Saturday, June 7, 2014

Viết lách: Chữ nghĩa Tiếng Việt


Ngày xưa, người Việt dùng chữ Hán, chữ Nôm - ko cần viết hoa, từ khi dùng chữ Latinh thì mới có khái niệm viết hoa. Liên quan đến viết hoa có cách viết tên riêng (ko phải tiếng Việt) gồm 8 trường hợp:
1. Giữ đúng nguyên ngữ dùng chữ cái Latinh.
2. Chuyển sang hệ chữ Latinh nếu nguyên ngữ thuộc hệ thống chữ cái khác (ví dụ: Lomonosov, Moskva).
3. Phiên âm nếu nguyên ngữ ko phải là chữ ghi từng âm bằng chữ cái (ví dụ: Tokyo, Kyoto).
4. Dùng tên riêng (phổ biến) thay cho tên riêng (ko phổ biến) của nguyên ngữ (ví dụ: Hungary thay cho Magyarország, Bangkok thay cho Krung Thep).
5. Sông núi, địa danh thuộc nhiều nước có tên riêng khác nhau thì dùng địa danh phổ biến nhưng cũng vẫn có thể dùng theo nguyên ngữ địa phương (ví dụ: Danube/Duna/Donau/Dunares).
6. Dùng lối dịch nghĩa phù hợp cho tên riêng hoặc bộ phận tên riêng (có nghĩa). Ví dụ: Biển Đen, Guinea xích đạo.
7. Ko thay đổi những tên riêng đã trở thành quen thuộc (ví dụ: Pháp, Hi Lạp), nhưng cần thay đổi khi có yêu cầu đặc biệt (ví dụ: thay Ý bằng Italia, thay Úc bằng Australia) tuy vậy vẫn phải chấp nhận sự tồn tại trong những phạm vi sử dụng khác nhau (ví dụ: La Mã/Roma).
8. Tên riêng trong các ngôn ngữ dân tộc thiểu số VN cũng thuộc trường hợp ko phải tiếng Việt.
Như trên, vẫn có nhiều trường hợp khó thống nhất (ví dụ: Shakespeare/Xêchxpia/Sếch-xpia; Moskva/Moscow/Moscou/Matxkva/Matxcơva/Mát-xcơ-va/Mạc Tư Khoa, v.v.)
Do đó, viết hoa vẫn còn nhiều rắc rối, vẫn lúng túng và lung tung. Ngay cả các từ mặt trời hoặc quả đất nếu là danh từ chung thì ko viết hoa, song sách báo vẫn in Mặt trời/Mặt Trời; Quả đất/Quả Đất; vẫn gây sự nhầm lẫn cho học sinh và quần chúng sử dụng Tiếng Việt.

(Tóm lược từ KTNN)

3 comments:

  1. Quả Đất, Mặt Trời, Mặt Trăng, Sao Kim, Sao Hỏa là các danh từ riêng chỉ địa danh, do đó viết hoa tất cả các âm vị. Quy ước này có một lịch sử rất tức cười. Trước đây, vốn người ta chỉ viết hoa chữ cái đầu tiên thôi. Như Quả đất, Quảng bình, Hà nội, Trung quốc,.... Nhưng sau đó có việc nhập các tỉnh với nhau. Phú yên + Khánh hòa = Phú khánh thì ông Khánh hòa dỗi. Muốn bình đẳng thì phải viết Phú Khánh. Từ đó đồng loạt quy định tên các tỉnh viết hoa tất cả các âm vị Hà Sơn Binh,Thừa Thiên Huế, như vậy kéo theo tất cả các địa danh khác đều viết hoa tất cả các âm vị, rồi đến các thiên thể. Như vậy phải viết Sao Hải Vương (Hải Vương Tinh).....

    ReplyDelete
    Replies
    1. Nhưng Niu tơn, Anh xtanh, Lê nin.

      Delete
    2. AV đã chỉnh lại đúng điều mà tác giả của bài viết trên (KTNN) bị nhầm lẫn ở phần cuối về danh từ chung và đây là điều gây nhầm lẫn đáng tiếc của tạp chí này.

      Delete