng, đánh bại Đông Đức 1:0 và đối thủ truyền kiếp Argentina 2:1. Trận đấu có tất cả các tác phẩm của một trận đấu kinh điển tuyệt đối. Brazil vẫn được nhớ đến với thứ bóng đá đẹp mắt của họ từ năm 1970, trước những đứa trẻ mới lớn - Bóng đá tổng lực của HL.
Tuy nhiên, thứ bóng đá đẹp mắt của Brazil ở Mexico năm 1970 dường như đã trở thành một ký ức xa vời, vì rõ ràng là họ đến với một trận chiến sức lực hơn là thể hiện kỹ năng. Brazil đã kết thúc hiệp 1 với tỷ số 0:0, nhưng 5 phút đầu hiệp hai, hai cầu thủ Johan, Cruyff và Neeskens, đã phối hợp tuyệt vời để đồng đội ghi bàn bằng một pha lốp bóng xuất sắc. Mười lăm phút sau, Rensenbrink kiến tạo cho Cruyff nâng tỷ số lên 2-0 với một nỗ lực bằng chân tuyệt vời. Thế là xong, trận đấu kết thúc, khi một Brazil ngày càng thất vọng dường như có ý định "đấu đá" với người HL hơn là cố gắng quay trở lại trận đấu. Và trận đấu đã kết thúc tồi tệ với Rensenbrink khi anh bị chấn thương phải nghỉ thi đấu ngay sau khi tạo cơ hội cho Cruyff ghi bàn.
Trước trận chung kết, HL chỉ có ba ngày để nghỉ ngơi. Ban huấn luyện và nhân viên y tế của HL đã làm việc cật lực để Rensenbrink có thể thi đấu với tình trạng tốt nhất. Michels biết bộ ba tấn công Cruyff, Rensenbrink và Rep đã thành công như thế nào. Đội ngũ y tế cuối cùng đã cho phép Rensenbrink thi đấu trận chung kết. Như thế, Michels có thể bố trí đội hình đã đánh bại Brazil để đối đầu với Tây Đức ở trận đấu cuối cùng.
Khúc bi tráng của những chiến binh ''da cam''
Trận chung kết diễn ra vào ngày 7 tháng 7 tại Olympiastadion, Munich. Ngoài lợi thế sân nhà, Tây Đức (TĐ) còn có rất nhiều ngôi sao: Thủ môn Sepp Maier là một trong những thủ môn xuất sắc nhất thế giới, Hoàng đế Franz Beckenbauer đã điều khiển hàng thủ một cách xuất sắc, trong khi tuyến trên của họ không ai nguy hiểm hơn Gerd Müller về khả năng ghi bàn.
Tuy nhiên, HL là những người được yêu thích hơn. Ngay phút đầu tiên, họ lập tức thực hiện 15 đường chuyền từ quả phát bóng và giành được một quả phạt đền - Uli Hoeness kết thúc pha solo tuyệt vời của Cruyff bằng cách hạ gục thủ lĩnh HL trong vòng cấm. Neeskens đã sút quả phạt đền ghi bàn nâng tỉ số lên 1:0. Các cầu thủ TĐ vẫn chưa chạm bóng!
HL tiếp tục làm chủ thế trận, họ gần như đùa giỡn với người Đức trong 20 phút tiếp theo. Trong những năm sau đó, đây là điều làm họ phải nhận nhiều lời chỉ trích, vì họ quá chú ý đến việc làm bẽ mặt các cầu thủ TĐ bằng cách chơi giữ bóng hơn là tận dụng lợi thế của mình và ghi ít nhất một bàn thắng khác. Đó là một trận đấu nguy hiểm, và như người ta thường thấy trong bóng đá, họ đã bị trừng phạt. Vào nửa đầu Hiệp 1, người Đức có được bàn gỡ hoà từ chấm phạt đền với một pha dâng cao đẹp mắt của cầu thủ chạy cánh trái Bernd Hölzenbein đã bị cản phá bởi một pha phạm lỗi vụng về của Wim Jansen. Đây là một quyết định gây tranh cãi của trọng tài người Anh Jack Taylor và các cầu thủ HL với lập luận gay gắt rằng ko có va chạm giữa Jansen và Hölzenbein. Nhưng Taylor ko thay đổi quyết định. Jongbloed hầu như bất động khi Paul Breitner thực hiện quả phạt đền ở bên trái. Người Đức đã lấy lại thế trận cân bằng, các cầu thủ HL dường như choáng váng trước quyết định của trọng tài.
Hậu vệ phải Berti Vogts luôn cố gắng ngăn chặn Cruyff và đã tỏ ra rất hiệu quả, đặc biệt là khi anh ta đã nhận một thẻ vàng. HL cầm cự chặt chẽ trước những đợt tấn công của Tây Đức và đáp trả bằng một pha đột phá nguy hiểm với cú sút của Rep bị Maier cản phá.
Chỉ còn hai phút nữa là đến giờ nghỉ giữa hiệp, tưởng chừng như HL sẽ tận dụng cơ hội trong khoảng thời gian bù giờ nhưng TĐ đã vượt lên dẫn trước. Gerd Müller vĩ đại đã ghi một bàn thắng chứng tỏ khả năng săn bàn đáng kinh ngạc của mình. Một pha xuyên phá tuyệt vời và một kỹ năng khéo léo bên cánh phải của Rainer Bonhof đã chuyền bóng chính xác cho Müller. Quay lưng về phía khung thành, Müller xoay người theo đường chuyền của trái bóng và ngay lập tức đưa bóng vào lưới.
Các cầu thủ HL quay vào phòng thay đồ trong tâm trạng nặng nề với tỷ số 2:1. Khi họ rời sân, Cruyff bị thẻ vàng vì tiếp tục phàn nàn với Jack Taylor về quả phạt đền.
HL cần phải ngẩng cao đầu và kiểm soát trận đấu một lần nữa. Rensenbrink ko thể thi đấu đúng sức của mình và được thay thế bởi René van de Kerkhof. Giờ nghỉ giải lao chính là điều người HL cần, và họ bước vào Hiệp 2 với những gì mà họ có thể làm được.
Đầu tiên, Breitner phải đánh đầu phá bóng cận thành từ một quả phạt góc, sau đó Rep và Van Hanegem đã áp sát rất khó chịu. Tuy nhiên, khi các nỗ lực của HL nhắm vào khung thành, Sepp Maier đã ngăn chặn mọi thứ nhắm vào mình. Johnny Rep lại áp sát, ở khoảng cách tối đa, Rep đã nỗ lực hết sức trong gang tấc, trong khi Neeskens thực hiện một cú sút từ rìa vòng cấm nhưng bóng lại đi chệch cột dọc. Và đó là nỗ lực cuối cùng thực sự gây khó khăn cho khung thành Maier. TĐ dưới sự chỉ đạo của Helmut Schön, đã chơi một trận đấu tuyệt vời, đặc biệt là sau bàn thua sớm, và đã tìm cách vô hiệu hóa thứ bóng đá thực sự tự do mà chúng ta đã thấy của Cruyff và HL trong phần còn lại của giải đấu.
Quả là một kết thúc đáng thất vọng cho HL, thậm chí còn tồi tệ hơn khi đối đầu với đối thủ lớn nhất của họ. Johan Cruyff có tên trong đội hình tiêu biểu của giải đấu, cùng với các đồng đội Rob Rensenbrink, Johan Neeskens và Ruud Krol.
Dù ko vô địch World Cup, đội tuyển HL năm 1974 vẫn là một trong những đội bóng được yêu thích nhất mọi thời đại của nhiều người hâm mộ bóng đá, với một di sản và tình yêu thực sự của bóng đá.
HL ko chỉ là một trong những đội bóng vĩ đại nhất chưa bao giờ vô địch World Cup, mà còn là một trong những đội bóng vĩ đại nhất thế giới từ trước đến nay.
Bức ảnh dưới đây là 1 trong những tấm hình trong cuốn tạp chí Bóng đá của Pháp (Futbol Mundial) phát hành ngay sau WC-74 với những tấm hình in màu rất đẹp (nguyên khổ giấy) của các cầu thủ nổi bật nhất ở giải này mà tôi rất thích. Riêng hình của đội tuyển HL được in 2 mặt (trang giữa) là hình lớn nhất (ko phải hình của đội Tây Đức). Tôi vẫn nhớ giá của nó là 50Ft với trang bìa là hình của "Gerd" Müller 2 tay giơ cao khẩu đại pháo (1 biểu tượng của Müller lúc đó). Tôi đã mua nó ở Quảng trường Tròn và cắt hình của các cầu thủ treo lên tường trong phòng của mình (ktx @ Pécs). Chừng này cũng là một món tiền kha khá đối với những LHS khốn khổ như chúng tôi lúc đó (tương đương với 1 cái vé xe buýt mỗi tháng).
Đội tuyển màu cam
Hàng đứng (từ trái qua): 1. Jongbloed, 2. Rijsbergen, 3. Haan, 4. Neeskens, 5. Krol, 6. Suurbier
Hàng ngồi (từ trái qua): 1. Rep, 2. Cruyff, 3. Rensenbrink, 4. Jansen, 5. Van Hanegem
Với những cầu thủ tiêu biểu cho sức mạnh của bóng đá tổng lực, đội HL được giới hâm mộ kỳ vọng sẽ chứng tỏ được vị thế số 1 của mình trước những đại diện mạnh nhất của thế giới: là ứng cử viên lớn nhất cho ngôi vị vô địch tại sân đấu WC ở Tây Đức năm 1974.
Tuy vậy, tại WC-1974 HL ko thi đấu với đội hình mạnh nhất của mình. Hàng thủ của HL bị yếu đi do sự vắng mặt của Barry Hulshoff (libero của Ajax, bị chấn thương đầu gối). Một cầu thủ khác, tiền vệ Gerrie Muhren cũng ko thể thi đấu. Đây cũng là 1 mất mát của HL vì Muhren là cầu thủ quan trọng trong lối chơi tổng lực của Rinus Michels.
Thủ môn Jan van Beveren của PSV Eindhoven từng là sự lựa chọn số một trong suốt vòng loại WC nhưng cũng đã dính chấn thương nên Rinus Michels buộc phải chọn Jongbloed thay thế.
Michels đã tìm cách thay đổi hệ thống với hàng tấn công ba người. Cruyff đóng vai trò trung phong linh hoạt, Rob Rensenbrink của Anderlecht ở bên trái và ngôi sao 22 tuổi của Ajax, Johnny Rep ở bên phải.
''Đội tuyển Hà Lan giữa những năm 1970 là một trong những đội bóng đáng nhớ nhất trong lịch sử bóng đá. Cuộc cách mạng của Bóng đá tổng lực, bộ đồ adidas màu cam mang tính biểu tượng cùng đội hình của những cầu thủ với đẳng cấp thế giới, tất cả kết hợp lại để biến họ trở thành một trong những đội bóng vĩ đại nhất từ trước đến nay của môn thể thao này."
Trích từ 'THE STORY OF THE NETHERLANDS AT THE 1974 WORLD CUP' (C.F. CLASSICS)
Hungary còn là nơi mà các ban nhạc, ca sĩ và cầu thủ nổi tiếng được biết đến nhiều hơn các vị lãnh đạo nhà nước. Hình tượng lãnh tụ, cờ quạt, khẩu hiệu, bích chương cổ động và ca tụng chế độ...không nhiều như ở Việt Nam và những nước chúng tôi đã đi qua cũng là điều đáng ghi nhận của đất nước này. Ở Budapest, thay cho tượng đài hùng vĩ của cách mạng thường thấy ở các nước khác, biểu tượng của Tự do được đặt ở nơi cao nhất của thành phố là một phát hiện làm tôi càng tôn trọng hơn dân tộc này.
Đến với Hungary là đến với nhiều con đường mới. Trong đó, phải kế đến âm nhạc. Ko chỉ là thú vui, với tôi, nó là 1 phần ko thể thiếu của cuộc sống. Năm học đầu tiên, cũng là năm tràn ngập âm thanh của tôi với nhạc Hung và nhạc nước ngoài. Ở khu nội trú của Viện Dự bị Quốc tế, tôi hay qua phòng của anh Nguyễn QuangViệt để nghe nhạc vì anh ấy vốn tốt bụng, rất thoải mái và không bao giờ phiền hà gì.
Khi còn ở VN, tôi thường nghe nhạc nước ngoài qua radio. Riêng nhạc Nga thì tôi hay lên mấy tầng trên nghe ké đĩa nhạc của những nhà có con du học từ Liên Xô về. Tôi nghe nhiều nhất trong một nhà ở tầng 2 vì nhà này có cái radio "Rigonda" nghe đĩa rất đã. Hành trang nhạc nước ngoài theo tôi sang Hung chỉ có vậy.
Khi mới sang Hungari, trong số các bạn VN cùng khóa 1972, tôi cũng hay qua phòng của Khánh vì đều là dân Hà Nội và cùng ở 1 tầng @ NEI (ban đầu, tôi và Bình "to" không nhập bọn với nhóm 3 tên 'Khánh-Việt-Trung' vì thời gian đầu ở NEI tôi hay đi chơi và chụp hình với hội miền Nam, còn Bình "to" thì hình như gắn bó với những tên "Đức văn" hơn do đi theo đoàn từ Đại Từ, Thái Nguyên). Tôi còn nhớ khi đó tôi không ưa HTB vì mặc mấy cái áo màu mè quá, trong đó tôi ghét nhất cái áo màu hồng như đồ đàn bà con gái... còn Bình "to" thì khệnh khạng mồm miệng oang oang rất ngứa mắt, nhức tai...
Riêng Khánh thì gần như tökéletes vì ngoài tính cách "ăn ở" hết sức quy củ, không chê chỗ nào được rất riêng của mình, tôi mến Khánh ở chỗ tên này có vốn nhạc hơn hẳn tôi, Khánh biết chơi guitar rất bài bản và hiểu biết nhiều về nhạc cổ điển. Từ Khánh mà tôi thích Tchaikovsky vì ở VN thì tôi chỉ nghe nhạc cổ điển cho biết chứ không để tâm vào một nhạc sĩ nào dù có những bản nhạc mà tôi nhận thấy nhiều đoạn đáng chú ý. Về sau, Khánh còn chỉ tôi đánh đàn, rất tiếc là tôi mới học được từ Khánh có 2 bài, bài đầu tiên là bài "Ngôi sao ban chiều" còn bài kia có tiết tấu nhanh hơn thì tôi quên mất tên. Nếu chuyên chú và chăm chỉ hơn thì tôi cũng có thể có ngón đàn tàm tạm gọi là khả năng âm nhạc ko chuyên.
Năm học ngoại ngữ, tôi chỉ nghe nhạc từ băng và đĩa. Về sau, vào ngày nghỉ hay những lúc rảnh rỗi, tôi thích theo dõi chương trình nhạc ưa thích trên TV và radio của Hung (FM). Vì rất mê những chương trình nhạc chọn lọc này nên tôi thường xem báo RTV (Részletes Rádióműsor, Tv műsor) để biết giờ phát và đánh dấu những bài mình đã biết đồng thời tìm hiểu thêm về những bài mới. Tôi hầu như không thể bỏ qua những chương trình này, trừ khi lao ra sân đá bóng (dù rất tiếc) nhưng không thể có được cả hai nên phải chọn điều mà không phải chỉ mình muốn là được (vì vậy mà tôi rất ghét mấy thằng máu gái bỏ bê bóng đá, thậm chí tôi còn xếp bọn này vào loại "chết vì gái". Bây giờ nghĩ lại thấy mình tức cười quá :)). Tôi thích cả nhạc nước ngoài và nhạc Hung, dĩ nhiên là nhạc nước ngoài thường được đánh giá cao hơn, kể cả nhạc hòa tấu gồm những bài hát nổi tiếng của các nước.
Về nhạc hòa tấu, Paul Mauriat là dàn nhạc rất quen thuộc ngay từ thời NEI, về sau tôi nghe nhiều hơn từ đĩa và radio.
Tôi có ý tưởng này khi đọc lại những bài viết của HTB trong mục "Từ phương trời ấy". Với trí nhớ của cậu ta, tất cả hiện ra thật sinh động như những đoạn phim, rất rõ nét, chân thực và đầy cảm xúc. HTB là một cây bút tuyệt vời khi đã dành nhiều thời gian để dồn tâm trí của mình vào những dòng chữ ghi lại những ngày đẹp ấy. Phải nói rằng, tất cả đều là những bài viết hay nhất, đáng đọc nhất, thể hiện đúng tính chất và nội dung của blog này mà chính cậu ấy đã bộc bạch ở "Mục đích thành lập Blog VIDI 72-73".
Tôi đã nói đến những mảnh ghép của chúng ta, tôi cảm ơn HTB và cũng nghĩ như HTB khi góp ý về blog này gần đây. Cần chăm chút như người làm vườn với cây cỏ/hoa trái trên mảnh vườn chung này, nơi góp nhặt/lưu lại những gì làm chúng ta nhớ nhất/nhớ mãi về tuổi trẻ, về đất nước và con người Hungary, kể cả những ảo vọng và vấp ngã dại khờ của một thời ngu ngơ... vì thế mà chẳng chỉ là hoa thơm trái ngọt, kể cả quả cay trái đắng cũng là những thứ không thể thiếu, nào có hề gì vì đời là thế.
Và như thế, những cảm nhận Từ phương trời ấy là chuyên mục dành cho chúng ta, là tập hợp của những cảm xúc khi nhớ lại và suy nghĩ để chia sẻ với nhau những gì chất chứa trong lòng mà đến bây giờ chẳng còn của riêng ai vì cũng như của cải/vật chất rồi cũng tan theo năm tháng.
Mong mỏi của tôi là chân thật, hy vọng nó không rơi vào hư vô và tan biến vào nó.
(còn nữa)
.jpg)
