Nằm gần Halászbástya (Pháo đài Ngư phủ/Fisherman's Bastion), một trong những di sản kiến trúc nổi tiếng nhất của Budapest, thuộc Budai Várnegyed, có một nơi đã để lại rất nhiều kỷ niệm với tôi, đó là tòa nhà số 1 Szentháromság tér, trước đây là ktx Vár. Nếu HTB gọi ktx sinh viên của hắn ở Debrecen là tổ ấm thì tôi cũng có thể gọi ktx Vár như thế. Thật khó hình dung nơi này mà lại không có các bạn thân thiết của tôi ngày xưa. Tôi thật may mắn khi có được những ông bạn "vàng" ở đây, nơi mà mọi người từ khắp nơi kéo đến để ngắm nhìn và thán phục. Ở đây, tôi đã có những ngày thật dễ chịu. Các bạn chắc còn nhớ những căn phòng của sinh viên ở Vár, tuy tồi tàn và nhếch nhác không được như các ktx mới nhưng lại nằm trong một tòa nhà rất đẹp. Các bạn của tôi cũng vậy, tuy đơn giản và thiếu thốn nhưng tấm lòng thì tuyệt vời. Tôi không bao giờ quên Gyümölcslé, Halászlé… và cả những "đặc sản" quý hóa của thời sinh viên ở đây khi cả bọn nhẵn túi. Nhất là Vietnámi ebéd và Svéd vacsora!
Vár và những ngọn đồi ở Buda là những nơi tuyệt vời để dạo chơi và khám phá, chỉ cần cả bọn chúng tôi kéo nhau cùng đi là có đủ trò vui rồi. Cả lũ đều vui vẻ và hồn nhiên vô tư trong khung cảnh tuyệt vời của Budapest - "A szabadság fővárosa". Với chúng tôi, những năm 70-es là những năm chúng tôi cảm thấy thế giới thật đẹp đẽ và thân thiện. Tuyệt vời vô cùng!
Hoàng tử cũng ko xa lạ gì ktx Vár, dù tên này ở cách Budapest gần 200 km. Tôi vẫn nhớ những lần bọn tôi tụ họp lại vào mùa hè, đó là thời gian đẹp nhất để vui chơi trong năm. Hoàng tử đã viết về thời gian này với những dòng đầy cảm xúc: "Được một thời sống trong không gian này thật là hạnh phúc. Còn nhớ những sợi tóc bay xòa trước mặt, vấn vương trong gió, long lanh trong nắng."
Những ngày sống ở Vár và mùa hè Hungary với bọn tôi đã thuộc về thời gian mà Hoàng tử gọi là magyarországi álom kaland. Viết lại những gì là kỷ niệm và những người bạn của mình, tôi chỉ tiếc vì đã ko chịu viết nhật ký để ghi lại từng ngày đáng nhớ ấy. Vẫn biết Khánh ko phải là người thích phô diễn nên tôi sẽ viết thật kiệm lời về bạn. Còn Bình "to" tuy ồn ào nhưng chắc chắn cũng không thích "um sùm rùm beng". Mong rằng, 2 bạn hiểu tôi vì tất cả những gì được viết ở đây đều chân thành, dù có quăng bom vãi đạn đi nữa thì tôi cũng chẳng có chút ác ý nào (như Hoàng tử cho biết là "sẽ không tự ái" dù có bạn nào đó cho rằng tên này là "một nhân vật xấu xí hay là một con quỷ râu xanh đi nữa") và như thế, tôi muốn viết thật với lòng mình về tất cả những gì đã từng thuộc về chúng ta, về 1 thời vô cùng đẹp đẽ và trẻ trung như Hoàng tử đã viết.
Ngoài những lần tụ họp ở Vár, Hoàng tử còn ghé ktx ELTE, nơi có nhiều bạn bè cùng khóa 1972. Trong đó có Ngô Tiến Nhân. Với tụi tôi thường kéo nhau đi cả bọn, còn với Nhân thì tên này lại có những kỷ niệm khác. Trong đó cũng có những chuyện mà hắn nhắc tới một cách thú vị như chuyện trốn học đi chơi. Tôi khác với HTB ở điểm này, tuy là chúa lười nhưng tôi ko bao giờ trốn học!
Ko phải sang Hung rồi Hoàng tử mới bỏ học lang thang vui thú với ông bạn mới mà cái thói lêu lổng này đã có từ khi hắn còn học lớp 8. Theo hắn "Suli logás mindig izgalmas nekem ... " thế nên những năm học cấp 3 hắn hay lang thang chợ Bưởi, xem người ta vẽ tranh truyền thần, làm giấy, bán gà qué. Nghĩ tới bọn bạn đang bị hành với các phương trình nhảm nhí trong lớp, hắn thấy rất nhẹ nhõm khoan khoái, cảm thấy mình tự do vô cùng. Tuy trong bụng thấy hơi hồi hộp, lo lo, nhưng từ đó hắn nghiệm thấy: chuyện gì thú vị, khoái chí trộn một tý lo lắng, sợ hãi thì lại càng thống khoái gấp bội.
Năm lớp 9, về Chu Văn An bị quản lý chặt, Hoàng tử hay xin đi vệ sinh rồi trốn luôn cho hết tiết, ra bờ hồ Tây đá nước, ngắm mây ngắm trời, tưởng tượng đủ thứ kỳ quặc. Nhờ thế hắn quen mấy thằng lớp bên cạnh. Năm lớp 10, do là thành viên đội tuyển Toán của Hà Nội đi học luyện tập trung 2-3 tháng gì đó. HTB có cơ hội trốn thẳng, nói với đội tuyển là về học trong lớp, nói với lớp là học đội tuyển. Thực ra cũng chẳng làm gì ghê gớm, chỉ thấy tự do nhìn trời đất, không phải học bài là thích rồi.
Sang Hung, năm ngoại ngữ, Hoàng tử cũng trốn học đi chơi nhiều lần. Thường là lang thang trên tàu điện, có lần lên tận bệnh viện János, Óbuda, sang Pest,.... Có hai kỳ trốn học đình đám nhất mà hắn còn nhớ mãi đến bây giờ là kỳ thứ nhất với Ngô Tiến Nhân và kỳ hai với nhóm Thắng-Hưng-Vinh-Đàn-Nhân.
Như trong đoạn trước đã nói tới, HTB gặp Ngô Tiến Nhân lần đầu tiên trên tàu liên vận Trung Quốc. Khi đó Hoàng tử ở cùng toa với Khánh, Trung gần coupé của Khang, Lanh. Hôm đó không biết đang ba hoa cái gì (cũng là chuyện thường ngày, do chuyến đi dài dằng dặc chẳng biết làm gì), thấy có một cậu bé (hồi đó Nhân còn nhỏ) mặt rất dễ mến, sáng sủa, ngồi vào tham dự, nghe Hoàng tử nói rồi cười cười. HTB nhớ mãi nụ cười đó và từ lúc đó đã nghĩ tên này sẽ là bạn lâu dài. Cảm giác đó không sai, đến bây giờ cậu ta vẫn là tri kỷ của Hoàng tử.
Khi ở Viện Dự bị quốc tế (NEI), lúc đầu, Hoàng tử chỉ nhớ: vì là dân học khoa học kỹ thuật nên được bố trí ở bên Budaörsi út, rất tiện vì các phòng của học sinh ở tầng trên, ăn và học ở ngay mấy tầng dưới. Các bạn nữ và dân học xã hội, cao đẳng thì phải ở ktx Nándor Fehérvári út, sang Budaörsi út hoặc khu Zombolyi học. Mùa đông rét mướt quả là mệt mỏi. Sau một thời gian, thì thấy các anh thương binh không chịu nổi, cần phải đổi một số người sang ktx Nándor. Hoàng tử và Lê Quang Bình đều được bầu làm csoportvezető (hình như là chức to nhất của HTB thời đi học), và ngay sau khi đắc cử, được đề cử chuyển sang Nándor với lý do "lớp trưởng" phải gương mẫu. Đặc biệt mấy thằng đơn vị trưởng, đơn vị phó béo Nhữ Đình Ngọc (Debrecen.M72) chẳng thấy nói phải gương mẫu. Đây là chiêu kết nạp Đảng rồi cử đi công tác xa, sau này hắn mới biết.
Khi đó Hoàng tử đang ở với Khánh. Khánh không muốn hắn đi nói: "mày cứ ở đây, bọn mình ở chung". Riêng Trung "đồ gốm" thì khoái trí chuyển đồ sang ngay ở với Khánh, bị HTB quắc mắt quát cho. Cuối cùng thì Lê Quang Bình sang nhận phòng ở Nándor, không bao giờ về và ở lại với Khánh-Trung. HTB thỉnh thoảng cũng ở lại, nhất là vào cuối tuần hay có những trận vui chơi, nhưng hắn quen có một cái giường và một góc riêng của mình, nên phần lớn là về Nándor. Nándor ở 8 người một ngăn, chia làm hai bên, ở giữa có một phòng học, ít khi sử dụng, chỉ làm phòng ăn hoặc tiếp khách. Hoàng tử chỉ nhớ phòng của Nhân gồm Nhân-Bảy một bên với hai người nữa, hình như là Tâm-Minh tây. Bên kia có Vinh-Thắng-Hưng-Đàn.

Từ trái qua hàng đứng: (1) Phan Nguyễn Khánh (Vár), (2) Nguyễn Chí Công (Máy), (3) Nguyễn Ngô Việt (Debrecen,M73), (4) Thanh (Gödöllő,M73), (5) Tâm "he", (6) Ngô Tiến Nhân (ELTE)
Từ trái qua hàng ngồi (1) Lê Quang Bình (Vár), (2) Đàn (ELTE), (3) anh Dũng "già" hay Dũng "răng vàng", (4) Nhân "lõ",(M73), (5) Thành (Vár, M73)
Một hôm, Hoàng tử lại thấy muốn trốn học, bèn sang rủ Nhân. Tên này trù trừ nhưng rồi nể bạn cũng nghe theo. Thế là, ktx vắng teo, hắn và Nhân chuồn lên tàu điện đi lang thang ngắm trời đất, đi xem phim (chẳng nhớ phim gì, nhưng hình như vào Május 1). Nói chung là khoái. Khi đói bụng và về ktx, 2 tên ghé vào cửa hàng ABC ở bến tàu điện mua đồ ăn, tiện tay quơ thêm một chai rượu vang. Hoàng tử nhìn qua thấy vẽ mấy quả nho nói với Nhân "Uống được".
Hai thằng vừa đói vừa mệt, ăn xong lại uống hết chai rượu vang, mặt đỏ tưng bừng, hết sức cao hứng. Nhân đề nghị đứng ở tầng trên ném chai rượu xuống tầng dưới. Không hiểu tên này ném thế nào mà chai rượu nhảy tưng tưng mà không vỡ. Hai thằng lại chạy xuống tầng 1 (đúng ra là lúc đó rượu nó bảo mình chạy), đập mấy lần cho kỳ vỡ cái chai rồi đứng cười với nhau. Không biết cái chai nó làm kiểu gì và tính Đảng thời Kádár ra sao mà nó bền như thế.
Sau đó 2 tên chạy lung tung trong ký túc xá vắng lặng. Chạy cả lên các tầng trên, nơi có phòng các bạn nữ. Nhìn thấy biển tên các bạn nữ gắn trên cửa phòng, Hoàng tử chợt nghĩ ra một trò mới và bảo Nhân gỡ các tấm biển tên mang về. Thế là 2 tên tháo sạch các biển tên, vốn là các tấm bìa trắng ghi tên mọi người.
Về đến phòng, cả 2 bắt đầu chơi tam cúc bằng các biển tên đó. Cố nhiên luật không rõ ràng, rất cảm tính, vừa chơi vừa tranh luận rất nhiều. Chính vì thế mà trò chơi này lý thú. Cứ thế đến chiều tối, khi bọn Thắng-Vinh-Hưng-Đàn-Bảy trở về vẫn thấy 2 đứa mặt đỏ tía tai, to tiếng đánh bài. Nhanh chóng cả bọn cũng tham dự. Hôm đó Công cũng về và chầu rìa.
Chán trò tam cúc, cả bọn chơi trò rút thăm và ghép đôi, một nam một nữ. Tôi rút được PNH, thấy Công ta mặt mũi tối sầm. Ra ngoài hắn nói với tôi: bọn mày rút phải cả người yêu tao. Tôi hỏi người yêu mày ai thì hắn nhất định không nói. Nhưng tôi cũng đoán được lờ mờ là H "chích chòe", một cô mắt sáng, nhẹ nhõm, tự tin, miệng hơi cười cười, cũng có vẻ có cá tính.
Sau đó cả đám quyết định công bố bản danh sách ghép đôi và vì số lượng nam ở Nándor ít hơn hẳn, cuối bản công bố có câu mà sau này Đàn ta đắc ý cứ nhắc đi nhắc lại mãi "Vô cùng thương tiếc và chia buồn với chị em thất cử". Bản công bố đó giao cho Thắng-Vinh đi dán.
Sau đó tên Vinh lên phòng em Hằng, chẳng biết nói gì, khi về chỉ nói một câu là chị em rất phẫn nộ với vụ tam cúc và rút thăm này. Tất nhiên, chị em ta cũng hiền, có một số thì ko chấp. Tuy hình như sau này có ý kiến đưa ra đơn vị một lần nhưng cũng ko hăng hái quá. Cuối cùng cũng chìm xuồng. Cũng may, mà thoát. Nếu có chuyện gì thì Nhân và HTB sẽ phải chịu trách nhiệm chính, bị kiểm điểm là nhẹ.
Những chuyện thời trai trẻ thì nhiều, chỉ tiếc là được ghi lại chẳng bao nhiêu. Trong đó, có những chuyện mà Hoàng tử gọi là vấp ngã, hoặc do chân thành cháy bỏng và dại khờ hay thông thái. Tên này cho rằng: "Cuộc đời chỉ biết tính toán lý luận suông không hành động theo nhịp đập của con tim sẽ nhàm chán vô cùng. Và chắc gì đã không ngu ngốc, khi để thời gian trôi." Và Hoàng tử nói đến Suzi Quatro như muốn nhắn đến những người phó mặc việc phải làm để thời gian trôi ko dám quyết định hãy nghe Stumlin In cho đầu óc tỉnh táo phần nào. Khánh rất thích cô ca sĩ này, có lẽ cũng có phần đồng tình với HTB.
Bản hit của Suzi Quatro làm tôi nhớ lại 1 quãng thời gian vui chơi đầy cảm hứng. Có thể nói, tôi đã hòa vào nó hay chúng tôi đã thật sự sống với những thú vui làm cho ai cũng cảm thấy vô cùng hứng thú, quên cả thời gian. Nếu có 1 cuốn sách viết về chuyện sinh viên VN là kiệt tác văn học mà tựa đề là Chuyến Phiêu Lưu Mơ Mộng Hungari, thì cái đoạn rất sinh động và vô cùng chân thực này ko thể thiếu, vì đã viết rất đúng về tính cách của chúng tôi, và do đó là phần quan trọng khi nêu được 1 vấn đề rất đặc trưng, là sự thật về LHS trong bối cảnh nước Hung những năm 70.
Đó là năm tôi đến Debrecen vào dịp Tết để "kiểm tra"/đánh giá tình hình "phá phách" hết sức "sa đọa" về mọi mặt của bạn bè ở đây. Câu chuyện này là 1 trong những giai thoại lịch sử, theo như Hoàng tử nhớ lại, cũng là 1 trong những ký ức ko thể quên về cuộc sống của LHS ở Debrecen.
Hình chụp trên tàu hỏa ở Hungary những năm 1970-es évek. Đây là phương tiện chúng tôi thường dùng để đi lại lúc đó.
Tôi vẫn nhớ như in, lúc đó là vào dịp Tết - 1975 và tôi biết đến Pick Đam lần đầu tiên là từ đây. Chúng tôi đánh bài Pick Đam (Q-Bích) như điên. Khi đó Hoàng tử học năm thứ hai đại học, còn Ngô Việt mới học năm thứ nhất, anh Lê Minh học năm thứ năm. Theo như Hoàng tử nhớ lại, có thể nói năm đó là năm của bài bạc và đá bóng đến bã người và mụ mị đầu óc. HTB và bạn bè sống như những tên lêu lổng, ko cần biết bài vở lên lớp thế nào. Đêm nào cũng đánh bài đến sáng, gần sáng có thể lăn ra ngủ, hoặc đầu tháng có tiền thì rủ nhau nấu ăn. Buổi sáng thì ngủ đến trưa. Chiều lại đá bóng đến tối mịt. Đúng là cuộc sống sa đọa züllött élet.
Bây giờ nhớ lại, thấy cách sống đó cũng có lý do của nó. Ngay sau mùa trại hè đáng nhớ tại Debrecen 1974, Sứ Quán đứng đầu là chú Định (Tạ Quang Định), tuyên bố sẽ xử lý hai người là Lê Minh và Bích Thu (Gödöllő, M71). Sau này cặp Minh-Thu sẽ trở thành cặp uyên ương kỳ thú của LHS Hungary. Chú Định là Tham Tán, rất hung hăng, chú hỏng mất một mắt nên chúng tôi gọi lén là Định "chột", đen và béo trông như người Lào. Đặc biệt, chú rất giỏi áp đảo người khác, HTB là thằng ít sợ ai, coi tôn ti trận tự chỉ là ước lệ, nhưng quả tình đối diện với chú Định vẫn thấy chờn. Chú cũng tự hào vì lý luận giỏi, cho rằng LHS ko ai đủ trình độ đối đáp. Theo chú thì "nói phải củ cải cũng phải nghe, cho dân chủ bàn đuối lý là phải nghe". Tất nhiên lý luận nửa mùa và theo kiểu kẻ có quyền trong tay nói gì chẳng được, riêng Hoàng tử ko coi ra gì, vì từ bé hắn đã sống giữa những cây lý luận cự phách nhất Việt Nam.

Liên hoan đơn vị Debrecen. Từ phải qua, nhận ra bí thư chi bộ kiêm nghiên cứu sinh Đặng Huy Uyên, chị Hoài Nhơn, mấy anh Hung lố nhố rồi đến Toàn học trên HTB 2 năm, Quang còi, đơn vị trưởng Nguyễn Huy Phong, Vinh còi, HTB (không rõ mặt), ? Không rõ ai có thể là Ngô Việt, Phan Đăng Cầu, bí thư Đoàn trường của Hung quên tên, chị Đặng Mai Lâm, cô búp bê nhỏ xinh xắn của đơn vị, có lẽ là giám đốc ktx Imre Nádudvari, kẻ thù của Ngô Việt. (HTB)
Hoàng tử thoát, ko bị điểm danh do trốn trại đi Szeged chơi. Mặt khác cũng nhờ bảng điểm năm thứ nhất chói sáng. Vụ này trốn trại đi chơi, sẽ tường thuật sau. Phần vì có hẹn với một em ở Cegléd (tôi vẫn còn giữ lại được chứng cớ, ko cãi được), nhưng thực tế là hắn muốn tránh xuất hiện trước mặt các chú Sứ, ko bao giờ có lợi. Hồi đó chỉ là vì ko muốn gặp, bây giờ mới thấy đúng sách lược của môn võ Vịnh Xuân, ko bao giờ đối đầu kẻ mạnh.
Quả nhiên sau đó Sứ quán có công văn chỉ đạo xuống đơn vị Debrecen là phải dẹp ngay hang hổ của bọn tóc dài, làm ô uế hình ảnh của đơn vị LHS được phong anh hùng, cụ thể Sứ quán ra một hạn chót là tất cả mọi người cắt tóc. Hôm đó họp đơn vị thảo luận rất căng, có một số cán bộ đơn vị như Nguyễn Cảnh Lương (M71, sau này là hiệu phó trường Bách Khoa), anh Được (Hóa, Debrecen, M69), anh Đặng Huy Uyên (NCS), .... và 2 anh NCS nữa mà HTB quên tên, nói là phải thực hiện lệnh sứ quán. Anh Lê Minh có câu nói để đời "Sứ quán bảo bọn mày ăn c. bọn mày có ăn không?". Cãi cọ một lúc thấy anh Minh bàn đến những vấn đề triết học cao siêu như "Hình thức có nói lên bản chất hay không", thì Hoàng tử tắt máy nghe. Thực ra với kiến thức triết học trọ trẹ thì tên này biết rõ hình thức có nói lên bản chất. Vấn đề là hình thức nào và nội dung gì. Tóc dài là một cách thể nghiệm cuộc sống tự do, phá dỡ các chuẩn mực xã hội của lớp trẻ thời đó. Nó cố nhiên ko có liên hệ gì đến yêu nước, yêu khoa học, ngoan ngoãn với cha mẹ hay ý thức hệ gì gì. Riêng hắn, thấy dài ngắn hay thậm chí cắt trọc cũng ko quan trọng gì. Hồi năm lớp 10, đang được chọn vào đội tuyển toán, hắn húi cua, lên bảng giải toán, bọn trẻ con bên ngoài gọi nhau "bọn mày ở lớp chuyên toán có "lính cụ"". Ai bảo thế nào cũng ko nghe, cho đến khi cô bạn VH của hắn nhẹ nhàng nói nên để như cũ "đẹp hơn", chiều lòng nàng, hắn mới để tóc trở lại. Đối với HTB, tự do cá nhân là bất di bất dịch. Vì thế cuối năm lớp 10, bí thư chi Đoàn ghi vào lý lịch "có tư tưởng tự do", hắn rất thích thú, mặc dù biết là comment đó không phải với ý định khen.
Trở lại vụ cắt tóc ở đơn vị Debrecen, anh Nguyễn Huy Phong là đơn vị trưởng, vốn là học trò của mẹ Hoàng tử ở Hồng Châu, vận động: "Mày cắt tóc ngắn như cũ, đẹp trai hơn, mà không ai bảo là tóc ngắn, như hồi mày mới về đơn vị ấy". Ông này cũng khôn, bọn tôi lúc đó, thằng nào chẳng thích được khen đẹp trai. Hoàng tử nói "Vấn đề không phải là đẹp xấu, vấn đề là quyền tự do chọn lối sống". Anh ấy ngán quá chỉ nói "Sau này có chuyện gì, không phải là tao chưa nhắc mày". Thực ra, ông này khôn ngoan, mềm dẻo thôi, tâm địa ko đến nỗi nào.
Thế là sau đó vài tuần, chú Định và một số chú về Debrecen, nằm hẳn vài ngày, bàn mưu triệt hạ hang ổ của bọn tóc dài Hungari. Trong cuộc họp chú Định, tuyên bố chỉ riêng câu "danh ngôn" của anh Minh đã đủ để đuổi anh Minh về nước, nhưng thể tình này nọ (Hoàng tử nhớ láng máng là nể mặt bố anh Minh). Chú cho phép tranh luận hai ngày, thách thức "Các cậu có ai biết nghĩa chữ Đại học là gì thì tranh luận với tôi. Tôi chắc là không có cậu nào biết". Tối tôi gặp chú Định ở hành lang, chào rất lễ độ, chú Định khen "cậu này ngoan, nhưng cắt tóc nhé". Tôi vâng dạ ầm ừ, rồi ngay đêm đó ra ga chuồn đi Cegléd chơi.
Mấy hôm sau Hoàng tử mò về đơn vị thấy một đống kopasz fej (đầu trọc) lố nhố như gà bị vặt lông, Lê Minh, anh Thành, anh Nguyễn Văn Nam (sau là Phó Tổng của Việt Tiến, đã mất), anh Khuất Duy Vĩnh Long (đều là khóa M69), trông rất ngố. HTB cười hô hố hỏi chuyện gì xảy ra, thì nghe nói chú Định bắt cắt ngay buổi chiều. Bạn Nguyễn Ngô Việt được bầu là Bí thư Chi Đoàn được đơn vị giao nhiệm vụ thuyết phục hắn cắt tóc. Ko hiểu sao Sứ quán ko để lại bất cứ lệnh nào nào liên quan cụ thể đến HTB. Chắc vì vô danh tiểu tốt, mà có lẽ các chú cũng đạt được mục tiêu đã đề ra nên thỏa mãn. Nếu ko chỉ đích danh rõ ràng, hắn tội gì phải cắt tóc. Thế là HTB ko cắt tóc và một mình trụ hạng, trở thành người cầm cờ về tóc dài của Debrecen cho đến khi về phép. Cũng may, hồi đó mà bị sứ quán túm, khéo cũng phải phản bội lý tưởng tự do chọn cách sống.
Anh Lê Minh uất ức đến mức ghi một cái biển (bây giờ ko nhớ viết bằng tiếng Việt hay Hung): Kẻ nào đến đây để kiếm chuyện ton hót thì cút ngay. Cái biển rất ấn tượng này đập vào mắt, gây sốc cực mạnh. Ngô Việt tâm sự: "Mình thấy tấm biển này, tuy ko nói mình nhưng muốn khóc". Hoàng tử ko quan tâm lắm: khóc cái đ. gì. Tên Ngô Việt hồi đó đi ngủ sớm, sáng dậy chạy hai vòng sân bóng, về uống một lít sữa, sáng trưa chiều lẩm nhẩm gọi tên cô Mai nào đó. Có lần, hắn tâm sự với HTB: "buổi trưa nghe tiếng nước chảy trong nhà xí, thấy nhớ Mai quá". Nghe thì thấy hình tượng lãng mạn này rất quái gở, nhưng Hoàng tử có thể hiểu được, buổi trưa ngủ dậy, nghe một tiếng động trên vòm lá cây tử đằng lilla akác ngoài của sổ, nhìn một tia nắng bay nghiêng nghiêng, hắn cũng xao lòng nhớ những kỷ niệm thời học phổ thông và nhớ nhà kinh khủng.
Tổ ấm của HTB - ktx sinh viên (KLTE)
Có lẽ với tâm trạng thất vọng, chán chường cả bọn bắt đầu nghĩ ra một kiểu phá phách mới nào đó. Bắt đầu là tụ tập ở phòng anh Minh. Sau đó là chơi bài, ai thua phải uống nước hoặc chui gầm giường. Sau khi uống õng bụng nước thì ai cũng phải chọn chui giường, khiến gầm giường của anh Nam và anh Long kê giữa phòng sạch như gương. Bài chơi cũng đơn giản, quân to cùng chất thì ăn quân nhỏ. Hết bài cùng chất thì có thể đặt bất cứ quân nào. Chỉ các quân Pick tính điểm. Đặc biệt con đầm Pích (Pick Dama) tinh tới 13 điểm. Các cuộc chơi đó bao giờ cũng kéo dài tới sáng, ai ngủ thì cứ lăn ra ngủ như xếp hộp, ai chơi cứ việc chơi. Nhiều khi sáng dậy thấy nằm ngổn ngang. Có một kiểu kết thúc ngoại lệ do Ngô Việt đưa vào, khi hắn vừa no nước, vừa chán chui giường, thì hắn đề nghị nợ để trừ nợ. Nhưng nhiều khi thua nhiều quá không gỡ được thì Ngô Việt ta quịt, tuyên bố ko chơi nữa. Anh Lê Minh chỉ nói "B. M." (Đ.M) (câu này anh Minh nói bằng tiếng Hung cực kỳ có duyên), anh Nam thì kêu chóe chóe, giọng Thanh Hóa lên đến octav cao nhất, thuần Việt "Đ.M, đừng có vác mặt sang đây nữa nhé". Tên Ngô Việt, cười tủm tìm và hôm sau vẫn sang. Tóc hắn bắt đầu dài, chức bí thư chưa bị tước, nhưng hắn ko ngó ngàng tới.
Đặc biệt, trong đám LHS phá phách này có một nhân vật nữ là chị Nguyễn Thúy Hải (M69). Chị Hải luôn ủng hộ nhiệt tình những trò nhăng nhố của nhóm này. Đó là một cô gái thật thà, hồn hậu rất dễ thương, dáng cao dong dỏng, rất đẹp. Một thời chị là Dancing Queen của Debrecen. Sau một thời gian, thì Nguyễn Ngô Việt tham gia nhóm và trở thành phần tử trụ cột, ko lúc nào thiếu. Hoàng tử thỉnh thoảng còn trốn làm việc khác, chứ Ngô Việt thực sự trở thành su su của anh Lê Minh, thay vào chỗ của HTB.
Còn một chi tiết nữa phải nhắc ko có quên: Trong phòng đánh bài kê 4 giường. Anh Minh nằm trong cùng, đến các anh Nam, Long, Thành. Đầu giường anh Lê Minh có bồn rửa mặt, sau khi uống nhiều mọi người lười đi ra nhà vệ sinh, ra ngay đó tè thẳng vào bồn. Hình như người đầu têu là HTB với thói quen học được từ ngoại ngữ. Lúc đầu anh Nam phản đối gay gắt, nhưng sau thì thấy tiện nên anh Nam và anh Minh cũng làm vậy. Tôi cũng nằm lì và tham gia tích cực nên vẫn nhớ. Coi như vụ đái bồn rửa mặt thành thuần phong mỹ tục, cũng là một kiểu thay đổi tiêu chuẩn đạo đức ở cấp độ thấp.
Phải nói năm thứ hai học VLLT là một năm có chương trình học rất nặng, Hoàng tử có hai szigorlat và một záró vizsga, một kiểu thi nhồi nhét cổ điển của Hung. Nghe nói ELTE đã sớm bỏ kiểu thi này. HTB từ một tên đứng đầu khóa về Toán toàn jeles (kể cả khoa Toán, khoa Lý và Toán-Lý, Hóa-Lý học chung giảng đường về Toán), nhận 2-3 điểm ở tất cả các môn này, và mắc một môn UV. Tóc thì dài ra đến nỗi, có một bạn tương đối thân trong lớp là Kruppa András (hiện là trưởng phòng thí nghiệm ở Viện hạt nhân ATOMKI, Debrecen), đến gặp HTB bảo "Mày bảo thằng Việt mang index lên để thầy cho điểm". Hắn bảo "Tao đây". András trố mắt nhìn hắn và ngạc nhiên vô cùng.

Các cầu thủ (KLTE, Debrecen) trên sân bóng. Hàng đứng (từ trái qua): (1) Lê Minh, (3) Anh Dũng, học Vật lý (M69), (5) Nguyễn Ngô Việt, học Toán (M73), (8) anh Được
Hàng ngồi: (1) Anh Tân "già", học Toán (M69), (2) Khuất Duy Vĩnh Long, học Vật lý (M69) , (3) Anh Chương, học Vật lý (M69), (4) Huyền thoại bóng đá số 1 của LHSVN tại Hung: Đỗ Ban Ân, học Vật lý (M67?).
Toàn bộ lối sống lúc đó có lẽ là do chú Định đã khiêu khích tự ái của cả bọn mà ra. Đúng ra thì đây là một hình thức đấu tranh tiêu cực. Nhưng may thay nó lại phù hợp với ý thích của Hoàng tử, là các em Hung thích tóc đen dài. Khi đó, HTB có một số lý do ko để ý tới các em lắm, nhưng cũng biết có tới 4-5 em thích mình ra mặt, thậm chí các em còn nhờ người nói hộ "Em thích anh Việt". Thực ra, HTB cũng ko biết làm gì và làm thế nào với một cô đã nói trắng ra là thích mình. Anh Nam có lần kể về cô Éva tóc vàng, người yêu nói với anh Nam là "Em không thích anh, chỉ yêu thôi. Người em thích là anh Minh và bạn Việt". (Em này trên năm của Hoàng tử nên tạm dịch thế, tiếng Hung ko có "anh em"). Anh Nam kết luận "Mình cú quá". Được xếp hạng cùng với anh Minh (vốn là bạn nối khố ko chia cắt của anh Nam, trừ lúc anh Nam tình tự với cô Éva) là vinh dự cho HTB rồi. Mấy vụ với các cô còn lại ko đi đến đâu nên HTB nói còn phải cân nhắc có nên kể ko vì nhạt thếch. Nói chung, bọn tôi đều giống nhau ở chuyện nhát gái, mặc dù ăn nói rất hầm hố, bạt mạng. Nếu kể ra hết chuyện gái gú có khi bị chê là ngố.
Về cái kỷ nguyên tồi tệ này, phải nói phần sôi động nhất là Pick dámázás. Tôi vẫn còn giữ lại nguyên vẹn cảm xúc của mình đã trải qua với những kỷ niệm cùng bạn bè ở Debrecen. Tất cả đều đáng nhớ, đều tuyệt vời. Chỉ tiếc vì tôi ko tham gia hết chương trình nên đã bỏ qua khúc cao trào ở đoạn sau mà chỉ khi nhận được thư của Hoàng tử tôi mới biết. Đây là 1 phần đoạn mở đầu bức thư Hoàng tử gửi cho tôi vào tháng 3 năm 1975 (Tết után). Tên này muốn tôi trở lại Debrecen cho thêm phần đông vui, tiếp tục chương trình vui chơi ngày càng hấp dẫn và sôi động... Vì sợ nhiều bạn bị sốc nặng với vài ngôn từ nên mạn phép HTB ko đăng hết ở đây. Ở những phần tiếp theo có nhiều vấn đề nhạy cảm hơn (nhưng trong đó gồm nhiều đoạn mà theo tôi là "kiệt tác") nên sẽ để tác giả tự post, nếu muốn, sau khi đã hết sức cân nhắc và xem xét kỹ lưỡng. Bản thân tôi thì rất muốn đăng toàn bộ nội dung, vì như thế mới lột tả hết được!
Riêng phần lược trích dưới đây, vì tôn trọng tác giả và bản quyền nên tôi cố gắng giữ nguyên để có lại những gì đã thuộc về cảm nhận từ bối cảnh/kontextus ko thể trở lại của những ngày vui chơi đầy cảm hứng ko thể quên ấy.
Debrecen 1975 Már 17
Bình thân! Kedves barátom
(…)! Most már múlt el az éjfél. Alig tudtam aludni, egyrészt, mert csirke kasa volt, másrészt elég sokáig mulatottuk magunkat “night klubba”. Nálunk új megállapodás van, Pick dámázás után nem következik be a tiszta vízivás vagy ágybujás, hanem kolafizetés. Most ez a ragyogó korona a szerencsétlen Minh(*) fejére esik. Szóval, még mindig züllünk, az jó. (…)
(*) Lê Minh (Debrecen, M69)
Thư Debrecen (HTB)
Trong số các haver, Ngô Việt sang sau chúng tôi 1 năm, Việt và các bạn khóa M73 đồng lứa với chúng tôi (cùng tốt nghiệp năm 1972). Theo quy định mới, bắt đầu từ đây, Ngô Việt và các bạn cùng khóa phải học một năm học tiếng ở ĐH Ngoại Ngữ Hà Nội, sau đó sang Hung học thêm một năm nữa ở Viện dự bị Quốc tế. Có nghĩa là, từ sau khóa của chúng tôi, muốn nhận được tấm bằng Đại học ở Hungary phải dùi mài mất 7 năm trời.
Như đã nói ở trên, Việt là chiến hữu của Hoàng tử và Lê Minh ở Debrecen. Lúc đầu cậu ta được các chú Sứ hy vọng là tăng cường chất cách mạng cho Debrecen, đề cử Bí thư chi Đoàn. Sau một thời gian được hai anh Lê Minh và Lê Ngọc Thành (Thành "nông", M70) dìu dắt, bạn Ngô Việt đã nhanh chóng vượt các tiền bối về mọi mặt làm các chú Sứ vô cùng thất vọng.
Việt sang Hungary học đại học năm 1974. Sau khi tốt nghiệp Tổng hợp Toán (KLTE) vào năm 1979, thì về nước và làm việc tại Viện Kinh tế, Tổng cục Bưu điện. Năm 1985, Việt tốt nghiệp thêm Khoa Kinh tế, Đại học Kỹ thuật Thông tin Liên lạc, và trở lại Hungary làm nghiên cứu sinh (NCS) năm 1989.
Hoàng tử cũng giới thiệu thêm về những tài lẻ của anh bạn này: Việt là cây vợt bóng bàn số 1 của LHS VN, từng là thành viên của đội NBII DVSC. Đá bóng cũng hay, chỉ tội hay dê quẩn, phong cách giống Lê Minh.
Sau này, khi Hoàng tử dạy ở Debrecen, Ngô Việt là NCS. Có hôm hai tên rủ nhau đi bán hàng ở Miskolc. HTB bán ở cuối chợ, Ngô Việt ở đầu chợ. Có một ông đến hỏi Hoàng tử làm gì, hắn nói là nghiên cứu sinh. Ông ấy bảo "Ử phải. Bọn mày là nghiên cứu sinh là đúng. Thế mà thằng ở đầu chợ nó cứ bảo tao nó là thầy dạy ở Debrecen."
Bọn tôi cũng có những kỷ niệm chung với nhau. Vì vậy trong chuyện của Ngô Việt có những tình tiết mà tôi và Hoàng tử đều rất nhớ, ko thể quên được.
Với Ngô Việt, kỷ niệm về quãng thời gian học tập và sinh sống ở Hung thì rất nhiều vì đó là thời sinh viên - có thể nói là quãng đời đẹp nhất của thời trai trẻ - và sau đó là khi Việt làm NCS ở Hung. Nhưng với cậu ta, có lẽ thời sinh viên có nhiều kỷ niệm đẹp hơn, vì lúc đó còn trẻ, còn vô tư và ít bị chi phối bởi những vấn đề của cuộc sống hàng ngày.
Một trong những kỷ niệm sâu sắc nhất của Việt về nước Hung là hình ảnh của người thầy chủ nhiệm dạy tiếng Hung đầu tiên ở Viện Dự bị Quốc tế (NEI) ở Budapest, Thầy Jurányi István.
Thầy không chỉ tận tình dạy bảo, giúp học trò có một cơ sở tiếng Hung chắc chắn để có thể tự tin nghe giảng, nghiên cứu học tập và giao tiếp ở trường đại học mà còn quan tâm đến cuộc sống tinh thần cũng như vật chất của LHS. Ngoài giờ học chính thức, thỉnh thoảng Thầy còn đưa học trò của mình đi thăm quan các danh lam thắng cảnh của Hung, các viện bảo tàng để hiểu biết hơn về đất nước Hung, con người Hung. Có lần Thầy còn dẫn cả lớp về nhà Thầy chơi, hái quả. Việt đã trèo lên cây hái được một cành anh đào rất đẹp - cành anh đào duy nhất tôi từng hái trong đời - về tặng cho Mai, sau này là “sếp” của chú ta cho đến giờ. Tôi còn nhớ cũng theo chân Việt và các bạn đến nhà thầy, và học được nhiều điều chỉ dạy từ thầy, như của 1 người cha mà tôi vô cùng kính trọng.
Việt cũng nhắc lại trong câu chuyện của mình về cơ chế quản lý LHS, thời đó, ĐSQ quản lý sinh viên rất chặt, có đôi bạn hôn nhau cũng bị kiểm điểm. Quần áo mặc hơi mốt một tý cũng ”có vấn đề”. Việt còn nhớ hắn và anh bạn Thành “ruồi” (Đoàn Trung Thành học Vár.BME, sau này về VN làm cho một công ty dầu khí ở Đà Nẵng), rủ nhau mua quần loe đỏ và áo hoa mặc. Kết quả là hai đứa bị đơn vị và chi đoàn kiểm điểm, thậm chí còn bị đưa lên báo của sinh viên VN tại Hung.
Thầy Jurányi István nghe được chuyện này bực lắm. Có lần, trong giờ giải lao, trong khi Việt đang đứng nói chuyện với Thầy thì bạn Bình, sau này học ở Bách khoa Budapest rồi về dạy học ở Trường Bưu điện Phủ Lý, Ninh Bình, chạy lại nói:
- Thưa thầy, bạn Việt “huligan” (du côn) lắm ạ.
Đang bực sẵn, Thầy bảo:
- Ai “huligan”? Có tụi bay mới là “huligan”.
Việt kể lại: "Thầy chăm sóc chúng tôi từng li từng tí. Có lần mải chơi, tôi xin nghỉ báo ốm để ở nhà đánh bài. Đến chiều, cả lũ đang chơi bài thì Thầy đến khệ nệ một túi hoa quả đến thăm cậu “học sinh ốm”. Tôi xấu hổ quá nhưng cũng không dám thú thật với Thầy là đã nói dối. Chỉ biết nói với Thầy là em đã đỡ rồi và hôm sau có thể đi học được.
Thầy còn rất quan tâm đến cuộc sống tinh thần của chúng tôi. Có lần Thầy hỏi: “Con gái Hung có đẹp không?”. “Có thích con gái Hung không?”. Thú thực, lúc đó còn trẻ con ú ớ chưa biết gì lắm nên tôi trả lời là không thích. Thế là Thầy bĩu môi, nhấp nháy đôi mắt to, xanh, rất hiền và nói: “Lại nho chua rồi”.
Sau năm dự bị học tiếng Hung, tôi lên Debrecen học Toán ở trường Đại học Tổng hợp Kossuth Lajos, cách Budapest 300km. Thỉnh thoảng về Budapest tôi vẫn đến thăm Thầy và Thầy luôn quan tâm hỏi han về tình hình học tập cũng như sinh hoạt của tôi.
Năm 1989, khi quay trở lại NCS, tôi đã không gặp được Thầy nữa vì Thầy đã mất trước đó vài năm. Tôi dự định sẽ đến viếng mộ Thầy nhưng chưa làm được thì lại bị tai nạn. Một trong những điều mà tôi ân hận nhất trong đời là chưa đến viếng thăm được và đặt một nhành hoa lên mộ Thầy."
Thầy Jurányi István và các LHS VN của mình. Ngô Việt là người đầu tiên (bên phải). Thành "ruồi" đứng thứ 3 (từ phải sang trái)
Với Việt, Hungary có vị trí rất đặc biệt ở độ tuổi thanh xuân của mình, cũng như tôi và nhiều người khác, Việt thổ lộ: "có thể nói đó là Tổ quốc thứ hai của tôi."
Về những điều mà Tổ quốc thứ 2 đã biến đổi bản thân, cả kiến thức và cuộc sống của mình, Việt cho rằng: "Thứ nhất, đó là nơi tôi nhận được một phần khá lớn, nếu không nói là lớn nhất, sự đào tạo chính thức: Tôi đã tốt nghiệp Tổng hợp Toán và lấy bằng Tiến sĩ Kinh tế ở Hungary.
Thứ hai, những năm tháng sinh viên của tôi là ở Hung nên có rất nhiều kỷ niệm đẹp gắn với nước Hung, con người Hung.
Thứ ba, gần 11 năm học tập và sinh sống ở Hung nên bản thân con người của tôi cũng có phần nào mang dấu ấn Hung. Tôi rất thích các bài hát Hung, ẩm thực Hung. Mỗi lần nghe hay hát bài hát Hung là những năm tháng tuổi thanh xuân lại hiện về và tôi cảm thấy mình như trẻ lại, vẫn là sinh viên cùng những khoảnh khắc hạnh phúc ngập tràn. Mỗi khi uống rượu Tokaj Asszú, házi pálinka (hai loại rượu nổi tiếng của Hung), ăn téli szalámi, paraszt kolbász (các loại xúc xích, dồi… của Hung) hay cseresnye (trái anh đào) là nhớ đến nước Hung, bạn bè ở Hung."
Chuyện của HTB có nhiều khúc ngặt nghèo. Như cái đoạn bỗng dưng thành vezető, được cho ăn cái bánh "ko hề màng tới", quyền hạn chỉ ở dạng quèn nhưng quyền lợi thì sẽ phải hy sinh là chuyện mất mát mà "cái bánh" nó gài vào cái thế bị "cho ăn bắt làm". Quả là thua và mất trắng, cuối cùng thì phần thắng vẫn thuộc về cái lý chính đáng đã được nghiên cứu/nhào nặn nhuần nhuyễn, và dĩ nhiên, như thế thì mấy thằng ba bửa sẽ thành gương sáng mà ko ai muốn theo!
ReplyDeleteHTB và Ngô Việt đều học ở Debrecen nên nhiều người dễ lầm giữa 2 tên này và những người tên Việt học ở Hungary. Ngô Việt cũng kể lại chuyện này trong câu chuyện ngắn Trùng tên với người nổi tiếng - Azonos nevű híres emberekkel:
ReplyDelete"Học ở Hung có khá nhiều người tên Việt, nào là Minh Việt, Quang Việt, Ái Việt, Ngô Việt…Và cũng từ đây phát sinh nhiều sự nhầm lẫn thú vị. Hồi mình mới sang Hung nghiên cứu sinh được một năm, có đoàn cán bộ của Bộ Tài Chính làm cùng chỗ bà chị mình sang công tác. Lúc gặp mặt, một anh trong đoàn giới thiệu mình và nói Việt là đại gia, đánh quả rất nổi tiếng ở bên này. Mình rất ngạc nhiên nhưng sau đó chợt nhớ ra anh Phạm Minh Việt và phải giải thích mãi cho mọi người mình là Ngô Việt chứ không phải là đại gia Minh Việt.
Bị nhầm nhiều nhất là với Ái Việt. Có lẽ là do hai đứa cùng tuổi, cùng học ở Debrecen và ở cùng phố Ngô Quyền, Hà Nội. Thời sinh viên ở Hung, mình có cô bạn gái tóc vàng tên là Ágnes (Ági) ở Hajdúdorog. Có lần Ági gọi điện thoại hẹn mình ra ga tàu hỏa. Hôm đó mình không có nhà và Ái Việt bắt máy. Hôm sau mình bị Ági trách là tại sao không thấy ra ga đón, chỉ thấy một “kopasz vietnamit”.
Một lần khác, tại cuộc gặp mặt thường niên của Hội hữu ghị Việt Hung, chú Mai giới thiệu mình với Chủ tịch hội Trần Đình Hoan: ’Đây là anh Nguyễn Ái Việt’.
Một lần, vào dịp Tết, anh Phùng (phiên dịch) dẫn 2 con trai đến nhà mình và giới thiệu :”Đây là chú Việt, chuyên gia nổi tiếng về tin học”.
Vây là nhờ trùng tên, nhiều khi mình tự nhiên lại trở thành “người nổi tiếng” trong mắt mọi người."
Kể ra thì 2 tên Việt có chung nhiều chuyện lắm. Ví dụ chuyện này là chuyện Két száz gólyocskát kérek, do HTB kể lại:
ReplyDelete"Mình có nhiều chuyện buồn cười, tương tự như vụ cảm ơn sau khi đạp vào lưng em Julia, nghe cứ tưởng như chuyện bịa để đùa láo mà là chuyện thật 100%. Nhân có Ngô Việt mới tham gia blog, có thể làm chứng một chuyện này, chứ không có Việt nói ra mọi người lại nói là mình bịa. Chuyện này xin thề là thật một 100%:
Số là hồi đó chuẩn bị về nước, mình xuống Balaton phiên dịch hơn 1 tháng cũng kiếm được ít tiền. Về Debrecen, thấy Ngô Việt nói vừa gặp một số bác ở trong nước sang, biết cách mua một số thứ về bán được tiền có thể quân sư cho mình. Thế là hai thằng ôm tiền tót ra phố.
Mặt hàng thứ nhất là cái gì đó, mình không nhớ lắm, có một cái nối dây, một đầu nhọn nối vào một cái lỗ. Sau khi mình mô tả một hồi, "izé" loạn xạ, thì cô bé bán hàng, rất trẻ và cũng khá xinh xắn, rất điềm đạm nói là: ở đây chúng tôi gọi cái konnektor có đầu nhọn là "em trai" (fiu), có lỗ là "em gái" (lány). Túm lại, anh cần "em trai" hay "em gái". Nếu lần sau anh mua ở bất cứ đâu chỉ cần nói thế thì người bán hiểu, vì đây là thuật ngữ kỹ thuật. Xong, cảm ơn em nhiều.
Tiện thể, mình hỏi em luôn mặt hàng chiến lược là món bi sắt - "gólyó". Nhưng không hiểu ma xui quỷ khiến thế nào, mình lại muốn nhấn mạnh là bi này bé nhỏ xinh xinh, không kịp cân nhắc, có động chạm gì không, dõng dạc hỏi "Nálad van ... gólyócska?". (Chỗ em có ..."bi" không). Thực ra, mình cũng biết loại "bi bảo bối"cũng thường gọi là gólyócska. Nhưng thề là lúc đó mình không có ý định đùa nhả với em bán hàng này. Chỉ thấy em cười tủm tỉm, gật đầu. Mình lại dõng dạc tiếp "Két száz gólyocskát kérek, ha van" (Anh muốn mua hai trăm "bi", nếu có). Nói xong mình mới giật mình biết là hố, nhưng đâm lao phải theo lao, trong khi Ngô Việt đứng bên cạnh mắt tròn mắt dẹt, chết đứng như Từ Hải vì cười phải nuốt vào.
Tất nhiên, tình ngay lý gian, vụ này diễn ngay sau vụ Fiu-Lány nên chắc em bán hàng nghĩ có xấu về tư cách của mình. Nhưng mình thề là có thể lếu láo ở những vụ khác, vụ này hoàn toàn trong sạch đứng đắn."